جانعا باتقان اۋرۋ دارىگەر تاپشىلىعىن كورسەتىپ تۇر

قاراڭىزشى, وڭىردەگى اۋىل تۇر­عىن­دارىن سكرينينگتەن وتكىزۋ قورىتىن­دىسىندا 1 مىڭ­عا جۋىق ناۋقاس انىق­تالعان. بۇگىندە مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن 32 مىڭعا تاياۋ ادام وتكەن ەكەن. بۇل ءۇردىس ءالى دە جالعاسادى. 18-29 جاس ارالى­عىن­داعى جاستار اراسىندا دا ناۋقاستار سانى ەداۋىر. سول سەبەپتى ارنايى سكرينينگتەردەن وتكىزىلىپ جاتىر. كوروناۆيرۋس ىندەتى دە اياق­تان تارتىپ تۇر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنىڭ ارنايى بۇيرىعىنا سايكەس اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سكرينينگى 4 ماقساتتى توپ بويىنشا جۇرگى­زىلىپتى. الدىمەن «جاستار» – 18-دەن 29 جاس ارالىعىندا, ودان كەيىن «ەڭبەك-1» – 30 بەن 44 جاس ارالىعى, ورتا بۋىن «ەڭبەك-2» – 45 پەن 65 جاس ارالىعى جانە «زەينەتكەر» 66 جاستان جوعارى قارت ادامدار تەكسەرىستەن وتۋگە قۇقىلى. بۇدان بۇرىن وبلىستا سكرينينگپەن 30-70 جاس ارالىعىنداعى تۇرعىندار تولىق قامتىلعان ەكەن. بۇل رەتتە ءبىزدى قۋانتقانى – اۋىل تۇرعىندارىنا كورسەتىلەتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ كەڭەيتىلگەنى.

ماسەلەن, بۇگىندە گلاۋكوما, قانت ديابەتى, جۇرەك-قان تامىر اۋرۋلارى, اسقازان-ىشەك جول­دارىنىڭ جانە بۇيرەك جەتىسپەۋ­شىلىگى, وكپە تۋبەركۋلەزى, ءسۇت بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى اۋرۋلارى ەرتە ساتىدا انىقتالادى. ياكي الىستاعى اۋىل تۇرعىندارى ەمگە جۇگىنۋگە ەرتە باستان قامدانسا بولادى دەگەن ءسوز. الدىن الۋ, ەرتە دياگنوستيكا جانە ۋاقتىلى ەم­دەۋ كەز كەلگەن سىرقاتپەن كۇرەس­تە وتە ماڭىزدى. وسى رەت­تە وبلىستا تۇرعىنداردى پرو­فيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەرمەن كەڭىرەك قامتۋ ماقساتىندا 8 جىلجىمالى مەدي­تسينالىق پۋنكت جۇمىلدىرىلعان. وسىن­داي مۇمكىندىكتەرمەن بارلىق اۋدان­دىق اۋرۋحانا قامتاماسىز ەتىلگەن ەكەن. قازىرگى ۋاقىتتا اۋدانداردا 3 جىلجىمالى مەديتسينالىق پۋنكت  پەن 5 اۆتوبۋس بار. بىراق... وسى «بىراق» دەگەننەن شىعادى. مۇنداي مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇمىستارى جىلىنا ءبىر-ەكى رەت قانا ۇيىمداستىرىلادى. ءتورت ت ۇلىك­تىڭ سوڭىندا جۇرگەن كەيبىر اۋىل ازا­مات­تارى جىلجىمالى مە­ديتسينانىڭ كەلگە­نىن دە ەستى­مەي قالادى. ءارى سىرقاتى قوز­عان­دا جانىن قويارعا جەر تاپپاي قالا­­تىن جاندارعا اندا-مۇندا ءبىر سوعا­تىن كومەكتىڭ پايداسى شامالى. ولارعا ەمىنە شيپا بەرەتىن مامان جاقىن ماڭدا بولعانى ءتيىمدى.

«كوروناۆيرۋس ىندەتى كەزىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دەنى ۇيىندە ەمدەلدى. باياعى دالا مەديتسيناسىنىڭ ءتاسىلىن پايدالانىپ, سىرقاتتى جەڭگەندەر دە بار. اۋىلداعى جالعىز دارىگەر قايسى­مىزدىڭ اۋرۋىمىزبەن الىسادى. دەرت مەڭدەسە اۋدان ورتالىعىنا سابىلامىز. وندا دا ەمدەپ قاتىرمايدى. دارى­گەر­لەردىڭ جەتىسپەيتىنى بىلىنەدى. اي­تەۋىر ءدارىحانادان ءدارىمىزدى الىپ قايتامىز. كوۆيدپەن اۋىرعان­دار ءالى دە ونىڭ ازابىن تار­تىپ كەلەدى», دەيدى ەسكەلدى اۋدانى­­نا قاراستى قاراتال اۋىلى­نىڭ تۇرعىنى دوسىمبەك قاناتبەك.

