بيىل ۇشاق بيلەتتەرىنە سۇرانىس ارتقان. جىل باسىنان شىلدەگە دەيىن اۋە كولىگىمەن 6 ملن-داي ادام تاسىمالدانعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرساق, 13 پايىزعا كوپ. تيىسىنشە, بيلەت تە قىمباتتاعان.
سوڭعى ۋاقىتتا ۇشاقتاردىڭ كەشىگىپ ۇشۋى دا كوبەيگەن. جازدا وسىعان بايلانىستى اي سايىن جۇزدەگەن شاعىم تۇسكەن. ال بىلتىر 12 مىڭداي رەيس كەشىككەن. ونىڭ 900-نە عانا اۋا رايى سەبەپ. «SCAT» پەن «Qazaq Air» كومپانيالارىنىڭ ءاربىر 4-رەيسى ۋاقىتىندا ۇشپاعان. زاڭ بويىنشا ۇشاق ەكى ساعات كەشىكسە جولاۋشىلار سالقىن سۋمەن, ءتورت ساعات تەجەلسە ىستىق تاماقپەن, كۇندىز سەگىز, تۇندە التى ساعات كەشىكسە قوناق ۇيمەن قامتىلۋى ءتيىس. بىراق بىزدە بۇل تالاپتار ورىندالا بەرمەيدى.
ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ وكىلى «مىندەتىن دۇرىس اتقارماعان كومپانيالارعا ايىپپۇل سالىپ جاتىرمىز» دەيدى.
«جالپى قازاقستاندىق كومپانيالارعا 8 ايىپپۇل سالىندى. ءار ايىپپۇلدىڭ كولەمى 1000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش بولىپ تۇر», دەيدى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى ادىلەت كوبەنوۆ.
وسى سالادا 15 جىلدىق تاجىريبەسى بار ساراپشى ابىل كەكىلباەۆ ايىپپۇل كولەمىن ارتتىرۋ كەرەك دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمىندا جۇمىس ىستەگەن ول شەت ەلدەردى دە مىسالعا كەلتىردى.
«كەشىككەن اۆياكومپانيا 3 ملن عانا تولەيدى. وسى ماسەلەنى اگەنتتىك تەكسەرۋى كەرەك. مىسالى, ەۋروپا ەلدەرىندە ۋاقىتى ايتىلماعان كەشىگۋگە تۇگەل جاڭاعى بيلەتتىڭ قۇنىن قايتارادى. بىزدە تەك بيلەتتىڭ 3 پايىزىن قايتارىپ بەرۋ قاراستىرىلعان», دەيدى اۆياتسيا ساراپشىسى ابىل كەكىلباەۆ.
ۇشاقتاردىڭ نەگە ءجيى كەشىگەتىنىن سۇراپ, Scat پەن Air Astana-عا ساۋال جولداندى. بىراق Air Astana عانا جاۋاپ بەردى.
«قازاقستاننىڭ كەيبىر اۋەجايلارىندا ۇشۋ قونۋ جولاقتارىنىڭ رەمونتقا جابىلۋى, قۇستار مەن ۇشاقتاردىڭ سوقتىعىسۋ سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى. وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ 120 وقيعا تىركەلگەن. ياعني وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا ۇلعايدى», دەيدى «Air astana» كومپانياسىنىڭ رەسمي وكىلى تىلەك ءابدىراحيموۆ.
ۇشاقتاردىڭ كەشىگۋىنە قۇستاردىڭ سوقتىعىسۋى سەبەپ دەگەن كومپانيا وكىلى باعانىڭ وسۋىنە نە سەبەپ ەكەنىن ناقتى ايتا المادى.
«بۇل تۋرالى ايتا المايمىن ەندى. بيلەت باعاسى قىمباتتاعان شىعار. بۇل دوللاردىڭ وسۋىنە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن», دەيدى ءابدىراحيموۆ.
ەكونوميكالىق ساراپشى ارمان بەيسەمباەۆتىڭ سوزىنشە, بيلەت سالاداعى مونوپوليادان قىمباتتاپ جاتىر. قازىر ەلدەگى اۋە باعىتتارىنىڭ 70 پايىزى Air Astana-عا, 15 پايىزى Scat-قا, 15 پايىزى باسقا كومپانيالارعا تيەسىلى.
