– ادەبيەتكە اقىن بولىپ كەلىپ, كەيىن جۇرت ءسۇيىپ وقىعان تاڭداۋلى روماندار جازدىڭىز, اقىننان گورى جازۋشى تانىمال بولا ما ەكەن؟
– ولار ۇنەمى ۇندەسە بەرمەيدى. قازىر جاپونياداعى وقىرماندار جىر جيناقتارىن كوپ وقيدى دەپ ايتا المايمىن. بۇل ايتىپ وتىرعانىم تانكا مەن حايكۋ انتولوگيالارىنا دا قاتىستى, بىراق ونىڭ كەي بەلگىلەرى عانا وزگەرىسكە ۇشىرادى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا تانكا كوركەمدىك وي قوزعالىسىنىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە قايتا جاڭعىردى, ال جاس وقىرماندار بۇنى بۇرىنعى فورمانى ساقتاۋ ءادىسى رەتىندە قابىلدايدى. قىسقا پوەزيانىڭ ءبىر كەرەمەت تۇسى – ونىڭ تەز جاتتالاتىندىعىندا, مەنىڭ ويىمشا, بۇل قاسيەت – پوەزيانىڭ قالىپتاسقان بولمىسىنىڭ ءبىر ءتۇرى.
– الەمگە «كەۋدە مەن جۇمىرتقا» اتتى رومانىڭىزبەن تانىلدىڭىز. بۇل شىعارمانى جازۋ يدەياسى قالاي تۋدى؟ اتالعان تۋىندىڭىزدا بۇگىنگى جاپون ايەلدەرىنىڭ ومىرمەن كۇرەسىن وتە جاقسى سۋرەتتەپسىز. ءۇش كەيىپكەر دە وزدەرىنىڭ جالعىزدىعىنا الاڭدايدى جانە ونىمەن كۇرەسكىسى كەلەدى. قازىرگى جاپون ايەلدەرىنىڭ شىنايى بەينەسى قانداي؟
– كىشكەنتاي كەزىمنەن مەندە ءومىر دە ءولىم سياقتى قايتىمسىز, ماڭگىلىكتىڭ كورىنىسى دەگەن وي بولدى. دەنەڭ قارا جەر قوينىنا كىرگەن سوڭ, سەندە باسقا ەش تاڭداۋ جوق, ال ومىرگە كەلگەن سوڭ دا, شەگىنەرگە وزگە جول جوق. بۇل ويدىڭ جەتەگىندە مەن رەپرودۋكتيۆتى ەتيكا تۋرالى شىعارما جازعىم كەلدى. رومانىمنىڭ وقيعالار جەلىسىن دامىتۋ ءۇشىن 10 جىل بۇرىن جوسپارلاعان كەيىپكەرلەرىمدى قايتا جاساقتاۋىم كەرەك دەپ شەشتىم دە, ىسكە بىلەك سىبانا كىرىستىم. سول ساتتە ماعان ايەلدەردىڭ سان قيىلى ءومىرىن نانىمدى تۇردە قاعاز بەتىنە تۇسىرە الامىن دەگەن وي كەلگەنى راس.
مەن جاپون جازۋشىسىمىن, شىعارمالارىمدى ءوزىمنىڭ انا تىلىمدە جازامىن. نەگىزگى تاقىرىبىم, ءوزىڭ ايتقانداي, ايەلدەردىڭ ءومىرى تۋرالى, بىراق روماندارىمدا جاپوندىق ايەلدەردىڭ «شىنايى بەينەسىن» بەرۋگە تىرىستىم دەپ ايتا المايمىن. نە جازسام دا, جەكە ادامداردىڭ ومىرىنە, ولاردىڭ شىنايى تاجىريبەسىنە نازار اۋدارۋعا تىرىسامىن. «كەۋدە مەن جۇمىرتقا» سول ديناميكاعا بايلانىستى جازىلدى, شىعارماداعى ايەل كەيىپكەرلەردىڭ ەرەكشە ەموتسيالارى مەن ورتاسى جاپونيانىڭ ءدال قازىر قانداي كۇيدە ەكەنىن كورسەتەدى.
