سويتسە, اعىلشىنداردا «اق ءپىل» (white elephant) دەگەن يديوما بار كورىنەدى. ونىڭ باستاۋ تاريحى تايلاند, بيرما سياقتى وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىندە مونارحتاردىڭ قول استىنداعى قىزمەتشىلەرىنە مولشىلىقتىڭ بەلگىسى سانالاتىن اق ءپىل سىيلاۋ داستۇرىمەن ساباقتاسىپ جاتىر ەكەن. ياعني قوجايىن ءوزىنىڭ كوڭىلى قۇلاعان ادامىنا اق ءپىل سىيلاپ, قۇرمەت كورسەتەدى. بىراق ءامىرشىسى سىيلاعان الگى ءپىلدى نە ساتۋعا, نە اتۋعا نەمەسە باسقا بىرەۋگە سىيلاپ جىبەرۋگە تىيىم سالىنادى. اتالعان ەلدەر ءۇشىن كيەلى سانالاتىن بۇل حايۋاندى كۇتىپ-باپتاۋ دەگەنىڭىز قىرۋار شىعىن. قىسقاسى, اق ءپىل مولشىلىقتىڭ باستاۋى ەمەس, جاڭا يەسىن تاقىرعا وتىرعىزاتىن «سىيلىق».
قۋات «اق ءپىلدى» العا تارتا وتىرىپ, ەلوردادا سالىنعان ءزاۋلىم سارايلاردى ۇستاپ تۇرۋ قىرۋار قارجىنى تالاپ ەتەتىنىن, سول سەبەپتى بۇل عيماراتتاردى ۋاقىت سۇرانىسىنا ساي يننوۆاتسيالىق, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى رەتىندە پايدالانۋعا ۇندەيدى. سونداي-اق جۋرناليست مەرەيتوي يەلەرىنە سىيعا تارتىلاتىن سانسىز شاپان «ازيالىق اق ءپىلدىڭ» كۇيىن كەشپەس ءۇشىن ولاردى زاماناۋي ديزاين ۇلگىسىمەن كۇندەلىكتى كيەتىن ءساندى پالتو, كۇرتەشە تۇرىندە دايىنداسا, ءبىر جاعى ۇلتتىق كيىم جاڭاشا جاڭعىرار ەدى ءارى تۇرمىستا يگىلىككە جارار ەدى دەگەن وي ايتادى. تۇسىنگەن جانعا «اق پىلدەن» تۋىنداعان ويدىڭ ايتارى كوپ. قۋاتتىڭ ءاربىر جازعان دۇنيەسىندە وسىنداي توسىن وي مەنمۇندالايدى.
ول تالايعى تارازدان تاياق تاستام جەر دەمەسە دە, قالاعا جاقىن ورنالاسقان اۋىلدىڭ بالاسى. قالا ىرگەسىندەگى اۋىلعا اۋەجاي جاقىن ورنالاسقاندىقتان «اەروپورتتاعى امانگەلدى» اتانىپ كەتكەن ايگىلى اۋىل. ايگىلى اۋىل دەمەكشى, امانگەلدى اۋىلىنىڭ بالالارى توقىراۋ جىلدارىندا باسقالارعا ەسەسىن جىبەرمەيتىن «ەرەكشە ەرلىگىمەن» اتى ءبىر دۇركىرەگەن. «اعايىننىڭ اتى وزعانشا, اۋىلداستىڭ تايى وزسىن» دەگەن ماقالدى قۋات ءوز باسىنان وتكىزگەن. ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ وسكەن بولەسى التايمەن اۋىلداعى ءبولىنىس كەزىندە ەكەۋى ەكى جاقتا شايقاسۋعا تۋرا كەلگەن. ءبىر-ەكى اي ۇلكەندىگى بار التاي قۋاتتان تۋىس بولىپ قالعىسى كەلسە, شايقاس الاڭىن تاستاپ كەتۋدى سۇراعان. «مايدانداستارىن» تاستاپ كەتۋ دەگەن ماسقارا عوي, ال قۋات قاقتىعىس الاڭىن تاستاپ كەتۋدى ار ساناعان. ول بالا كەزىنەن-اق نامىس قايراعىندا شىڭدالعان-دى.
