قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە سامميتكە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, بۇل كەڭەستى قۇرۋ تۋرالى باستامانىڭ كوتەرىلگەنىنە 30 جىل تولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. وسى كەزەڭدە اوسشك كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق پلاتفورماسىنا جانە حالىقارالىق زاماناۋي ديپلوماتيا ينستيتۋتىنا اينالدى. مەملەكەت باسشىسى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرگەن كۋۆەيتتى ارنايى قۇتتىقتادى.
سونىمەن قاتار الەمدەگى گەوساياسي جاعدايعا ەرەكشە نازار اۋداردى.
«بۇگىن ءبىز بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي شيەلەنىس پەن الەمدىك ەكونوميكاداعى كۇشەيە تۇسكەن داعدارىس جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بۇل قۇبىلىس قازىردىڭ وزىندە «جاھاندىق ديسفۋنكتسيا» دەپ اتالدى. اوسشك-ءتىڭ بۇعان دەيىنگى 2019 جىلى وتكەن سامميتىنەن بەرى الەمدىك قوعامداستىق اۋىر سىناقتاردى باستان وتكەردى. ونىڭ سالدارى جاھاندىق دامۋعا ءالى دە اسەر ەتىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ەرەكشە ماڭىزدى مىندەت – تۋىنداعان زور قاۋىپ-قاتەرلەر جاعدايىندا حالىقارالىق قاتىناستارداعى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ. كوپجاقتى مەحانيزمدەرگە تىڭ سەرپىن بەرۋ جانە اشىق ديالوگقا ورالۋ اسا ماڭىزدى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ازيا ادامزات وركەنيەتىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوستى. مىڭداعان جىلدار بويى ءبىزدىڭ ماكرووڭىردەگى مەملەكەتتەر بۇكىل ادامزاتتىڭ قوعامدىق, مادەني, تەحنولوگيالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى بولدى.
ء«ححى عاسىر ازيا عاسىرى بولادى دەگەن بولجام بۇگىندە شىندىققا اينالدى. ازيا نومينالدى جالپى ىشكى ءونىم مەن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكالىق كوشباسشى رەتىندە مويىندالدى. ايماق ايتارلىقتاي ادامي جانە تابيعي رەسۋرستارعا يە. الەمدەگى ەڭ ءىرى 30 قالانىڭ 21-ءى ازيادا ورنالاسقان. 2030 جىلعا قاراي ورتا تاپتىڭ قاجەتىنە جۇمسالاتىن 30 تريلليون دوللاردىڭ تەك 1 تريلليون دوللارى باتىس ەكونوميكاسىنا تيەسىلى بولماق. دەگەنمەن ازيانىڭ بولاشاعى مادەنيەتتەر, داستۇرلەر مەن دۇنيەتانىمدار اراسىنداعى ديالوگتى نىعايتۋعا ۇجىمدىق دايىندىعىمىزعا بايلانىستى. اوسشك-ءتى دامىتۋ ءۇشىن قابىلدانعان قادامدار وسى ماقساتقا ساي كەلەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان وسى ۇيىمنىڭ توراعاسى رەتىندە اوسشك اياسىنداعى ۇدەرىستى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان كۇش-جىگەردى ارتتىرۋ مىندەتىن وزىنە الىپ وتىر. بىلتىر اوسشك-ءتىڭ سەنىم شارالارىنىڭ كاتالوگى قايتا قارالدى. وعان ەپيدەميولوگيالىق قاۋىپسىزدىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە فارماتسەۆتيكا, اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار قاۋىپسىزدىگى سياقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باسىم باعىتتارى ەنگىزىلدى.