– «مۇزدى سەندۆيچ حانىم» اتتى رومانىڭىزدا سەندۆيچ ساتۋمەن اينالىساتىن ايەلدى ۇناتىپ قالعان مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ مىنەز-قۇلقى سۋرەتتەلەدى. بۇل شىن وقيعا ما, الدە قيالىڭىزدىڭ جەمىسى مە؟
– بۇل شىنايى وقيعا ەمەس, بىراق مەن ۇنەمى باراتىن سۋپەرماركەتتە كەڭسە قىزمەتكەرى بولىپ ءبىر موماقان جاس قىز ىستەيدى, ول كوزىن كوك تۇسكە بوياپ الاتىن. ونىڭ وسى وزگەشەلىگى مەنى بەيجاي قالدىرعان جوق, بۇعان قانداي سەبەپ بولعانىن دا بىلمەيمىن, ونىڭ كوزىنىڭ ءتۇسى ماعان قاتتى ۇنادى. مەنىڭ اتالعان رومانىم وسىلاي تۋدى, قىزىقتى وقيعالاردى قوستىم. ەگەر وقىرماندارىم ونى ماحاببات حيكاياسى رەتىندە قابىلداسا, وندا تىپتەن جاقسى. مەن بۇل شىعارمانى جازعاندا, ءبىرشاما كەڭ اۋقىمدا ويلاۋعا تىرىستىم. بارىمىزدە كەزدەسەتىن سەزىمدەردىڭ ۇشقىنىن, ءتىپتى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايتىن ساتتەردى وسى رومانعا كىرىستىرگىم كەلدى. سونىمەن بىرگە بالالاردىڭ بويىنان بىرتە-بىرتە جوعالاتىن اڭعالدىق پەن جىلدار وتكەن سايىن الىستايتىن كىناسىزدىك دەيتىن سەزىمگە دە باسا نازار اۋداردىم.
– «جۇماق» اتتى رومانىڭىز دا – ءساتتى شىققان تۋىندىنىڭ ءبىرى, بۇل دا جاپون جاستارىنىڭ ءومىرى تۋرالى. ءبىر-بىرىنەن جۇبانىش ىزدەگەن ەكى كەيىپكەردىڭ باسىنان كەشكەندەرى شىعارمانى باستان-اياق ۇزبەي وقۋعا شابىتتاندىرادى. كەيىپكەرلەردىڭ ساناسىندا ء«بىز نەگە ازاپ شەگەمىز؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. بۇنى قازىرگى جاپوندىقتاردىڭ ومىرگە قوياتىن ساۋالى دەپ تۇسىنەمىز بە؟
– جاپوندىقتارعا ءتان «ازاپتىڭ» ەشبىر ءتۇرى جوق. ءسىزدىڭ دەنەڭىز بەن اقىل-ويىڭىز وزىڭىزدىكى بولعانىمەن, ءبارى ءسىزدىڭ باقىلاۋىڭىزدان تىس بولماق. سول سەبەپتى ادامداردىڭ كوپشىلىگى شىن مانىندە ماڭىزدى نارسە تۋرالى تاڭداۋ جاساي الماي, ءومىردىڭ كوشىنە ىلەسە بەرەدى. كەيدە مىنا الەم ادىلەتسىزدىككە, قايعى مەن قاسىرەتكە تولى كورىنەدى. قانشالىقتى باقىتتى بولساڭىز دا, ءسىز ءۇشىن ءومىر سۇرەتىن, قۇرباندىق بەرە الاتىن باسقا بىرەۋدى تابا المايسىز. بۇل, ارينە, ادامداردىڭ ءبارى ازاپ پەن ماشاقاتتى بىردەي سەزىنەدى دەگەندىك ەمەس.
