– ناتاليا يۋرەۆنا, ورنالاستىرۋ ءۇشىن دۇرىس سايتتى قالاي تاڭداۋعا بولادى جانە ليستينگتەن ءوتۋ كەزىندە كومپانيا قانداي تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك؟
– بۇگىندە KASE – ءارتۇرلى كاپيتالداندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ قارجىلاندىرۋىن تارتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان, ساۋدالاناتىن قارجى قۇرالدارىنىڭ جەتكىلىكتى كەڭ جيىنتىعى بار امبەباپ ساۋدا-ساتتىق الاڭى.
KASE رەسمي ءتىزىمى ءتورت الاڭعا بولىنگەن: «نەگىزگى», «بالامالى», «ارالاس» جانە «جەكە ورنالاستىرۋ».
«نەگىزگى» الاڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ءۇش جىلدان اساتىن جانە تۇراقتى بيزنەسى بار ءىرى كومپانيالارعا ارنالعان. وسى الاڭنىڭ كومپانيالارىنا باسقا الاڭدارمەن سالىستىرعاندا ليستينگكە, سونداي-اق اقپاراتتى اشۋعا نەعۇرلىم قاتاڭ تالاپتار قويىلدى. كومپانيا سايكەس كەلۋگە ءتيىس كريتەريلەر ۇيىمنىڭ نەگىزگى قىزمەتىنەن تۇسەتىن تابىستىڭ بولۋى (كەمىندە 3 ملن اەك), سونداي-اق ونىڭ اكتيۆتەرىنىڭ مولشەرى سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ارقايسىسى ءۇشىن كەمىندە 2 ملن 550 مىڭ اەك بولۋعا ءتيىس. كومپانيانىڭ باعالى قاعازدارى «نەگىزگى» الاڭدا بولۋى مۇمكىن تاعى ءبىر بالاما كريتەري بار – ەميتەنتتىڭ Standard&Poor's حالىقارالىق شكالاسى بويىنشا «BB-» دەڭگەيىنەن تومەن ەمەس قولدانىستاعى رەيتينگىلىك باعاسىنىڭ نەمەسە Fitch نەمەسە Moody's-تەن ۇقساس دەڭگەيدەگى رەيتينگى بولۋعا ءتيىس.
وسى الاڭنىڭ ليستينگىلىك كومپانيالارى ءۇشىن اقپاراتتى اشۋعا جانە كورپوراتيۆتىك باسقارۋ دەڭگەيىنە قويىلاتىن تالاپتار باعالى قاعازدار ەميتەنتتەرى ءۇشىن جالپى تالاپتاردان ەداۋىر اسىپ تۇسەدى.
«بالامالى» ساۋدا-ساتتىق الاڭى شاعىن جانە ورتا بيزنەس كومپانيالارى ءۇشىن قۇرىلدى. تيىسىنشە, وسى الاڭداعى ليستينگىلىك تالاپتار ەداۋىر جۇمساق, ال اقپاراتتى اشۋعا قويىلاتىن تالاپتار زاڭنامادا بەلگىلەنگەن بازالىق تالاپتارمەن شەكتەلەدى. بۇل رەتتە KASE كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ اشىقتىق پەن ايقىندىققا دەگەن ۇمتىلىسىن قۇپتايدى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, اشىلاتىن اقپاراتتىڭ ساپاسى وتە ماڭىزدى جانە تاۋەكەل سىيلىقاقىسى كوبىنەسە كومپانيانىڭ نارىقتىق (قوعامدىق) تاريحىنا بايلانىستى.
وسى الاڭنىڭ ەميتەنتتەرى ءۇشىن ەڭ تومەنگى ليستينگىلىك تالاپتار جانە قۇجاتتاردىڭ وڭايلاتىلعان پاكەتى بەلگىلەنگەن. سونداي-اق بۇل الاڭ باسقالاردان كومپانيالاردىڭ اقپاراتتى جاريالاۋعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ءىس جۇزىندە جوقتىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
«ارالاس» الاڭ قازاقستاندىق بيزنەستىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلمايتىن ءتۇرلى ەميتەنتتەردىڭ باعالى قاعازدارىنا ارنالعان. مىسالى, مەملەكەتتىك وبليگاتسيالار, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ باعالى قاعازدارى, ينۆەستيتسيالىق قورلار, يسلامدىق نەمەسە تۋىندى باعالى قاعازدار ءۇشىن.