ءبىر ەرەكشەلىگى, قۋات كىشكەنتايىنان سولاقايلاردىڭ ساپىنا ەنگەن. ول مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان كەڭەستىك كەزەڭدە قۇداي ۇرعان ءبىر عادەت بار-تۇعىن: سولاقاي بالانى قالايدا وڭ قولىمەن جازۋعا ماجبۇرلەيتىن. بالكىم, بۇل اراب ءالىپبيىنىڭ ىرعاعىنا ءتۇسىپ كەتپەسىن دەگەنى مە, ايتەۋىر مەكتەپ بوساعاسىنان اتتاعان سولاقاي بالدىرعانداردىڭ جازۋىمەن مۇعالىم بىتكەن الىسىپ جۇرەتىن.
زادىندا سولاقايلاردان تالانتتى جاندار كوپ شىققانى بەلگىلى. جاھانعا تانىمال سولاقايلار اراسىندا البەرت ەينشتەين, يسااك نيۋتوننان باستاپ الەمنىڭ تالاي تۇلعالارى بار. الاشتىڭ سولاقاي ۇلى تۇلعالارى دا الدىڭعىلارىنان استە كەم تۇسپەيدى. سول قولىنداعى ديريجەرلىك تاياقشاسىمەن تۇتاس وركەستردىڭ ىرعاعى مەن ءيىرىمىن ءبىر ارنادا تۇيىستىرگەن نۇرعيسا تىلەنديەۆ, سان ءتۇرلى بوياۋمەن ۇلتتىق ءداستۇردى سۋرەتتە تاڭبالاعان گۋلفايرۋس يسمايلوۆا, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ مەرەيىن اسىرعان رەداكتور سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ, بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ قاھارمانى بوكسشى باقىت سارسەكباەۆ تورتكۇل دۇنيەنىڭ تۇلعالارىمەن يىق تىرەستىرە الادى.
قۋات تا ءبىرىنشى سىنىپقا بارعان ساتتەن مەكتەپتە مۇعالىمنىڭ, ۇيدە اكەسىنىڭ وڭ قولمەن جازۋ ماشىعىن مەڭگەرۋگە كىرىستى. قاتاڭ قاداعالاۋدىڭ ارقاسىندا وڭ قولى «يكەمدەلىپ» دەگەنىنە باعىنا باستادى. ايتسە دە, «كەڭەستىك» جازۋعا كوندىككەنىمەن, كەيدە سول قولى بار بولعىر ءتۋابىتتى ادەتىنە باسىپ, «توتە جازۋعا» جۇيتكي جونەلەتىن-ءدى...
امانگەلدى ورتا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەندە قاھارماننىڭ بالاسى قوس قولىمەن دە قالامدى سەنىمدى ۇستاپ, جۋرناليستيكا اۋىلىنا بەت بۇرا باستاعان. سەگىزىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىندە جامبىل وبلىستىق «ەڭبەك تۋى» («اق جول») گازەتىنە «جالعان باعا جارعا جىعادى» دەگەن تاقىرىپتا جازعان ماقالاسىمەن وبلىسقا تانىلدى. ماقالاسى گازەتتىڭ ءبىرىنشى بەتىندە «مەنمۇندالاپ» تۇر. ءبىر مۇعالىم اپايىمەن پىكىر تالاستىردىڭ دەپ, مۇعالىم اعايلارى قۋاتتىڭ باعاسىن قاساقانا تومەندەتكەن. قۋات بوراش مۇنداي ادىلەتسىزدىككە توزبەگەن. تاسقا باسىلعان دۇنيەنىڭ قالتارىستا قالمايتىن كەزى عوي. جۋرناليست جازسا دا, وقۋشى جازسا دا. انىق-قانىعى تەكسەرىلۋگە ءتيىس. سودان اۋىلعا كۇن سايىن كوميسسيا اعىلادى. ءبىر كۇنى اۋداننان, كەلەسى كۇنى وبلىستان دەگەندەي. ايتەۋىر القالى جيىننىڭ اقىرى بەيبىت تۇردە اياقتالدى, مەكتەپ ديرەكتورى ايشا بەردەشقىزى «بۇكىل جۇرتقا جاريا سالماي-اق, ءوزىمىز شەشەتىن ماسەلە ەدى عوي» دەپ كورەگەندىك تانىتىپ, ۋشىققان ماسەلەگە نۇكتە قويىلدى. ادىلەتسىزدىك اتاۋلىعا قالام ارقىلى كورسەتكەن العاشقى قارسىلىعى ەدى بۇل قۋاتتىڭ.