– وسى رومانىڭىزدا «جۇماق – قىزىل كىلەم توسەلگەن, ۇستەلى بار بولمەدە تورت جەپ وتىرعان ەكى عاشىقتىڭ سۋرەتى» دەگەن جاقسى سويلەم بار. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا «جۇماق» دەگەن نە؟
– وتە ويلى سۇراق قويىپ وتىرسىڭ, بۇل تۋرالى كوبىرەك ويلانۋىمىز كەرەك. «جۇماق» دەپ اتالاتىن كىتاپ جازعانىمدى ەندى عانا ءتۇسىندىم, بىراق ونىڭ نە ەكەنى تۋرالى مەن ءالى كۇنگە دەيىن ويلانعان ەمەسپىن. كوپتەگەن ادام ءۇشىن جۇماقتىڭ قانداي دا ءبىر ءدىني بەينەسى بار بولۋى مۇمكىن, مەن دە ودان باس تارتا المايمىن. ماعان سالسا, ونى بۇلت سياقتى قۇبىلىس دەپ ايتار ەدىم. ءسىز الىستان بۇلتتاردى كورە الاسىز, ال جۇماق ءدال سول جەردە. ول ءوز قالىبىمەن اسپانداعى الىپ كەڭىستىكتى يەلەنىپ جاتىر. ولارعا جاقىننان كوز سالۋدىڭ ەش ماعىناسى جوق. بىلايشا ايتقاندا, ولار جاي عانا اق ساۋلەلەر. ءتىپتى ونى سۇلۋلىق دەۋگە دە بولاتىن شىعار, كىم بىلەدى؟ مۇمكىن ءبىز قازىردىڭ وزىندە بۇلتتاردىڭ ىشىندە تۇرعان شىعارمىز.
– ءسىز ءوز ەلىڭىزدە ۇلكەن ادەبي سىيلىقتاردى جەڭىپ الدىڭىز, ماراپات جازۋشىلاردى شابىتتاندىرا ما؟
– شىنىن ايتقاندا, كەيبىر ماراپاتتار قالامگەرلەردى جىگەرلەندىرە تۇسەدى. بىراق مەن ءۇشىن بۇل جۇمباق بولىپ ەلەستەيدى. سىيلىق باعالاۋشىلارى جەڭىمپازداردى تاڭداۋ ءۇشىن ولاردىڭ جەكە قۇندىلىقتارىن باستى ورىنعا قويادى. مەن ءبىراز ۋاقىتتان بەرى ىرىكتەۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەسى بولدىم, ماراپاتتاردا شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن باق دەگەن نارسە باستى ءرول وينايتىنىن ايتقىم كەلەدى. تانىمال سىيلىقتار مەن ماراپاتتار قالامگەردىڭ شىعارماسىنىڭ ساپاسىنا كەپىلدىك بولا المايدى. بۇكىل ىرىكتەۋ ءۇردىسى ءسىز سالىستىرۋعا كەلمەيتىن نارسەلەردى قاتار قويۋ جانە ولاردى سالىستىرۋعا تىرىسۋ سياقتى بۇرمالانعان العىشارتتارعا نەگىزدەلگەن. سول ءۇشىن بۇل جايتتار ماعان ءبىرتۇرلى بولىپ كورىنەدى.
– ءار رومانىڭىزدىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويعان كەزدە ويىڭىزعا نە كەلەدى؟
– ءبىر شىعارمانى اياقتاپ بولعان سوڭ, ونى رەداكتورىما جىبەرەمىن, سودان سوڭ ون مينۋت شاماسىندا ۇلى تىنىشتىق ىشىندە تەرەڭ تىنىس الامىن. سول ساتتە ءبارى جەڭىلدەگەندەي, موينىمداعى ءبىر جۇكتەن ارىلعانداي سەزىمدە بولامىن. ءارى قاراي ەندى نە جازامىن دەگەن وي كەلگەندە, مەنى الاڭداۋشىلىق بيلەيدى, سوسىن بۇل كۇي مەنى قۇلازىتا باستايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, رومان جازۋ – وت پەن سۋ كەشۋ.
– «ەگەر ءسىز جاپونيانى ءبىر دەنە رەتىندە ەلەستەتسەڭىز, شىعىس جاپونيادا بولعان قاتتى جەر سىلكىنىسى سول دەنەنىڭ ءبىر بولىگىنىڭ اۋىر جاراقاتى سياقتى». بۇل ءسىزدىڭ شىعارماڭىزدان الىنعان ءۇزىندى. جاپونيانىڭ جۇرەگىندەگى جارا ءاربىر جاپوننىڭ, ءتىپتى ءاربىر جاپون جازۋشىسىنىڭ ومىرلىك جاراسىنا اينالدى ما؟
– مەنىڭ ويىمشا, اپاتتىڭ سالدارى ءار ادامعا ءارتۇرلى اسەر ەتەدى. مەن بۇل جونىندە باسقا جاپون قالامگەرلەرى ءۇشىن, اسىرەسە اپات ايماعىندا ءومىر سۇرگەن جازۋشىلاردىڭ اتىنان ەشتەڭە ايتا المايمىن. ويتكەنى مەن ول كەزدە توكيودا بولدىم, بىراق بۇل اپاتتى مەن ەشقاشان ۇمىتا المايمىن. وعان كۇمان جوق. ءار ادام باسىنا تۇسكەن باقىتسىزدىقتى ءارتۇرلى قابىلدايدى. بىراق ديناميكانىڭ تاعى ءبىر كۇشتى بولىگى – ونى ۇمىتۋ قانشالىقتى وڭاي ەكەندىگى. ادامدار ۇمىتۋ ارقىلى ءوز جارالارىن ەمدەۋگە تىرىسادى, بۇل بەيسانالىق رەفلەكس كەيبىر اۋىرتپالىقتى جەڭىلدەتەدى.
– ءCىز مۋراكاميدى جاقسى بىلەسىز, جاقىن ارالاستىڭىز, قازىر الەمدەگى تانىمال تۇلعالار, اۋقاتتى ادامدار مۋراكاميدىڭ كىتاپتارىن وقۋدى داعدىعا اينالدىردى. بۇل جازۋشىنىڭ قانداي سيقىرى بار؟ ال مۋراكامي مەن كادزۋو يسيگۋرونى نە بايلانىستىرادى؟
– ءيا, مۋراكاميدىڭ ءوز سيقىرى بار. بۇنى دۇرىس سەزىنگەنسىڭ, قازىر دۇنيە جۇزىندەگى كوپتەگەن ادام مۋراكامي سيقىرىنان ءلاززات الۋدا ءارى ول جونىندە كوپ جازىلدى. سوندىقتان مەنىڭ ەش الىپ-قوسارىم جوق. ونىڭ ۇلكەن جەتىستىگى مەن كىتاپتارىنىڭ كوپ وقىلۋى – جازۋشى رەتىندەگى العاشقى ساتىنەن بۇگىنگە دەيىنگى تاباندىلىعىمەن تىعىز بايلانىستى.
ەۋروپا مەن امەريكاداعى وقىرماندار ءۇشىن ونى ءوز ستيلىندە وقۋ الەمنىڭ قالعان ەلدەرىنە ەكسپورتتايتىن مادەني بايلانىستاردى جالعاۋداعى نوستالگيالىق ءتاسىل بولۋى مۇمكىن. ال ازيا ەلدەرىندە ونىڭ شىعارمالارى ءىشىنارا سەزىمدەر مەن رومانستى بەينەلەۋدىڭ, ءينديۆيدۋاليزمدى شىن جۇرەكتەن قابىلداۋدىڭ, كەيىپكەرلەردىڭ ءومىر سالتىن جانە مۋزىكانى تۇسىنۋگە نەگىز بولدى, سول ءۇشىن دە ونىڭ شىعارمالارى ۇلكەن رەزونانس تۋدىردى.
– جازۋشىلار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى قازىرگى قوعام تۋرالى شىعارما جازۋ دەگەن ويمەن كەلىسەسىز بە؟
– بۇعان مۇلدە كەلىسپەيمىن. ءار جازۋشىنىڭ شىعارما جازۋدا ءارتۇرلى كوزقاراسى بار. بىراق مەن نە جازسام دا, قانداي دا ءبىر جاعىنان بولسىن شىعارمالارىما سىن ايتىلۋىن قالايمىن. جازۋشىلار نەنى قالاسا, سونى جازادى, ال وقىرماندار نەنى وقىعىسى كەلسە, سونى وقيدى. مەنىڭ ءوز جازۋ ءتاسىلىم بار, مەن ونى ەشقاشان وزگەرتە المايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
دۇيسەنالى الىماقىن,
«Egemen Qazaqstan»
