«بيزنەس باستاۋ» – كاسىپكەرلىككە جول

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا: «مەملەكەت قارجىلاي قولداۋ جاساعان كەزدە باسەكەگە قابىلەتتى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە باسا ءمان بەرەدى. ەڭبەكاقى تولەۋ قورىن كوبەيتكەن جانە سالىق تولەمدەرىن ارت­تىرعان كاسىپورىندارعا قولداۋ كورسە­تىلەدى. بۇل – نەگىزگى تالاپ» دەگەنى ەسى­مىزدە. سودان بەرى استاناداعى اتالعان سالا جۇمىسىنا جان بىتكەندەي. ماسەلەن, بۇگىندە ەلوردادا 196 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى بەلسەندى جۇمىس ىستەسە, بۇل كورسەتكىش قالا دامۋىن رەسپۋب­ليكا بويىنشا 2-ورىنعا شىعارىپ وتىر. شوب سانى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا (163 مىڭ) 20%-عا ءوستى, كاسىپ باستاعان بۇل ورىنداردا 444,3 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ اراسىندا قوعامدىق تاماقتانۋ, تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ, قۇرىلىس, مەديتسينا, ءبىلىم بەرۋ جانە تاعى باسقا سالالار بار.

ەلوردانىڭ بيزنەس احۋالىن ودان ءارى جاقسارتۋ تەتىكتەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلەدى. ينۆەستيتسيالار جانە كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى قۋانىش كادىردىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا شوب تاۋارلارىن شىعارۋ 4 836,9 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل – 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 8 853,4 ملرد تەڭگە. سونداي-اق ول 2022 جىلعى قاڭتار-ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا شوب سۋبەكتىلەرى 4,8 ترلن تەڭگەنى قۇراعانىن, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ شوب-تى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن, ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە قارجىلىق شارالار ارنايى تەتىكتەر ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان «2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى» اياسىندا كاسىپكەرلىكتى قارجىلىق قولداۋ رەتىندە ايتارلىقتاي تەتىكتەر قاراستىرىلعان. بىرىنشىدەن, كاسىپكەرلەر ءۇشىن سۋبسيديالاۋ ستاۆكالارىنىڭ تۇپكىلىكتى مولشەرلەمەسىن 6%-عا دەيىن تومەندەتۋدى قاراستىرادى. ياعني 5 جىل مەرزىمگە دەيىن سۋبسيديالاناتىن نەسيەنىڭ ەڭ جوعارى سوماسى – 3 ملرد تەڭگە. سونداي-اق 4 جىل ىشىندە كاسىپكەرلەردىڭ قولداۋ تاپقان جوبالارىنىڭ سانى 4 ەسەگە وسكەن. 2019 جىلى 172 كاسىپكەرگە قولداۋ كورسەتىلسە, 2022 جىلعى 1 قاراشاداعى جاعداي بو­يىنشا 876 جوبا ءساتتى جۇزەگە اسىرىلعان.

ەكىنشىدەن, نەسيەلەردى ءىشىنارا كەپىل­دەندىرۋ ءىسى دە ىلگەرىلەپ كەلەدى. بۇل رەتتە جۇمىسىن جاڭا باستاعان شوب سۋبەك­تىلەرى ءۇشىن – 85%, جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب سۋبەكتىلەرى ءۇشىن 50% باسىمدىق بەرىلەدى. كەپىلدەندىرىلگەن ەڭ جوعارى سوما جاڭادان باستاۋشىلارعا 360 ملن تەڭگەنى قۇراسا, بۇرىن باستاعاندار ءۇشىن – 1 ملرد تەڭگە. ماسەلەن, 2019 جىلدان باستاپ كاسىپكەرلەردىڭ 2,5 مىڭ جوباسىنا كەپىلدىك بەرىلسە, جوبالار سانى 6 ەسەگە وسكەن (2019 جىلى – 115 جوبا, 2022 جىلى – 844 جوبا).

ۇشىنشىدەن, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كونكۋرستىق نەگىزدە 5 ملن تەڭگەگە دەيىن گرانتتار بەرىلەدى. مۇنداعى جاڭالىق – الەۋمەتتىك وسال توپتار ءۇشىن 10% قوسا قارجىلاندىرۋ تالاپ ەتىلمەيدى.