«اوسشك-ءتىڭ تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ فورۋمى ازيانىڭ تۇپكىر-تۇپكىرىنەن كەلگەن ساراپشىلار مەن ماماندارعا تاجىريبە, يدەيا الماسۋ جانە بىرلەسكەن عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن امبەباپ پلاتفورما بولادى. بيىل استانادا اوسشك-ءتىڭ ىسكەرلىك كەڭەسى مەن بيزنەس فورۋمى, سونداي-اق اوسشك جاستار كەڭەسىنىڭ بەسىنشى وتىرىسى ءوتتى. بۇگىن اوسشك قورى قۇرىلادى. ونىڭ ماقساتى – اوسشك جوبالارىن ىرىكتەۋگە جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا ەرىكتى تۇردە قاراجات جيناۋدىڭ ارنايى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ. سونداي-اق باقىلاۋشىلار مەن سەرىكتەستەردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. تۇرىكمەنستان اوسشك-كە باقىلاۋشى ەل رەتىندە قوسىلدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى قاۋىمداستىعىمەن (ACEAN) ىنتىماقتاستىق ورناتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءوزىنىڭ توراعالىعى كەزىندە اوسشك-نى تولىققاندى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋعا نەگىزدەلگەن بىرقاتار ماڭىزدى باسىمدىقتى ىسكە اسىرۋدى كوزدەدى.
«ساياسي ديالوگتىڭ ايماقتىق پلاتفورماسى رەتىندە اوسشك-ءتىڭ كەمەلدىگى مەن تيىمدىلىگى ونى ودان ءارى ترانسفورماتسيالاۋدىڭ باستاۋى بولماق. مۇشە مەملەكەتتەر قازىردىڭ وزىندە اوسشك-ءتىڭ ءىس-جۇزىندە ۇيىم رەتىندە جۇمىس ىستەپ جاتقانىن بىرنەشە رەت تالقىلادى جانە سولاي ەكەنىنە كەلىسەدى. ءبىز جاڭا ۇيىم قۇرمايتىنىمىزدى, كەرىسىنشە ينستيتۋتسيونالدى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە ءوتىپ جاتقانىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى. كەڭەستىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ازيانىڭ الەمدىك ىستەردەگى ارتىپ كەلە جاتقان ءرولىن نىعايتىپ, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتىن جاڭا دەڭگەيگە شىعارادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ 2022-2024 جىلدارى جاڭا مەرزىمگە توراعالىق ەتۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قولداعان اوسشك-گە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارىنە العىس ايتتى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ الدىندا ماڭىزدى مىندەتتەر تۇرعانىنا توقتالىپ, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تىعىز ىنتىماقتاستىعى مەن قولداۋىنا سەنىم ارتاتىنىن ايتتى.
ء«بىرىنشى, ەكونوميكالىق ولشەم. ءوزارا تۇراقتى بايلانىس جونىندەگى اوسشك كەڭەسىن قۇرۋ دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم دەپ سانايمىن. جاھاندىق لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ ءۇزىلۋى ءتيىمدى كولىك-ترانزيت دالىزدەرىن قالىپتاستىرۋعا جاڭا كوزقاراسپەن قاراۋدى تالاپ ەتەدى. جۇك تاسىمالىنىڭ وڭتايلى ءارى قولجەتىمدى جولدارى – ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتى ءوسىمىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى. كوممۋنيكاتسيا مەن جۇكتەردى جەتكىزۋدىڭ ارتاراپتاندىرىلعان باعىتتارىن پىسىقتاۋ ارقىلى كولىك-ترانزيت الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋعا باسا ءمان بەرۋ ماڭىزدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت اوسشك-ءتىڭ قارجى ءسامميتىن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن الاڭعا اينالدىرۋدى ۇسىندى. ونىڭ پىكىرىنشە, اوسشك-كە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارجى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن جانداندىرۋ ءۇشىن قحر-دىڭ بۇل باستاماسىنىڭ ماڭىزى زور. ترانسفورماتسيا ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە, ورنىقتى ءارى ينكليۋزيۆتى دامۋعا, كەڭەس اياسىنداعى ايماقتىق جانە سۋبايماقتىق قارجىلىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
مەملەكەت باسشىسى ەكولوگيالىق ولشەم ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋداردى.