ء«تۇرلى ءادىس ارقىلى سوڭعى 10 جىلدا شەت ەلدىك تاسىمالداۋشىلاردىڭ ءبارىن شىعارىپ جىبەردىك. سونىڭ كەسىرىنەن قازىر باسەكە جوق. ءتىپتى, لوۋكوستەر سانالاتىن «فلاي ارىستاننىڭ» باعاسى باسقا ۇشاقتارمەن بىردەي بوپ كەتەدى. نەگە دەسەڭىز, كەيبىر قالالارعا تەك «فلاي ارىستان» ۇشادى. مۇنداي كەزدە ونى لوۋكوستەر دەپ اتاۋدىڭ ءوزى كۇلكىلى», دەيدى ەكونوميكا ساراپشىسى ارمان بەيسەمباەۆ.
2019 جىلعى «بەك ەير» ۇشاعىنىڭ اپاتىنان كەيىن «قازاقستاننىڭ اۆياتسيالىق اكىمشىلىگى» اۋەكومپانيالارىنا اۋديت جۇرگىزگەن. ساراپشىلار Air Astana ۇشاقتارىنىڭ «ورتا جاسى» 5 جىل, Scat ۇشاقتارىنىڭ «ورتا جاسى» 21 جىل ەكەنىن انىقتاعان. دەمەك ۇشاقتاردى جاڭارتۋ دا كەرەك.
«شىلدەدەن باستاپ قازاقستان اۋە كومپانيالارى 14 اۋە كەمەسىن الۋدى جوسپارلاعان. قازىرگى تاڭدا ول 14-ءتىڭ 6 اۋە كەمەسى كەلگەن. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 8 اۋە كەمەسى كەلۋى كەرەك. سونىڭ ناتيجەسىندە جىلدىڭ اياعىندا قازاقستاندىق اۋە كەمەلەرىنىڭ تاسىمالداۋ مۇمكىندىگى 20 پايىزعا ارتادى», دەيدى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ باسقارما باسشىسى ادىلەت كوبەنوۆ.
بىراق ودان باعا تۇسە مە؟ بۇل سۇراققا ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ وكىلى جاۋاپ بەرە المادى. ويتكەنى بۇل نارىقتى ەشقانداي مەملەكەتتىك ورگان باقىلاي المايدى.
«بىزدە, مىسالى, اەروپورتتاردىڭ ءتاريفىن قاتاڭ باقىلاپ وتىرسا, اۆياكومپانيالاردىڭ تاريفتەرىن ەشكىم باقىلامايدى. زاڭ جازعاندا وسىنداي جاعدايلار ءوتىپ كەتكەن سەكىلدى. اەروپورتتار اۆياكومپانيالارعا باعىنىشتى. ينفراقۇرىلىمدىق جاعدايعا قاراساق, سۇراق كوپ. مىسالى, مىنا ۆپپ جاعدايى. ۆپپ-لاردىڭ كوبىسى 2006-2007 جىلدارى سالىنعان. قايتادان رەمونتتان ءوتۋى كەرەك», دەيدى اۆياتسيا ساراپشىسى ابىل كەكىلباەۆ.
دەمەك اۋەجايلاردى جوندەۋگە كەتكەن شىعىن دا باعانىڭ وسۋىنە سەبەپ بولۋى مۇمكىن. بىراق يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى «2030 جىلعا دەيىن 80 جاڭا ۇشاق الۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز» دەگەن.
اۋە كومپانيالارى ۇشاق ساتىپ الۋعا مەملەكەتتەن كومەك بەرىلمەيتىنىن دە ەسكە سالدى.
«ەير استانا ەشقانداي مەملەكەتتىك قولداۋ جوق دەيدى. ءيا, تىكەلەي قارجى بولىنبەيدى. بىراق ولار ۇشاق وتىنىن جەڭىلدەتىلگەن باعامەن الادى. ونى اۋەجاي قويماسىندا وزدەرى قالاعان باعادا ساقتايدى. ودان بولەك كەيبىر الەۋمەتتىك باعىتتارعا سۋبسيديا الادى», دەيدى ەكونوميكا ساراپشىسى ارمان بەيسەمباەۆ.
ايتا كەتەيىك, بيىل بالقاش, ءۇشارال, ءۇرجار, كوكشەتاۋ سىندى 20 باعىتتاعى ۇشاق بيلەتتەرىنىڭ باعاسىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن 6 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