8 ماۋسىمنان بەرى جەتىسۋدا 2 554 ادام كۆي-مەن ناۋقاستانعان ەكەن. كۇن­نەن-كۇنگە دەرتتى جاندار ارتىپ كەلەدى. سىرقاتتانۋشىلىق 5 جاعدايدان 16 جاعدايعا دەيىن وسكەن. اۋىرعانداردىڭ ارا­سىندا تولىق ەكپە كۋرسىن الماعاندار (رەۆاك­تسينالاۋ) 65 پايىزدى قۇراسا, مۇل­دەم ەكپە الماعاندار 35 پايىزدى قۇ­راپ وتىر. ودان بولەك, وڭىردە تولىق گەنومدىق سەكۆەنيرلەۋ ناتيجەسىندە «تسەربەر» سۋبگەنەتيكالىق جەلىسى تابىلعان.

«جاڭا «تسەربەر» شتامىنىڭ بەلگىلەرى وميكروننىڭ بۇرىنعى كىشى تۇرلەرىنەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنبەيدى. اۋرۋ كوبىنەسە ءجىتى رەسپيراتورلىق اۋرۋدىڭ جەڭىل تۇرىندە بولادى. قىزۋدىڭ كوتەرى­لۋى, بۋىن اۋرۋى, ازداپ مۇرىننان سۋ اعۋ, السىز­دىك بولۋى مۇمكىن, كەيبىرىندە ىشەك اۋرۋ­لارى بولادى. شتامم تەز جۇعۋى­مەن ەرەك­شەلەنەدى, الايدا اسا قاۋىپتى ەمەس. ناۋ­قاستاردى دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ باسقا COVID-19 شتامدارىنان ەرەك­شەلەنبەيدى. ينفەكتسيادان قورعاۋ­دىڭ ءتاسىلى – COVID-19-عا قارسى ۆاكتسي­نا­لاۋ مەن رەۆاكتسينالاۋدىڭ اياقتال­عان كۋرسى», دەيدى وبلىستىق سانيتاريا­لىق-ەپيدەميولوگيالىق دەپارتامەنتى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى اسحات چاراپيەۆ.

ءيا, ىندەت ءۇستى-ۇستىنەن باستىر­مالاتۋدا. بۇل رەتتە اۋەلگى اۋىرت­پالىق دارى­گەرلەرگە تۇسەتىنى داۋ­سىز. اۋدانداعى 2-3 مامان اۋىل­دان اعىلىپ كەلەتىن جۇرتتىڭ قايسىسىنا جەتەدى؟ مامان تاپ­شىلىعىن ايتپاعاندا, وبلىس بويىن­شا مەديتسينالىق مەكەمەسى جوق اۋىلدار ءالى دە جەتەرلىك. كەي­بىر اۋدانداردا مەديتسينا مەكە­مەسى مۇلدە بولماعان. ەندى ءبىرى اپاتتى جاعدايدا. ەدەن­دەرى تەسى­لىپ, توبەسى قۇلاپ تۇرعان­دارى دا كەزدەسەدى.

ماسەلەن, 40 مىڭ تۇرعىنى بار اقسۋ وڭىرىندە اۋداندىق اۋرۋحانادان باس­قا ەكى اۋرۋحانا بار. ءبىرى – ماتاي­دا, ەكىنشىسى – قاپال اۋىلىندا. قالعان­دارى – دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر. سونىمەن اقسۋدا بارلىعى 41 مەديتسينا مەكەمەسى بار. اۋدانعا ەندى 12 مەديتسينالىق پۋنكت كەرەك. وسى جاعداي بارلىق اۋدانعا قاتىستى. ەسكەلدى اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ ديرەكتورى ساۋلە رىسپەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ولارعا دا 12 مەديتسينا پۋنكتى كەرەك. بيىل ۇشەۋى سالىنسا, تاعى 9 مەديتسينا مەكەمەسىنە قاجەتتىلىك تۋىنداۋدا. ال جاۋاپتى ماماندار ء«ار اۋدانعا جىلىنا وسىنداي بلوكتى-ءمودۋلدى پۋنكتتەن 2-3-تەن سالىپ الساق, بارلىق ەلدى مەكەندى قامتيتىن ەدىك» دەيدى.

جەتىسۋ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان جان­سەن­گىروۆتىڭ ايتۋىنشا, كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن مامانداردى باس­پانامەن قامتۋ, بالالارىن بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ سياقتى الەۋمەتتىك قولداۋ قاراستىرىلعان.

