پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ءبىراز رەفورما جۇرگىزىلدى. دەگەنمەن, ونىڭ جاعدايى ءالى دە ءماز ەمەس. ارينە, جىلدار بويى قوردالانعان تۇيتكىلدەر ءبىر مەزەتتە شەشىلمەيدى. سوندىقتان, اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردى رەتكە كەلتىرۋگە باسا ءمان بەرگەن ءجون. سونىڭ ءبىرى – قارجىلاندىرۋ جۇيەسى. وسى سالاعا قارجىنىڭ جەتكىلىكتى بولىنبەۋى قالىپتى جاعدايعا اينالعان. سونىڭ كەسىرىنەن, جۇرت ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قوسىلسا دا, مەديتسينالىق قىزمەت تولىق كولەمدە كورسەتىلمەي وتىر. بۇگىندە مەديتسينالىق كومەك مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن جانە ساقتاندىرۋ پاكەتى دەپ ەكىگە بولىنگەن. اشىعىن ايتساق, مۇنداي جۇيەنىڭ تيىمدىلىگى تومەن. ءتىپتى ساقتاندىرۋ مودەلى تۇراقسىز ءارى جۇيەسىز دامۋدا. بۇل – ۇلكەن ولقىلىق. ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزەتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتتى. ۇكىمەتكە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جانە جالپى الەۋمەتتىك سالانى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋدى تاپسىرامىن», دەپ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەنىڭ شەشىمىن ايتتى.
كوپ ۇزاماي دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سالانى قارجىلاندىرۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراپ, ىسكە اساتىن شارالاردى قابىلدادى. وسىلايشا, ۆەدومستۆو تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شىعىستارىن جانە 15 جەڭىلدىك ساناتىنداعى تۇلعانىڭ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە اۋداراتىن جارناسىن قوسىمشا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى قولعا الدى. سونداي-اق قاراجاتتى اكىمشىلەندىرۋدى وڭايلاتۋ جانە ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى مەن ءمامس جۇيەسى پاكەتتەرىنىڭ قارجىلىق شىعىنىن بىرىكتىرۋ جاعىن زاڭ اياسىندا رەتتەۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءىزىن الا سالا باسشىسى اجار عينيات: ء«مامس جۇيەسىن ەنگىزۋ جاعدايىندا ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى تولىق ىسكە قوسۋ ءۇشىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ باعىتتارى, ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قاراجاتىمەن جابىلاتىن قىزمەتتەر تىزبەسى ايقىندالاتىن بولادى. سونداي-اق شەتەلدىكتەر, اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك ميگرانتتارى مەن شەتەلدىك ستۋدەنتتەر ءۇشىن جۇكتەلگەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ زاڭناما بويىنشا بەكىتىلەدى جانە ىسكە اسىرىلادى», دەپ الداعى جوبا-جوسپاردىڭ بارىسىن ايتقان ەدى.
قازىر ءمامس جۇيەسىن سىنايتىنداردىڭ دەنى ەمحانادا ساپالى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلمەگەنىن, جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرىنە قولى جەتپەگەنىن ايتىپ شاعىمدانادى. اي سايىن جارناسىن اۋدارعان تۇلعانىڭ مەديتسينالىق كومەكتى تالاپ ەتۋى زاڭدىلىق قوي. كەيىنىرەك شەگىنسەك, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ءتارتىبى بەلگىلى بولعان سوڭ, ءار وڭىردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا ارالاستى. 2020 جىلى ءمامس جۇيەسى ەنگىزىلىپ, وعان ءار ازامات جالاقىسىنىڭ 2 پايىزىن اۋداراتىنى بەلگىلى بولدى. نەسىن جاسىرامىز, بۇل جاڭالىق پاندەميا كەزىندە ءدارى-دارمەك تاپشىلىعى ءبىلىنىپ, وتاندىق مەديتسينانىڭ ساپاسىن سىناپ جاتقان ەلدىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلا قويمادى. بىراق سول ۋاقىتتا ءار ازامات ساقتاندىرۋ قورىنا قارجى اۋدارىپ, جۇيەنىڭ يگىلىگىن كوردى ەمەس پە؟ دەمەك ءوزىنىڭ جانە وتباسىنىڭ ساۋلىعىن ويلاعان اعايىن قورعا ءتيىستى قارجىنى اۋدارىپ, مەديتسينالىق كومەكتىڭ پاكەتىن تولىق كولەمدە الۋدان قاشپايدى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك, الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى مەن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ اراسىندا بايلانىس بەرىك پە دەگەن ساۋال تۋادى. بۇل ساقتاندىرۋ قورىنا ۇزبەي اقشا اۋدارىپ وتىرعان ازاماتتىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, ەمحاناعا قايىرىلسا, وندا پاتسيەنتتىڭ كوڭىلىن تاۋىپ قىزمەت كورسەتەتىن دارىگەر ۇنەمى تابىلا بەرمەيدى. وسىدان كەلىپ «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا قارجى قۇيىپ وتىرمىز. قىزمەت ساپاسى كوڭىلدەن شىقپايدى» دەگەن قارسى پىكىر ايتىلىپ جاتادى. وسى تۇستا تاڭنان كەشكە دەيىن بايىز تاپپاي ەڭبەك ەتىپ, سىرقاتتىڭ ءجۇز ءتۇرىن كورسە دە, ءار ناۋقاستىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلىپ وتىرعان دارىگەرلەردى دە تۇسىنۋگە بولادى. ءارى ساقتاندىرۋ قورىنا تۇسكەن قارجى جالپى مەديتسينا سالاسىنا ەمەس, تەك سول ەمحانانىڭ كەرەك-جاراعىنا جاراپ جاتسا ءبىر ءسارى. ويتكەنى قور مەن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ اراسىندا مۇنداي تىعىز بايلانىس ورناماعان. بىزگە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جاي-كۇيىن ايتىپ بەرگەن مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ساعىندىق وردابەكوۆ تە ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ كەمشىن تۇستارى بار ەكەنىن جاسىرمادى.
– مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى, ونىڭ پروبلەمالارى جايلى ەل ىشىندە ءسوز كوپ. مۇنى كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە كورىپ ءجۇرمىز. ءبىر بايقاعانىمىز, جاڭادان كەلگەن ءار مينيستر ءوز جۇمىسىن كورسەتۋ ماقساتىندا ءبىر رەفورما جاساۋدى ادەتكە اينالدىردى. بىرەر كۇننىڭ بەدەرىندە وتاندىق تەلەارنالاردىڭ بىرىندە مينيستر اجار عينيات سۇحبات بەردى. راسىن ايتۋ كەرەك, حابارعا كوڭىلىم تولمادى. ويتكەنى ءالى دە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا تۋىنداپ جاتقان پروبلەمالاردى اينالىپ ءوتىپ, بۇرىننان بەلگىلى ماسەلەلەردى ءۇيىپ-توكتى. سۇحباتتا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن مەديتسينالىق كومەك پەن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جايىن حالىققا ۇعىنىڭقى جەتكىزە المادى. ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلگەنىنە از ۋاقىت بولمادى. بىراق قاراپايىم حالىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ جاقسارىپ كەتكەنىن ءالى سەزىنبەي وتىرعانى راس. كەزىندە ءمامس ەنگىزىلگەندە باسشىلار دارىگەرلىك كومەكتىڭ ساپاسى جاقسارادى, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى سونىڭ ەسەبىنەن وسەدى, ءار پاتسيەنت ءوز دەنساۋلىعىن جاقسارتادى دەپ مالىمدەگەن. وكىنىشكە قاراي, ساقتاندىرۋ جۇيەسى ءوز قىزمەتىن تولىق اقتادى دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. ناۋقاس ءبىر دارىگەردەن, ەكىنشى, ءۇشىنشى دارىگەرگە بارۋمەن ابدەن تيتىقتايدى. سول دارىگەرلىك كومەكتى الۋ ءۇشىن كابينەتتەن-كابينەتكە ءجۇرىپ جۇيكەسىن جۇقارتقانشا قالتاسىنان قارجى جۇمساپ, جەكەمەنشىك مەديتسينالىق كلينيكالارعا بارعاندى ءجون سانايدى, – دەيدى ساعىندىق وردابەكوۆ.
ارينە, پروفەسسور سالاداعى بۇگىن انىقتالعان ولقىلىقتاردان عانا ەمەس, ەكى كۇننىڭ بىرىندە الەۋمەتتىك جەلىدە تالقىلاناتىن ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنان حابار بەرىپ وتىر. قوش, سونىمەن پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان كەيىن جۋىردا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى ساقتاندىرۋ مارتەبەسىن الۋدىڭ جاڭا تەتىگى ىسكە قوسىلعانىن حابارلادى. وندا 5 قىركۇيەكتەن باستاپ ازاماتتاردىڭ جىل بۇرىن الدىن الا ساقتاندىرۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنى جازىلعان. ەسكەرەتىن جايت, بۇل رەتتە تۇرعىندار وتكەن 12 ايدىڭ قارىزىن وتەۋى مىندەتتى ەمەس. قازىردىڭ وزىندە وسى جاڭاشىلدىقتى 2,6 مىڭنان استام ازامات پايدالانىپ, وڭ باعاسىن بەرگەن كورىنەدى. ال بۇرىن ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە تىركەلۋ ءۇشىن وتكەن 12 ايداعى جارنانى تولەۋ مىندەتتەلگەن ەدى. جاڭا ەرەجەگە ساي ەندى تۇرعىندار ساقتاندىرۋ قورىنا بىلتىرعى تولەنبەگەن كەزەڭدەر ءۇشىن اقشا اۋدارىپ, شىعىندالمايدى. قازان ايىنىڭ بەل ورتاسىندا 2 600-دەن استام ازامات جاڭا مەحانيزمدى پايدالانسا, الماتى, استانا قالالارى جانە الماتى, قاراعاندى, تۇركىستان, جامبىل وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى جىل بۇرىن ساقتاندىرىلىپ, ءمامس تىزىمىندەگى مەديتسينالىق كومەكتىڭ تيىمدىلىگىن جوعارى باعالاعانعا ۇقسايدى. سەبەبى ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى بويىنشا سالىمشى ءار ايعا بولەك 3 مىڭ تەڭگەدەن اۋدارىپ, ياعني 12 تولەم جاساۋى كەرەك. ەسكەرەتىن جايت, جۇيە ءار ايدى بولەك ەسەپتەيتىن بولعان سوڭ, 12 ايدىڭ تولەمىن بىردەن ەمەس, بولەك-بولەك اۋدارىم جاساعان دۇرىس. ءمامس جارنالارىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى كەز كەلگەن بانك نەمەسە بانكتىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارىنان, تەرمينال جانە «قازپوشتا» فيليالدارىنان تولەۋگە بولادى.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى قوردالانعان ماسەلەلەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەتتەلەدى دەلىك. ال جىلدار بويى ايتىلاتىن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن قازىردەن ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن قاتار ناقتىلاعان ءجون سەكىلدى.