«كليماتتىڭ وزگەرۋى ۋاقىت وتكەن سايىن بولجاپ ءبىلۋى قيىن, ءارى زاردابى اۋىر تابيعات اپاتتارىنا الىپ كەلەدى. 2021 جىلى ازيادا مۇنداي جاعدايلاردان 57 ميلليون ادام زارداپ شەكتى. 2050 جىلعا قاراي ازيا ەكونوميكاسىنا وسىنداي تابيعي كاتاكليزمدەردەن كەلەتىن ىقتيمال زالال ءجىو-ءنىڭ 26 پايىزىنا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. تاياۋدا پاكىستانداعى جويقىن سۋ تاسقىنى وراسان زور گۋمانيتارلىق اپاتقا ۇشىراتتى. وسىنداي قيىن كەزدە ءبىز پاكىستان حالقىمەن جانە ۇكىمەتىمەن بىرگە ەكەنىمىزدى تاعى دا دالەلدەدىك. كليماتتىق داعدارىس اسكەري قاقتىعىستارعا الىپ كەلىپ, الاپات ءارى باسقارۋعا كەلمەيتىن ميگراتسيالىق ءنوپىردىڭ كاتاليزاتورىنا اينالۋى مۇمكىن. ازيا ءۇشىن ەكونوميكانى كومىرتەگىنەن ارىلتۋ – وتە وزەكتى ماسەلە. بۇل مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمدە ينۆەستيتسيا كەرەك. ءبىر ايدان كەيىن مىسىردا كليمات جونىندەگى COP27 كونفەرەنتسياسى وتەدى. سونىمەن قاتار اوسشك-كە مۇشە ەلدەردەگى ەكولوگيا پروبلەمالارى بويىنشا 2024 جىلى استانادا جوعارى دەڭگەيدە كونفەرەنتسيا وتكىزۋدى ۇسىنامىن. اتالعان كونفەرەنتسيانىڭ ناتيجەلەرى ەكولوگيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى جونىندەگى اوسشك كەڭەسىن قۇرۋعا نەگىز بولادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ اوسشك كەڭىستىگىندە شىن مانىندە جۇمىس ىستەيتىن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن مەحانيزم قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«ازيا الەمدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن وندىرگەنىمەن, بۇل سالاداعى ولقىلىقتاردان ءالى دە تولىق ارىلا قويعان جوق. ءبىز ماڭىزدى ونىمدەردىڭ ۇلتتىق ستاندارتتارعا سايكەستىگىن باعالاۋدىڭ بىرىڭعاي تاسىلدەرىن ازىرلەۋىمىز كەرەك. سونداي-اق تاۋارلاردىڭ بۇل ساناتى ءۇشىن اوسشك-گە مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا «جاسىل دالىزدەر» اشۋىمىز قاجەت. شتاب-پاتەرى استانادا ورنالاسقان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىمەن اوسشك اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋ پەرسپەكتيۆتى بولماق. سونىمەن قاتار ەلدەرىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز مۇقتاج ەلدەردى ازىق-ت ۇلىكپەن جانە تىڭايتقىشتارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارالار قابىلداي الار ەدىك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بولەك, قازاقستان پرەزيدەنتى ادامي ولشەم, ادامي رەسۋرستاردى قورعاۋ جانە دامىتۋ باستى نازاردا بولۋ كەرەك دەپ سانايدى.
«بيىل شىلدە ايىندا استانادا جاستار كەڭەسى وتىرىسىنىڭ ءساتتى وتكىزىلۋى وسى باعىتتاعى ءوزارا ءىس-ارەكەتتەردىڭ كەلەشەگى زور بولاتىنىن دالەلدەيدى. وسىعان بايلانىستى 2024 جىلى استانادا جاستار كەڭەسىنىڭ قولداۋىمەن اوسشك-كە مۇشە ەلدەردىڭ ەرىكتىلەر قوزعالىسى كوشباسشىلارىنىڭ سلەتىن وتكىزۋدى ۇسىنامىن. اوسشك-گە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ سەرىكتەستىك جەلىسىن قۇرۋدىڭ دا پەرسپەكتيۆاسى زور. وسى جەلى ارقىلى IT, نانوتەحنولوگيا جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سياقتى يننوۆاتسيالىق سالالارداعى ازىرلەمەلەردى الماسۋعا بولادى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ اوسشك-ءنى ودان ءارى دامىتۋعا نيەتتى ەكەنىن تاعى دا ناقتىلادى. سونداي-اق كەڭەستىڭ بىرەگەي فورماتى مەن گەوگرافياسىن ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ پەرسپەكتيۆالارى مەن بولاشاعى زور ەكەنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
.JPG)