«جالپى, ەلوردالىق شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنەن بۇگىندە 1 891 ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى. بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 5,6 ەسەگە كوپ (335 ءوتىنىم). ونىڭ ىشىندە 918 ءوتىنىم كونكۋرستىق كوميسسيا الدىندا قورعاۋعا جىبەرىلدى, بۇل 2021 جىلدان 5,2 ەسەگە ارتىق (177 ءوتىنىم). ولاردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ قاعيدالارىنىڭ شارتتارى مەن تالاپتارىنا سايكەس كەلدى. ماسەلەن, 291 ءوتىنىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتاتىن جانە 29 جاسقا دەيىنگى جاس كاسىپكەرلەردەن كەلىپ ءتۇستى. جوبالاردى قاراۋ ناتيجەسىندە كونكۋرستىق كوميسسيا گرانتتار بەرۋگە 135 جوبانى ۇسىندى. ال بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كوپ. ونىڭ ىشىندە 28 جوبانى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتاتىن كاسىپكەرلەر جانە 27-ءسىن جاس كاسىپكەرلەر ۇسىنىپ وتىر. گرانتتار بەرۋ ەرەجەلەرىنە سايكەس, قاراستىرىلعان بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ 20%-ى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنىڭ جوبالارىن قولداۋعا باعىتتالادى. بيىل وتىنىمدەر 1-15 ءساۋىر ارالىعىندا قابىلدانىپ, 1,8 مىڭنان اسا ءوتىنىم ءتۇستى. ناتيجەسىندە, بايقاۋ كوميسسياسى تاراپىنان كاسىپ­كەرلەردىڭ 133 جوباسى قولداۋ تاپتى», دەيدى قۋانىش نۇرتاس ۇلى.

سونىمەن قاتار 2015 جىلدان باس­تاپ اكىمدىك «دامۋ» قورىمەن بىرلەسىپ, شوب-تى, ونىڭ ىشىندە ساۋدا, قىزمەت كورسەتۋ, قوعامدىق تاماقتانۋ سياقتى باسىم ەمەس سالالاردى مەملەكەتتىك قولداۋمەن بارىنشا قامتۋ ماقساتىندا «استانا بيزنەس 2» جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋدىڭ جەرگىلىكتى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا. نەسيەلەر ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر ارقىلى بەرىلەدى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب سۋبەكتىسى ءۇشىن كرەديتتىڭ ەڭ جوعارى سوماسى – 100 ملن تەڭگە, جاڭادان باستاعاندار ءۇشىن – 50 ملن تەڭگە. نەسيە مەرزىمى – 7 جىلعا دەيىن. سىياقى مولشەرلەمەسى – 7%.

شىنىندا كاسىپ اشىپ, جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرعىسى كەلەتىندەرگە مۇمكىندىك مول. اسىرەسە, پورتال ارقىلى گرانت الۋعا ءوتىنىش بەرگەندەر ءتيىستى شارتتاردى ورىنداۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىكتىڭ ەسىگىن ەركىن اشۋىنا بولادى. وسى ورايدا استانا قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ بيىل كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋ جولىندا باسقا دا بىرقاتار ءتيىمدى جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتقان ەدى.

«اكىمدىك تاراپىنان بيزنەس وكىل­دەرىنە جۇيەلى قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن بىرقاتار ءىس-شارانى جۇزەگە اسىردىق. بيزنەستى, اسىرەسە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ ايتۋلى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – «Astana اكك» اق قىزمەتى. الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيا كاسىپكەرلەرگە بيۋروكراتيالىق كەدەرگىسىز جەر ۋچاسكەلەرىن, ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اۋماعىندا «Astana Invest» جانە يندۋستريالىق پارك ارقىلى جەڭىلدىكتى پرەفەرەنتسيالار بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل شارالار داعدارىس كەزەڭىندە ەرەكشە جانە ماڭىزدى ءرول اتقاردى», دەيدى قالا اكىمى.

سونىمەن قاتار شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنا ينجەنەرلىك جەلىلەر جۇرگىزۋ بويىنشا دا قولداۋلار از كورسەتىلىپ جاتقان جوق. ماسەلەن, بيزنەس شىعىندارىن ازايتۋ جانە قولداۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم جاسالىپ, بۇگىندە «iQala» قالالىق قىزمەتتەر ورتالىعى, ينۆەستورلارعا ارنالعان «Astana Invest» فرونت-كەڭسەسى جانە تاعى باسقالار تابىستى جۇمىس اتقارۋدا.

ەلوردانىڭ كاسىپكەرلىك الەۋەتىنىڭ دامۋىنا «بيزنەس باستاۋ» باعدارلاماسى­نىڭ سەپتىگى مول. باعدارلاما بويىنشا 2021 جىلى 1 312 ادام كۋرستان وتسە, سون­داي-اق كاسىپكەرلىك نەگىزدەرى بويىن­شا كوللەدجدەردىڭ 1 200 ستۋدەنتى, ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ 1 500 ستۋدەنتى ءبىلىم العان. بۇل كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقى­تۋ جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020-2021 جىل­دارعا ارنالعان جول كارتاسى اياسىندا, ياعني «بيزنەس باستاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا جۇرگىزىلسە, ەندى 2022 جىلدان باستاپ وقىتۋ https://skills.enbek.kz پورتالى ارقىلى ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە وقۋ كۋرستارىنان وتۋگە 3 مىڭ ادام ءوتىنىم بەرىپ, ونىڭ ىشىندە 2 399 ادام وقۋىن ءساتتى اياقتاعان.