كينو • 28 قاراشا، 2022

شىعارماشىلىق جول «باستاۋدان» باستالادى

54 رەت كورسەتىلدى

ەرتەڭ 29 قاراشادا، الماتىدا ستۋدەنتتىك جانە دەبيۋتتىك فيلمدەردىڭ ح حالىقارالىق «باستاۋ» كينوفەستيۆالى ءوز جۇمىسىن باستايدى. فەستيۆال قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ جاس كينەماتوگرافيستەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ، ولاردىڭ جۇمىسىن قولداۋ جانە ىلگەرىلەتۋدى ماقسات ەتىپ كەلەدى. «باستاۋ» الاڭدارىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جاس اۆتورلار ءوز زامانداستارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسادى، تانىمال مەترلەردىڭ فيلمدەرىن تاماشالايدى جانە بىرلەسكەن جوبالار جاسايدى. بيىلعى ونىنشى رەت وتكەلى وتىرعان مەرەيتويلىق فەستيۆالدىڭ جاڭالىعى تۋرالى، قوناقتار مەن قاتىسۋشىلاردىڭ قارىمى جايلى سۇراعىمىزعا «باستاۋ» كينوفەستيۆالىنىڭ ارت-ديرەكتورى، پروديۋسەر ديانا ءاشىموۆا جاۋاپ بەرگەن ەدى.

1555

– ديانا، بيىلعى «باستاۋدىڭ» بۇرىنعى فەستيۆالدەردەن باستى ەرەكشەلىگى نەدە؟ اڭگىمەمىزدى وسىدان باستاساق...

– بيىلعى فەستيۆالدىڭ جاڭالىعى كوپ. فەستيۆال اۋقىمى كەڭەيدى. العاش رەت «باستاۋعا» بوليۆيا، چيلي، كولۋمبيا، ارگەنتينا سەكىلدى لاتىن امەريكاسىنىڭ بىرنەشە ەلى قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر. فەستيۆالدە افريكا ەلدەرى دە بار – باعدارلامادا ەگيپەت، سۋدان، تۋنيس رەجيسسەرلەرى تۇسىرگەن فيلمدەر كورسەتىلەدى. سونداي-اق، باستى ەرەكشەلىگى رەتىندە بيىلعى فەستيۆالدىڭ جانرلىق جاعىنان تۇرلەنگەنىن دە اتاپ وتەر ەدىم. جاستار بايقاۋىنىڭ قىسقا مەتر سەكتسياسىندا دا، تولىقمەتراجدى فيلمدەر اراسىندا دا كونكۋرستىق باعدارلاما مەن باسەكە كۇشتى بولعالى تۇر. تولىقمەتراجدى كارتينالاردىڭ بارلىعى دا حالىقارالىق «ا» ساناتىنداعى ءىرى فەستيۆالدەردىڭ قاتىسۋشىلارى. ولاردىڭ اراسىندا ءتۇرلى جانرداعى كارتينالار، ماسەلەن، كومەديا دا، دراما مەن تريللەر دە كەزدەسەدى.

بيىلعى فەستيۆالدە العاش رەت بۇكىل الەم بويىنشا ازيا كينوسىن ناسيحاتتايتىن NETPAC قازىلار القاسى جۇمىس ىستەيتىنىن دە اتاپ وتكەنىمىز ءلازىم. سونداي-اق، وسى جىلى «ورتالىق ازيا كەلبەتى» باعدارلاماسى جالعاسىن تاۋىپ، وندا العاش رەت تۇركىمەنستان كينوسى ۇسىنىلىپ وتىر.

– شىنىمەن بيىلعى فەستيۆال جاڭالىققا تولى ەكەن. ال مۇنداي سەرپىلىسكە قالاي قول جەتكىزدىڭىزدەر؟

– مۇنى سەرپىلىس ەمەس، كەرىسىنشە، جاقسى فيلمدەردى ىزدەۋ، ولاردى تاڭداۋ بويىنشا تاباندى جۇمىس جاساۋ دەسەك، شىندىققا جاناسىمدى بولار ەدى. بۇل – «باستاۋدىڭ» وسى ون جىل ىشىندە الەمگە تانىمال بولا باستاعانىنىڭ بەلگىسى. الەمنىڭ ءار قيىرىنداعى كورەرمەن قازاق ەلىندە وتەتىن فەستيۆالگە سەنىم ءبىلدىردى، وعان قاتىسقىسى كەلەتىن ىقىلاس پايدا بولدى. ءوز تۋىندىلارىن ۇسىنعىسى كەلەتىن ءىرى ستۋديالار مەن ديستريبيۋتورلار سانى ارتىپ كەلەدى. بۇرىن ءبىز كارتينانىڭ ۇلكەن فەستيۆالدەر شەڭبەرىنەن وتكەنىن كۇتىپ، «قالدىق قاعيداتى» بويىنشا جۇمىس ىستەگەن ەدىك، ال قازىر ءبىزدىڭ ەلىمىزگە، اتاپ ايتقاندا، ناق ءبىزدىڭ فەستيۆالگە كينوسۇيەر قاۋىمنىڭ قىزىعۋشىلىعى پايدا بولدى. بىزگە حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردىڭ، ءتىپتى «وسكار» سىيلىعى لاۋرەاتتارىنىڭ دا ۇزدىك جۇمىستارى ۇسىنىلا باستادى.