2021 جىلدىڭ قاراشاسىندا «ارالاس» الاڭدا شەتەلدىك ەميتەنتتەردىڭ ETF اكتسيالارى مەن باعالى قاعازدارى ساۋدالاناتىن KASE GLOBAL جاڭا سەكتورى پايدا بولدى.
– KASE-دە باعالى قاعازدار ليستينگىن جوسپارلايتىن كومپانيا نەنى ءبىلۋى كەرەك؟ ليستينگ پروتسەسى قانشا ۋاقىتتى الادى؟
– كومپانيانىڭ باعالى قاعازدارى قور بيرجاسىندا ساۋدالانۋى ءۇشىن ەميتەنت نەمەسە باعالى قاعازداردىڭ رۇقساتتاما باستاماشىسى ليستينگ پروتسەدۋراسىنان ءوتۋى كەرەك. جالپى, ليستينگ – بۇل قاراپايىم پروتسەدۋرا, بىراق ونى دايىنداۋ ءۇشىن كومپانيانىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتى مەن رەسۋرستارى قاجەت. كومپانيانىڭ ليستينگتەن وتپەس بۇرىن ءوزىن جانە باعالى قاعازداردىڭ تالاپتارعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ ماڭىزدى. مىسالى, قارجىلىق ەسەپ بەرۋدىڭ قانداي ستاندارتتارى بويىنشا جاسالاتىنىن, ونىڭ قارجىلىق ەسەپ بەرۋشىلىگىنىڭ ءاۋديتى بويىنشا قانداي اۋديتورلىق ۇيىم قىزمەت كورسەتەتىنىن, ليستينگكە تالاپ ەتىلەتىن بارلىق قۇجاتتىڭ بار-جوعىن تەكسەرۋ جانە قارجىلىق كەڭەس بەرۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەتىن ۇيىمدى تارتۋ.
ليستينگ مەرزىمىنە كەلەتىن بولساق, بۇل پروتسەدۋرا ورتاشا ەسەپپەن 30 كۇنگە دەيىن سوزىلادى جانە نەگىزىنەن دايىندالعان قۇجاتتار پاكەتىنىڭ ساپاسىنا, ليستينگىلىك الىمداردى تولەۋ مەرزىمىنە بايلانىستى. تيىسىنشە, ەگەر كومپانيا الدىن الا دايىندىقتى باستاسا جانە قۇجاتتاردىڭ تولىق پاكەتىن ساپالى قالىپتاستىرسا, وندا ليستينگ پروتسەدۋراسى الدەقايدا از ۋاقىتتى الادى. باعالى قاعازدارى KASE تىزىمدەرىنە ەنگىزىلگەن ليستينگىلىك كومپانيالار ءۇشىن ليستينگ پروتسەدۋراسىنىڭ مەرزىمى ۋاقىت بويىنشا ەداۋىر قىسقا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
– جىل باسىنان بەرى KASE ليستينگىنەن قانشا كومپانيا ءوتتى؟
– 2022 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا KASE ساۋدا-ساتتىق تىزىمدەرىنە 34 قازاقستاندىق كومپانيانىڭ كورپوراتيۆتىك باعالى قاعازدارىنىڭ 67 شىعارىلىمى ەنگىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىندە 37 كومپانيانىڭ 81 باعالى قاعازدار شىعارىلىمى ەنگىزىلدى. جىل باسىندا قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ ەميسسيالىق بەلسەندىلىگىنىڭ بەلگىلى ءبىر تومەندەۋى بايقالدى. بۇل ينفلياتسيا جاعدايىندا بورىش نارىعىنىڭ وسكەن مولشەرلەمەلەرىمەن, سونداي-اق ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاردىڭ بارلىق سەگمەنتتەرىنىڭ جوعارى قۇبىلمالىلىعىمەن بايلانىستى بولدى.
بۇل رەتتە اينالىس مەرزىمى 12 ايدان اسپايتىن كوممەرتسيالىق وبليگاتسيالار ليستينگىنە قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى بايقالادى. بۇل كومپانيانىڭ قىسقا مەرزىمدى قورلاندىرۋدى جىلدام تارتۋ قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرادى. ادەتتە, مۇنداي وبليگاتسيالاردىڭ ليستينگى ۋاقىت بويىنشا ەداۋىر قىسقا جانە قۇجاتتاردىڭ كولەمى بويىنشا جەڭىل. ويتكەنى مۇنداي وبليگاتسيالاردى باعالى قاعازدارى KASE تىزىمدەرىنە ەنگىزىلگەن كومپانيالار شىعارادى.