كەزدەيسوقتىق پا, زاڭدىلىق پا, ادەتتە ومىردە بولاتىن كەيبىر جايتتاردى اجىراتۋ قيىنعا سوعادى. ايتسە دە, كەزدەيسوق ەشتەڭە بولمايدى عوي. ادام بالاسىنىڭ تالعامى, تاڭداۋى, دۇنيەتانىمى, كەرەك دەسەڭىز ماماندىعى دا سول سالاداعى وزىق ويلى تۇلعالارمەن كەزدەسىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋعا دانەكەر بولۋى زاڭدىلىق ەمەس پە. قۋاتتىڭ «ادامزاتتىڭ ايتماتوۆىمەن» كەزدەسۋى دە وسىنداي زاڭدىلىقتىڭ ساناتىنا قوسۋعا تۇرارلىق. وقيعانىڭ ۇزىن-ىرعاسى تومەندەگىدەي. اتاقتى جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆ 80 جىلدىعى قارساڭىندا استاناعا ات باسىن تىرەپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداۋىندا بولعانى بار. سول ساپاردا ايگىلى تۇلعانى كۇتىپ الۋشىلار قاتارىنان ق.بوراش تا بولدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداۋىنان شىققاننان كەيىن قادىرلى قوناقتىڭ قۇرمەتىنە داستارقان جايىلعان. داستارقان باسىنداعى ەمەن-جارقىن اڭگىمە بارىسىندا قۋاتتىڭ جامبىل وبلىسىنان ەكەندىگى (شىڭعىس ايتماتوۆ جامبىلدا تەحنيكۋمدا وقىعان), وعان قوسا ونىڭ شىڭعىس اعاسى سياقتى 12 جەلتوقساندا دۇنيەگە كەلگەندىگى دە ءسوز بولادى. كۇتۋشىنىڭ كىشىلىگىنە ريزا بولعان جازۋشى جاس ازاماتقا باتاسىن بەرىپتى. ءبىزدىڭ بىلەتىنىمىز, قۋات قاھارمان ۇلى وسكەن, ارالاسقان, قىزمەت ەتكەن ورتاسى ارقىلى رۋحاني دۇنيەتانىمى ءوسىپ, شىعارماشىلىعىندا دا ەلدىك ماقساتتاعى كوپتەگەن تۋىندىنى دۇنيەگە اكەلدى.
قازمۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن تامامداعان قۋات ەڭبەك جولىن تارازداعى «رايحان» تەلەارناسىنان باستاپ, مۇسا راحمانبەرديەۆتىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن جامبىل وبلىستىق تەلەكومپانياسىندا جالعاستىردى. كۇن سايىن قالا ومىرىنە ارنالعان ەكى ساعاتتىق ەفيرگە شىعىپ وتىردى. اقپاراتتىق-مۋزىكالىق, پۋبليتسيستيكالىق باعدارلاماعا «اقنۇر» اتاۋى بەرىلدى. وسى حابار بارىسىندا ءتۇرلى تاقىرىپ قوزعالىپ, كورەرمەنمەن تىكەلەي بايلانىس, ۆيكتورينالىق سۇراقتار قويۋ سىندى كورەرمەننىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزاتىن وزىق يدەيالار جۇزەگە استى. قۋات بوراشتىڭ جۋرناليستيكاداعى العاشقى ىزدەنىستەرى الداعى شىعارماشىلىق تابىسىنىڭ ىرگەتاسىن قالادى. ال ونىڭ جۋرناليستىك شەبەرلىگىن جان-جاقتى تانىتقان ورتاسى – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى.