– بيىل وتىنىمدەر كوپ بولدى ما؟

– وتە كوپ! بيىل مىڭنان استام ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. ارينە، ولاردى ساپاسى جاعىنان بىركەلكى دەپ ايتا المايمىز، ءتىپتى ولاي بولۋى مۇمكىن دە ەمەس. سوندىقتان بىزگە دە – باعدارلامالىق قىزمەتكە جانە ىرىكتەۋ كوميسسياسىنا ولاردى ساراپقا سالۋ وڭاي بولمادى. ورايى كەلگەندە ىرىكتەۋ تالابىمەن دە تانىستىرا كەتەيىن. الدىمەن جىل بويى ءبىز وسى فيلمدەرمەن تانىسامىز، كورەمىز، جينايمىز، ۇلكەن فەستيۆالدەرگە كىمدەردىڭ قاتىسقانىن، كىمنىڭ جۇلدەگەن بولعانىن، قانداي جاڭا ەسىمدەر پايدا بولعانىن قاداعالايمىز. فەستيۆالىمىزدىڭ ەڭ الدىمەن، ءبىلىم بەرۋ جاعىنان ماڭىزدى ەكەنىن دە قاپەردەن شىعارمايمىز: جاستارعا شەتەلدىك كينومەكتەپتەر مەن جاس كينومەيكەرلەردىڭ جۇمىستارىن كورسەتۋ قاشان دا باستى نازاردا. ولار الەم جاستارىنىڭ قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن، ولار ءۇشىن قانداي يدەيانىڭ ماڭىزدى ەكەنىن، ول يدەيانىڭ قالاي جۇزەگە اسىپ، قانداي جاڭا باعىتتار مەن اعىمدار بەلەڭ الا باستاعانىن ءوز كوزىمەن كورە الادى.

– ايتپاقشى، ءبىلىم بەرۋ اسپەكتىسى تۋرالى. فەستيۆال اياسىندا، بىلۋىمشە، كينو مەكتەپتەرىنىڭ قاۋىمداستىعى دا بوي كورسەتەدى. وعان كىمدەر كىرەدى؟

– ارينە، ءبارىن ءتىزىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس، سوندىقتان مەن كەيبىرىن عانا اتاپ وتەيىن. نيۋ-يورك كينواكادەمياسى، ماسكەۋدەگى ۆگيك، شوتا رۋستاۆەلي اتىنداعى گرۋزين مەملەكەتتىك تەاتر جانە كينو ۋنيۆەرسيتەتى، ميمار سينان تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى، بەرلين كينومەكتەبى، EICAR فرانتسۋز كينومەكتەبى، سينگاپۋر كينومەكتەبى، پەكين كينواكادەمياسى، مينسك كينومەكتەپ-ستۋدياسى، كارپەنكو-كاروگو اتىنداعى كيەۆ ۇلتتىق تەاتر، كينو جانە تۆ ۋنيۆەرسيتەتى.

قاۋىمداستىقتىڭ قازاقستاندىق قاتىسۋشىلارى اراسىندا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى، «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتى جانە قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى بار.

ءبىزدىڭ قاۋىمداستىق مۇشەلەرىنىڭ سانى ۇنەمى ارتىپ كەلەدى. ءدال قازىر ءبىز كشيشتوف كەسلەۆسكي اتىنداعى پولياك كينومەكتەبىمەن كەلىسىمشارتقا قول قويىپ، شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناس جاساۋ مۇمكىندىگىنە جول اشىپ جاتىرمىز. ايتپاقشى، پولياك كينومەكتەبىنىڭ ستۋدەنتتەرى وسى فەستيۆالگە بىرنەشە قىزىقتى جۇمىسىن ۇسىندى.