«قازىرگى ۋاقىتتا پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. وندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جاڭعىرتۋ كەلەسى جىلدان باستاۋ الادى. جەتىسۋ وبلىسى بويىنشا جوسپارعا 59 نىسان ەندى. ونىڭ ىشىندە 15 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 39 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت جانە 5 مەديتسينالىق پۋنكت بار. سونداي-اق بيىل وبلىستىڭ 6 اۋدانىندا 12 بلوك-مودۋلدىك كونسترۋكتسيا ورناتىلۋدا. ونىڭ 5 نىسانى قازىرگى ۋاقىتتا قولدانۋعا بەرىلدى. بۇل ورتالىقتار كوكسۋ, ەسكەلدى جانە الاكول اۋداندارىندا ورنالاسقان. قالعان 7 نىسان جەلتوقسان ايىنىڭ باسىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى», دەدى ا.جانسەنگىروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, مەديتسي­نا­لىق مەكەمەلەردە «Enbek.kz» ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ تۇرادى. ۇسىنىلعان بوس جۇمىس ورىندارىنا اپتا سايىن تالداۋ جانە جاڭارتۋ جۇرگىزىلەدى. ۇمىتكەردىڭ بىلىك­تىلىك دەڭ­گەيىنە جانە كاسىبي قۇزى­رەتتىلىگىنە قويى­لاتىن تالاپ­تار­عا سايكەس پەرسونال­دى ىزدەۋ جانە ىرىك­تەۋ جۇزەگە اسىرىلادى. بيىل وب­لىستىڭ مەديتسينالىق ۇيىم­دا­رى­نا 82 دارىگەر كەلىپ, «Enbek.kz» پورتالى ارقىلى قابىلدانعان.

وبلىس بويىنشا ەمحاناعا تىركەلگەن ازاماتتاردىڭ سانى – 666 489 ادام. وسى رەتتە 6 737 وبلىس تۇرعىنى ەمحانا اۋىستىرعان ەكەن. ءيا, ءاربىر ادام جاقسى مامانعا قارالعىسى كەلەتىنىن ەسكەرسەك, اۋرۋحانا اۋىستىرعان ازاماتتاردى تۇسىنۋگە بولادى. زاڭ بويىنشا ەمحانانى تۇرعىلىقتى مەكەنجايىن, جۇمىسىن نەمەسە وقۋ ورنىن وزگەرتكەندە, باسقا جاققا قونىس اۋدارعاندا, تىركەلۋ ەمحاناسى قايتا قۇرىلىپ نەمەسە قىزمەت كور­سەتۋدى توقتاتقاندا دا اۋىستىرۋعا بولادى. سونىمەن قاتار جىلىنا 1 رەت ەركىن تاڭداۋ بويىنشا تىركەلۋ قۇقىعى بار.

«ەمحاناعا تىركەلۋ ءۇردىسى­نىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى كەپىلدەن­دىرىل­گەن تەگىن مەدي­تسي­نالىق كو­مەك پەن مىندەتتى مەديتسي­نالىق ساقتاندىرۋ شەڭبەرىندە قىزمەت­­تەردى جوسپارلى پايدالانۋ ءۇشىن ەمحاناعا تىركەلۋ قاجەت. وسى جى­لدىڭ تىركەۋ ناۋقانىنا 17 ەم­حانا قاتىستى, ونىڭ 1-ءى جاڭا, جەكە­مەن­شىك مەديتسينالىق ۇيىمدار», دەيدى گۇلزيرا تايپوۆا.

جالپى, تىركەلەتىن ەمحانا ۇيگە جاقىن ورنالاسۋ قاجەت. بۇل دارىگەردىڭ ۋاق­­تىلى ۇيگە كەلىپ جەدەل كومەك كورسە­تۋىنە قولايلى. ەكىنشىدەن, ءبىر وتباسى­نىڭ ءبىر ەمحاناعا تىركەلگەنى ءجون. ەمحا­ناعا تىركەلۋ, وتكەن جىلدان باستاپ ەلەك­تروندى ۇكىمەت پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى. تىركەۋدىڭ اۆتو­مات­تاندىرىلۋى ەمحاناعا «سىرتتاي» تىر­كەلۋ فاكتىلەرىنىڭ الدىن الدى. وعان تىر­كەۋگە قاتىستى شاعىمداردىڭ كۇرت ازايۋى دالەل.

تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, جالپى ءوڭىر بويىنشا 129 583 ادام ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الماعان. الايدا ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنە قاراماستان, بارلىق ازامات تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنە قۇقىلى. بىراق جوسپارلى ەمدەۋگە جاتقىزۋ, بەيىندى مامان­داردىڭ قابىلداۋى, قىمبات تۇرا­تىن تەكسەرۋلەردەن ءوتۋ جانە جوعارى تەحنولو­گيالىق ەم الۋ ءۇشىن ءمامس جۇيەسىن­دە ساق­تان­دىرىلعان بولۋى قاجەت. ساقتان­دىرۋ مارتەبەسىن ەلەكتروندىق ۇكىمەت پور­تا­لىندا, قور سايتىندا جانە Telegram-داعى Saqtandyry Bot ارقىلى بىلۋگە بولادى.

جالپى, 2021-2022 جىلدارى بىلىك­تىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن وبلىس دارىگەرلەرى تۇركيا, رەسەي, بەلارۋس سياقتى شەتەلدەردە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلدى. بۇل رەتتە الدىمەن اكۋشەر-گينەكولوگ, انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ, نەۆروپاتولوگ, پسيحيا­ترلار سەكىلدى مامانداردىڭ ماڭىزى زور. بۇگىندە وبلىستا 361 مەديتسينالىق ۇيىم كومەك كورسەتەدى.

جەتىسۋ وبلىسى