ويتكەنى ول وسى گازەتكە «تارىداي بولىپ كەلىپ, تاۋداي بولىپ» شىقتى. ۇزدىكسىز ىزدەنىسىنىڭ, العىرلىعىنىڭ ارقاسىندا. گازەت ءتىلشىسى رەتىندە مەملەكەت باسشىنىڭ شەتەلگە ساپارلارىنان ەل-جۇرتتى حابارلاندىرىپ, ەگەمەندىك جىلناماسىن جاساۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى. «سالاماتسىڭ با, ساكۋرا ەلى», «ارمىسىڭ, امەريكا, ەسەنبىسىڭ, ەڭسەلى ەل», «ەجەلگى كورشى, ەتەنە ەل» (قىتاي مەملەكەتى تۋرالى), ء«تۇبىرى ورتاق تۇرىكمەن ەلىندە» دەپ تاقىرىپتارى ايتىپ تۇرعانداي, جولساپار وچەركتەرىندە وقىرماندى باۋراپ الاتىن تالاي دەرەك قامتىلدى. تالعامى بيىك ساناتكەر-جۋرناليست ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ اعامىزدىڭ: «قۋات بوراش قالامىنا كەڭ قۇلاشتىلىق, نەنى بولسا دا الەمدىك اۋقىمدا قاراستىرۋعا تىرىسۋشىلىق ءتان» دەپ باعا بەرۋى وسىنىڭ ايقىن دالەلى.
قۋات بوراشتىڭ قالامىنان شىققان «ۇلتتىق سانا تاۋەلسىزدىگى», «جۇمىر جەردىڭ جۇماعى», «بارىستار باۋىرلاستىعى», «جاڭالىق جاراتقاننىڭ سىيى» سىندى تاقىرىبىنىڭ ءوزى ايقىنداپ تۇرعان وقىلىمدى ماقالالار دا «ەگەمەننىڭ» ەنشىسىنە ءتيدى. قاھارماننىڭ بالاسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ تىلشىلىگىنەن باسىلىمنىڭ باس رەداكتورى لاۋازىمىنا دەيىنگى جولدى ابىرويلى ەڭسەردى. سوڭعى كەزدەرى مەملەكەتتىك قىزمەتتە, ۇلتتىق يدەولوگيا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرسە دە, ۇشقان ۇياسىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن ەسكە الادى.
«قازىر ەل اراسىندا ەسىمىمىز جاقسى جاعىنان ەستىلىپ قالىپ جۇرسە, وعان «ەگەمەن قازاقستانداعى» ۇلتتىڭ ۇلى قاسيەتتەرىن بويىنا سىڭىرگەن اعالار داستۇرىنەن العان ءتالىم-تاربيەنىڭ قوسقان ۇلەسى ولشەۋسىز دەپ بىلەمىن» دەيدى بۇگىندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارحيۆ ءىسى جانە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋات بوراش.
قۋاتتىڭ جۋرناليستيكا سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن كەزەڭدە تۇيگەن وزىندىك قاعيداسى دا بار. «ايتار ويىڭ, كەسىمدى بايلامىڭ بولماسا, سۋساعان سوزدەر تىزبەگى ەشقاشان رۋحقا قۋات, ويعا ءنار بەرە المايتىنىنا دا كوزىمىز جەتتى» دەيدى ول. قۋات بوراشتىڭ قۋاتتى قالامىنان تۋعان «جۇمىر جەردىڭ جۇماعى», ء«وز ەلىم – وركەنيەتىم» اتتى كىتاپتارى رۋحقا قۋات, ويعا ءنار بەرەتىن شىعارمالار قاتارىندا ەكەنى ايقىن.
ۇلت رۋحانياتىنا مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءجۇرىپ تە ۇلەس قوسۋعا بولادى. قازىرگى ادەبيەت, مادەنيەت سالاسىندا ەلىمىزدە وڭ وزگەرىستەر, جاڭاشىل يدەيالار جۇزەگە اسىپ جاتسا, وندا قۋات قاھارمان ۇلىنىڭ دا قولتاڭباسى بار. ءبىز ونى قاي ۋاقىتتا دا ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ ساپىنداعى ساردار دەپ بىلەمىز.