– وسى ورايدا كونكۋرستىق جۇمىستاردىڭ ىشىنەن ەڭ جاقسىسىن كىم تاڭدايتىنى بەلگىلى بولدى ما؟

– بارلىعىن ءتىزىپ شىعۋ تاعى دا وڭاي ەمەس، سوندىقتان ءبىز ەڭ تانىمالىنا عانا توقتالايىق. بيىلعى فەستيۆالدىڭ قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى – بەلگىلى گرۋزين رەجيسسەرى، ا ساناتىنداعى فەستيۆالدەردىڭ جۇلدەگەرى گەورگي وۆاشۆيلي. ونىڭ «جۇگەرى ارالى» كارتيناسىنىڭ «وسكاردىڭ» قىسقا تىزىمىندە اتالعانىنان كوپشىلىك حاباردار بولار. سونداي-اق، نەگىزگى قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا فرانتسيانىڭ دا وكىلى بار، ول – پروديۋسەر فرانسۋا د'ارتەمار، كوپتەگەن كارتينالاردىڭ كوپروديۋسەرى، ا ساناتىنداعى فەستيۆالدەردىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسى جانە كوپتەگەن سىيلىقتاردىڭ يەگەرى. سونىمەن قاتار، فرانسۋا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جاس كينەماتوگرافيستەر تاعىلىمدامادان ءوتۋدى ارماندايتىن Torino FilmLab سەكىلدى ەڭ تانىمال كينو زەرتحانالارىندا تالىمگەر جانە وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا «پەرەكرەستوك» تەلەحيكاياسى ارقىلى ەسىمى ءبىزدىڭ ەلدىڭ كورەرمەندەرىنە دە ەتەنە تانىس بولعان قىرعىزستان رەجيسسەرى ەركە دجۋماكماتوۆا دا بار. ال قازاقستاننان تولىقمەتراجدى كارتينالاردى پروديۋسەر ءاليا ۋۆالجانوۆا باعالايدى.

قىسقا مەترلىك قازىلار القاسىن وزبەك رەجيسسەرى ەلكين تۋيچيەۆ باسقارادى، ول دا كوپتەگەن فەستيۆالدەردىڭ جۇلدەگەرى. جاقىندا «ەۆريليش» اتتى جاڭا فيلمىمەن پۋساندا سىيلىق الدى. سونداي-اق، قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا ارمەنيادان كەلگەن كينوسىنشى، «التىن ورىك» كينوفەستيۆالىنىڭ ىرىكتەۋشىسى ديانا مارتيروسيان دا  بار. بۇل قۇرامعا قازاقستاننان اكتەر دانيار الشينوۆ كىردى.

Bastau doc قازىلار القاسىندا شۆەدتىڭ بەلگىلى دەرەكتى فيلم رەجيسسەرى مالكولم ديكسەليۋس، «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «كينو ونەرى» كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى الەكساندر كوستىلەۆ، كينوتانۋشى يننا سمايىلوۆا جانە Internews وكىلى، جۋرناليست الەۆتينا مادياروۆا بار. ال دەرەكتى سەكتسيانىڭ قازىلار القاسىن بەلگىلى قازاقستاندىق رەجيسسەر كاليلا وماروۆ باسقارادى.

ادەتتەگىدەي، فەستيۆالدە ستۋدەنتتىك قازىلار القاسى دا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.

154

ال ءسىزدەر وتكەن جىلدارداعى جۇلدەگەر تۇلەكتەرىڭىزدىڭ تاعدىرىن باقىلاپ وتىراسىزدار با؟

– مىندەتتى تۇردە قاداعالاپ وتىرامىز. تالانتتى تۇلەكتەر دە ءبىزدىڭ سەنىمىمىزگە لايىق بولىپ، ارقاشان قۋانتىپ كەلەدى. بيىلعى فەستيۆالدىڭ شىمىلدىعىن يانا سكوپينانىڭ «جازدىڭ سوڭىنا تاياۋ» فيلمىمەن اشىلادى. 2015 جىلعى «باستاۋدا» يانا قىسقامەتراجدى فيلمىمەن فەستيۆالدىڭ  گران-ءپريىن جەڭىپ العان بولاتىن. جۇلدەسىن يەلەنىپ تۇرىپ، تولىق مەتردەگى فيلممەن ورالۋعا ۋادە بەرىپ ەدى. مىنە، ول ۋادەسىندە تۇردى.