– ءمامس-كە كەتكەن قارجىدان قايىر جوق. سوندىقتان حالىق اراسىندا قازىرگى مەديتسينالىق كومەككە سەنىمسىز قارايتىندار كوپ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كەيىنگى جولداۋىندا ورىندى سىن ايتتى. ونىسىن حالىق دۇرىس قابىلدادى. بىراق ودان بيلىك يەلەرى ەش ناتيجە شىعارمادى. «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كۇيىندە قالىپ وتىر. حالقى بار بولعانى 19 ملن-نان ءسال عانا اساتىن ءبىزدىڭ ەلدە ءمامس-ءتى تاراتىپ, ازاماتتارعا دارىگەرلىك كومەك بەرۋگە, سالانى تولىق مەملەكەتتەن قارجىلاندىرۋعا قاۋقارى جەتەدى دەپ ويلايمىن. قازىر ەمدەلۋدى كوزدەگەندەر دەر كەزىندە اۋرۋحاناعا جاتا المايدى. ونداعىلاردىڭ «كەزەك كۇتە تۇرىڭىز, بولىنگەن قارجى جەتپەي جاتىر, ازىرشە جاتقىزا المايمىز» دەگەن سيپاتتاعى سىلتاۋى كوپ. شۋ شىعارعاندارعا «بولىنگەن قارجى تاۋسىلدى, كەلەسى ايدىڭ باسىندا جاتقىزامىز», دەپ جاۋاپ قاتاتىن بولىمشە مەڭگەرۋشىلەرى بار. ءتىپتى كەيبىر باس دارىگەرلەر قىزمەتكەرلەرىن جىل سوڭىنا قاراي قاراجاتتىڭ جوقتىعىنان اقىسىز دەمالىسقا جىبەرۋگە ءماجبۇر. مىسالى, تاياۋدا جاڭاتاس قالاسىنا بارعانىمدا اۋداندىق اۋرۋحانادا وسىنداي ماسەلە تۋىنداعانىن ءبىلدىم. ەگەر قىزمەتكەرلەردىڭ جاعدايى وسىنداي بولسا, مەديتسينالىق كومەك قالاي ساپالى بولادى؟ بۇگىندە مەديتسينالىق كومەك حالىققا قولجەتىمدى ءارى ساپالى دەپ ايتا المايمىز. ەرتەلى-كەش سوزدەن ىسكە كوشكەنىمىز ءجون دەپ ويلايمىن. وعان مەملەكەتتىڭ مۇمكىندىگى ابدەن جەتەدى, – دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى س.وردابەكوۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى جىل سوڭىنا دەيىن ءبىر جۇيەگە كەلەتىن بولسا, ەمدەلۋشىلەردىڭ وتاندىق مەديتسينانىڭ ساپاسىنا كوزقاراسى وزگەرەر. تۇرعىندار ەمحاناعا بىلتىر بارماعانىنىڭ ەسەسىنە, بۇرىنعىداي وتكەن 12 ايدىڭ تولەمىن جاساپ قيپاقتامايتىنىن جوعارىدا ايتتىق. قىسقاسى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جىل سوڭىنا دەيىن جۇيەگە كەلتىرەتىن شارۋا بارشىلىق. سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ ۇكىمەتكە كەلەر جىلدان باستاپ اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتكە قول جەتكىزۋى ءۇشىن ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋدى تاپسىرعانىن ۇمىتپاعان ءجون.
ساندىبەك پىرەنوۆ,
«Egemen Qazaqstan»
