«اسا قىمباتتى بەكەت ءىنىم, ءسىز 1947 جىلى 5 ماۋسىم كۇنى تۋىپسىز. بۇل مەرزىم مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ باقىتتى كۇندەردىڭ ءبىرى ەدى. سول كۇنى مەن ءوزىم توعىز جىل عاشىق بولعان جان جارىم حاليماعا قوسىلعانمىن. كولىك بولماعاندىقتان, جاس كەلىنشەگىمدى تەمىرجول رازەزىنەن توعىز شاقىرىم جەردەگى سوعىستان جۇدەگەن جەتىم اۋىلىما جاياۋ ەرتىپ اكەلگەنمىن. مەنىڭ كەلىنشەگىم اۋىلىمىزعا سوعىستان كەيىن تۇسكەن العاشقى كەلىن ەدى. شامامىزعا قاراي توي جاسادىق. كولحوز تويعا دەپ بەرگەن ءبىر پۇت بيدايدى قۋىرىپ, جارتىسىن تالقان ەتىپ تۇيدىردىك. تويعا جينالعان جاستارعا دەپ داستارقانعا بيداي شاشىپ, كارىلەردىڭ الدىنا قۇرعاق تالقان قويدىق. ويتكەنى اكەم نۇرشايىق سوعىستا وققا ۇشىپ, شەشەم مۇحتار سوعىس كەزىندە ەلدە ولگەن. سوندىقتان بىرنەشە جىل يەن تۇرعان مەنىڭ ۇيىمدە اقساقالداردىڭ الدىنا قويعان كەبىر تالقاندى شىلايتىن ءبىر كەسە ءسۇت تە جوق بولاتىن.
مىنەكەي, مەن قازاقستاننىڭ شىعىس جاعىنداعى اقبۇزاۋ دەگەن اۋىلدا جەتىم توي وتكىزىپ جاتقاندا, قاسيەتتى قازىعۇرت تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى تالدىبۇلاق اۋىلىندا ءسىز دۇنيەگە كەلىپسىز. ەكى اۋىل قاتار توي جاساپ, قۋانىشقا كەنەلىپتى. جوعارىدا «جەتىم توي» دەپ اتاعان سەبەبىم, سوعىس كەزىندە اتا-انامنان ايىرىلعان مەن دە, 1932 جىلعى اشتىقتا اكە-شەشەسىنەن كوز جازىپ قالعان كەلىنشەگىم دە جەتىم ەدىك. سوعىستا قىرىق شاقتى ازاماتىنان ايىرىلعان اۋىلىم دا جەتىم بولاتىن.
ءسىز سوعىستان ءتىرى قايتقان سولداتتىڭ بەسىنشى بالاسى بولىپسىز. مەن سوعىستا ولگەن سولدات اكەنىڭ جالعىز ۇلى ەدىم. ءسىزدىڭ تۋعان كۇنىڭىز بەن مەنىڭ ۇيلەنۋ تويىم وسىلاي سايكەس كەلىپتى.
مەن سىزدەن: «نەگە سونشاما قارجىڭىزدى جۇمساپ, مەنىڭ ون تومدىعىمدى شىعارۋعا نيەت ءبىلدىردىڭىز؟ قازىر قالتالى كىسىلەر ءوزىنىڭ اعايىندارىنا عانا كومەكتەسىپ جاتىر. مەن ءسىزدىڭ جاقىنىڭىز ەمەس, جەرلەسىڭىز ەمەس, ايدالاداعى ءبىر قايمانا قازاقپىن عوي. بىراق ءوزىمدى بار قازاققا بىردەيمىن دەپ ەسەپتەيمىن. ال ءبىزدىڭ اعايىندار وزگە تۇرعاي, ءوز جاقىندارىنا دا كومەكتەسە قويمايدى», دەدىم.
سوندا ءسىز كۇلدىڭىز دە:
– مەنىڭ ءسىزدى ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىلدىعى قارساڭىندا قۋانتقىم كەلدى, – دەدىڭىز.
– نە ءۇشىن؟
– نە ءۇشىن ەكەنىن مەنەن ەمەس, حالىقتان سۇراڭىز, – دەدىڭىز ءسىز.
مەن قاتتى قۋانىشتىمىن, ارينە. بۇل ون توم ارقىلى قۋانتاتىنىڭىز جالعىز مەن عانا ما ەكەن؟ ءبىر تومدى وقىعان
1 000 ادام, ون تومدى وقىعان 10 000 ادام قۋانادى. بۇل عاجاپ وقيعا عوي, قالقام-اۋ! عاجاپ قۋانىش! تەك سىزدەي اسىل ازاماتتىڭ قولىنان عانا كەلەتىن, جۇرەگىنەن شاشىرايتىن قۋانىش. حالىق قۋانىشى.
ءسىز اينالاڭىزعا قۋانىش شاشىپ كەلە جاتقان ادامسىز. ونىڭ دا بىرنەشە مىسالىن ايتايىن. ءوز قاراجاتىڭىزبەن تۋعان اۋىلىڭىز تالدىبۇلاققا جاڭا مەكتەپ سالدىرىپ بەرۋگە ۋادە ەتتىڭىز. ول ۋادەڭىزدى ابىرويمەن ورىندادىڭىز. ءسويتىپ, قانشاما جاس ۇرپاقتى, اتا-انانى قۋانىشقا كەنەلتتىڭىز. ءسىز «قازىعۇرت» ەنتسيكلوپەدياسىن شىعارۋعا دەمەۋشى بولۋعا ۋادە بەردىڭىز ءارى وعان باسشىلىق ەتتىڭىز. ءسويتىپ, ول ءوڭىردىڭ بولاشاق ۇرپاعىنا عاجاپ قازىنا قالدىردىڭىز. ءسىز تولە بي, قازىبەك بي, ايتەكە بي, توقسان ءبيدىڭ شەشەندىك سوزدەرىن جيناقتاتىپ, كىتاپ ەتىپ شىعارتتىڭىز. ءسويتىپ, حالىقتى اياۋلى بيلەردىڭ اسىل سوزدەرىنە كەنەلتتىڭىز. ءسىز اتاقتى توقسان ءبيدىڭ باسىنا ەسكەرتكىش ورناتۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ, بەيىت باسىنا شويىننان قورشاۋ جاساتىپ, ەسكەرتكىش تاس ورناتۋعا ۋادە بەردىڭىز. بەيىت باسىنا كيىز ءۇي تىكتىرتىپ, ارداقتى اتاعا ارناپ اس بەرۋدى ءوز مىندەتىڭىزگە الدىڭىز. ول ۋادەڭىزدى دە ويداعىداي ورىنداپ, بۇكىل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى حالقىنىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەندىڭىز. ءوزىڭىز تۇرعان پەتروپاۆل قالاسىنا كەلگەن جازۋشى 3.قابدولوۆتىڭ «مەنىڭ اۋەزوۆىم» رومانىنىڭ 500 داناسىن, اقىن ق.مىرزاليەۆتىڭ 14 تومدىعىنىڭ 50 كومپلەكتىسىن (700 كىتاپ) ءوز اقشاڭىزعا ساتىپ الىپ, مەكتەپتەرگە ۇلەستىردىڭىز. ادامگەرشىلىكتىڭ رۋحاني ورداسى كىتاپحانالارعا ۇنەمى وسىنداي كومەك كورسەتىپ كەلەسىز.
وزىڭىزگە ءمالىم, قازىرگى زامانداعى قازاق حالقىنىڭ جانىن قيناپ تۇرعان ەڭ وزەكتى ماسەلە انا ءتىلىنىڭ تاعدىرى عوي. ەكونوميكامىز ءوسىپ, ەس جيناپ كەلەمىز. وعان مىڭ شۇكىرشىلىك. ال انا ءتىلىمىزدىڭ جاعدايى جان اۋىرتادى. انا تىلىنەن ايىرىلسا, قازاق ۇلت رەتىندە وشەدى. سوندىقتان انا ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعايتىپ, ءومىرىن ۇزارتۋ ءۇشىن ءار سالاداعى قازاق زيالىلارى جان سالا كىرىسىپ وتىر. اسىرەسە, جازۋشىلار قاۋىمى جانتالاسا جاناشىرلىق بىلدىرۋدە. عالىم دا, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن مەكتەپ ۇستازدارى دا شىرىلداپ, انا تىلىنە اراشا بولۋدا. ال زاڭ قىزمەتكەرلەرىنەن بۇل ىسكە ايانباي اتسالىسىپ وتىرعان ءسىز عاناسىز. وعان ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريالانعان ماقالالارىڭىز كۋا. ماسەلەن, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 2004 جىلى 17 قاراشا كۇنگى سانىندا باسىلعان «الدىمەن سانامىز سىلكىنسىن» دەگەن ماقالاڭىزدى الايىق. وسى ماقالاڭىزدا ءسىز انا ءتىلىن ارداقتاۋ جونىندە وتكىر دە ورەلى پىكىرلەر ايتتىڭىز. جوعارى-تومەنگى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر ايتپاعان, ايتا المايتىن ۋىتتى, وتتى ءسوز زاڭ قىزمەتكەرى ءسىزدىڭ اۋزىڭىزدان شىقتى.
وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنداعى اتاقتى لاڭ كەزىندە جازىقسىز جالا جابىلىپ, اتىلىپ كەتكەن اسىل ازامات, رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇڭعىش باس پروكۋرورى سۇلەيمەن ەسقاراەۆتىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋ ءۇشىن زاڭ جۇيەسىنىڭ ءبىر ينستيتۋتىنا سول كىسىنىڭ اتىن بەرگىزۋىڭىز ۇلكەن ادامگەرشىلىك. جاقىنى ەمەس, تۋىسى ەمەس ءارى كورمەگەن ازاماتتىڭ اتىن وشىرمەۋ ءۇشىن اۋرەگە ءتۇسىپ, ازاپتانۋ قاي قازاقتىڭ قولىنان كەلىپ جاتىر؟
مەن ءسىزدى دوسىم دەپ اتاپ وتىرمىن, ەگەر رۇقسات ەتسەڭىز. ويتكەنى ادامنىڭ ەڭ جاقىنى (اتا-انادان كەيىنگى جانە ماڭگىلىك) ادال جارى عوي. ودان كەيىنگى ورىنعا ادال دوس يە. بىراق ادال دوستىڭ دا قولىنان كەلمەيتىن جاقسىلىقتارى بولادى. ال ءسىز ماعان ەڭ ادال دەگەن دوس جاساي المايتىن جاقسىلىق جاساپ وتىرسىز. ەشقانداي ارالاس-قۇرالاسى جوق, الىستاعى بەيتانىس جازۋشىنىڭ 10 تومىن شىعارىپ بەرۋ دەگەن ەشبىر دوستىڭ, ءتىپتى جەكە دوس تۇرعاي, ۇكىمەتتىڭ قولىنان كەلمەي تۇرعان جاقسىلىق. ءسويتىپ, ءسىز مەنىڭ توبەمدى كوككە جەتكىزىپ وتىرسىز.
جالپى, مەن ەڭ باقىتتى اعالارىڭنىڭ ءبىرىمىن, بەكەت باۋىرىم. مەنىڭ ءبىرىنشى باقىتىم – كەشەگى 1418 كۇنگە سوزىلعان سۇراپىل سوعىستا 786 كۇن العى شەپتە ءجۇرىپ, امان قالعانىم. ەكىنشى باقىتىم: حاليما سياقتى دانا, جانى جاقسى جارمەن جۇپ جازباستان 54 جىل قىزىقتى ءومىر سۇرگەنىم. ءۇشىنشىسى: كەيبىر كىتاپتارىمنىڭ تۋا سالا «تۇنشىعىپ» قالماي, قايتا-قايتا جاڭادان «تۋىپ» جاريالانىپ جاتقانى. ياعني وقىرماندارىمنىڭ وزىمە دەگەن وزگەشە سۇيىسپەنشىلىگى! ال ءسىزدىڭ مەنىڭ ون تومىمدى شىعارىپ بەرگەن قامقورلىعىڭىز ءتورتىنشى ءارى ماڭگىلىك باقىتىم بولدى. ءيا, ماڭگىلىك باقىت دەپ وسىنى ايتۋعا بولادى. ويتكەنى ءتىرى كىسىنىڭ باسىندا باقىت ۇزاق تۇرمايدى. سوندىقتان ماڭگىلىك باقىت جوق دەيمىز. ال ادامنىڭ ولگەننەن كەيىن دە اتى اتالىپ جۇرسە, ماڭگىلىك باقىت سول!
اسا قىمباتتى بەكەت باۋىرىم! مەن سىزگە قىسقا عانا حات جازىپ, شىن جۇرەكتەن شىققان العىسىمدى بىلدىرسەم دەپ ويلاپ ەدىم. حاتىمنىڭ مۇنشاما ۇزاق بولىپ كەتكەنىنە كەشىرىم سۇرايمىن. مەن ءسىزدىڭ جەڭىستىڭ 60 جىلدىعى قۇرمەتىنە ون تومدىعىمدى شىعارتىپ جاتقانىڭىزدى ءالى جۇرتقا جاريالاعان جوقپىن, سابىر ساقتادىم. ونىڭ ۇستىنە ءسىزدىڭ دە الدىن الا جار سالىپ, ايعايلاتىپ ءجۇرۋدى جاراتپايتىنىڭىزدى سەزدىم. سوندىقتان دا ۇندەمەدىم. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت – نۇرى تاسىسىن!» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە؟ ەندى ەل گازەتى ارقىلى ءسىزدىڭ ءتول ادەبيەتىمىزگە دەگەن بۇل عاجاپ قامقورلىعىڭىزدى جۇرتقا جاريالاۋدى ءجون كوردىم. وعان ءسىز دە قارسى بولماسسىز دەپ سەنەمىن.
وسىمەن ءوز حاتىمدى اياقتايمىن, بەكەت باۋىرىم!
اللا الدىڭىزدان جارىلقاسىن!
ءسىزدىڭ ۇزدىك ۇلگىڭىز قازاقتىڭ وزگە دە ازاماتتارىنا وي سالسىن!
اعالىق سالەممەن,
ءازىلحان نۇرشايىقوۆ,
قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى».
2005 جىل