قىسقا مەتردەگى فيلمىمەن «باستاۋدىڭ» جۇلدەسىن جەڭىپ العان ءشاريپا ورازباەۆا دا بۇگىندە تانىمال رەجيسسەرگە اينالدى. كەيىن ء«ماريام» فيلمىمەن تولىق مەتراجدى دەبيۋت سەكتسياسىنا قاتىسىپ، حالىقارالىق ءىرى بايقاۋلاردان جەڭىسپەن ورالدى. ايگىلى ەمير بايگازين، ءادىلحان ەرجانوۆتار دا العاش وسى فەستيۆالگە ءوز قىسقامەترلى جوبالارىمەن قاتىسقانى ەسىمىزدە. شىن مانىندە، ءبىزدىڭ جاس رەجيسسەرلەرىمىزدىڭ كوپشىلىگىنىڭ شىعارماشىلىق جولى «باستاۋدان» باستالعان. ءبىزدىڭ ەلدىڭ عانا ەمەس، شەتەلدىك جاس رەجيسسەرلەردىڭ دە تۇساۋىن كەسىپ، ۇلكەن كينوعا جول اشقان ءبىزدىڭ بالعىن قانات «باستاۋىمىز» دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىز. مىسالى، بۇگىندە مىقتى جوبالارىمەن نازار اۋدارىپ جۇرگەن يسپان كينومەكتەبىنىڭ ستۋدەنتى ياگو ماتەو ۆەلاسكو 2016 جىلى «باستاۋدىڭ» گران-ءپريىن جەڭىپ الدى. كەلەسى جىلى، ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىز بويىنشا، ول ستۋدەنتتىك قازىلار القاسىن باسقارادى. ياگو ماتەو ۆەلاسكو بۇگىندە كانن كينوفەستيۆالىندە جۇمىس ىستەيدى، ماڭىزدى كينو نارىعىنداعى ءىس-شارالارمەن اينالىسادى.

سونىمەن قاتار، فەستيۆالدەن كەيىن كوپتەگەن كوپرودۋكتسيالىق جوبالار پايدا بولادى. جاستار فەستيۆالدىڭ بەس كۇنىن بىرگە وتكىزەدى، ارالاسادى، تانىسادى، يدەيالارىمەن بولىسەدى، ناتيجەسىندە بىرلەسكەن جاڭا جوبالار پايدا بولادى. جاقىندا قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر مەن بەلارۋس كينەماتوگرافيستەرىنىڭ مادەني ىنتىماقتاستىعىنان جاڭا يدەيانىڭ جوباسى تۋدى. فەستيۆالدىڭ دىتتەگەنى دە سول – تانىسۋ، باسقا ەلدەردەگى ارىپتەستەرىمەن بايلانىس جاساي وتىرىپ، بىرلەسكەن شىعارماشىلىق پەن ونەر كوكجيەگى كەڭىستىگىن كەڭەيتە ءتۇسۋ.

 – ونەر كوكجيەگىنىڭ كەڭ بولۋى ماڭىزدى عوي، «باستاۋ» كومانداسى بايلانىس ورناتقىسى كەلەتىن باسقا فەستيۆالدار بار ما؟

– ارينە. ءبىز جىل سايىن قازىلار القاسىنا باعدارلاما تۇزەتىندەردى، باسقا فەستيۆالدەردىڭ ساراپشىلارىن شاقىرۋعا تىرىسامىز. ولار بىزگە ءوز ەلىندەگى رەجيسسەرلەرىنىڭ قىزىقتى كارتينالارىن ۇسىنادى نەمەسە كەڭەس بەرەدى، ال ءبىز ولاردىڭ تاقىرىبى مەن سۇرانىسىنا لايىق قازاقستاندىق فيلمدەردى تاڭداۋعا كومەكتەسەمىز. بۇل – ۇزدىكسىز جۇرەتىن جۇيەلى پروتسەسس. مىسالى، باربارا لورەي دە لاشارە – فيپرەسسيدىڭ مۇشەسى، كينوتانۋشى. ول 2013 جىلى ءبىزدىڭ فەستيۆالدىڭ قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا بولدى جانە قازىر دە ۇنەمى بىزبەن حابارلاسىپ وتىرادى. وتكەن جىلى ستامبۋل Bosphorus Film Festival فەستيۆالىنىڭ ارت-ديرەكتورى ەمرا كيليچ كەلدى. سان-سەباستيان كينوفەستيۆالىنىڭ ىرىكتەۋشىسى روبەرتو ۋەرتا دا «باستاۋدىڭ» قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى بولدى، ول بىزگە يسپان كارتينالارىن ۇسىندى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، بۇل ءوزارا مادەني ىنتىماقتاسۋدا ۇزدىكسىز جۇرەتىن پايدالى پروتسەسس.

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

جاڭا باعىت

ساياسات • كەشە

ءورت: قاۋىپ پەن ساقتىق

توتەنشە جاعداي • كەشە

تۇلعا تۋرالى تۋىندى

ادەبيەت • كەشە

جولبارىس جىمى

ادەبيەت • كەشە

ەل سەنىمىن جالعاعان جوبا

ەكولوگيا • كەشە

جەلاياقتار استانادا جينالادى

جەڭىل اتلەتيكا • كەشە

جانىبەكتى جەكپە-جەككە شاقىردى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار