ادەبيەت • 04 قازان، 2022

بيىل نوبەل سىيلىعىن قاي جازۋشى الادى؟

105 رەت كورسەتىلدى

جۇرتتى ەلەڭدەتكەن نوبەل سىيلىعى قازان ايىنىڭ باسىندا جەڭىمپازدارعا تابىس ەتىلەدى. الەمدىك الپاۋىت ماراپاتتىڭ دوداسىنا ءتۇسىپ جاتقان كىل مىقتى قالامگەرلەردىڭ قايسىسىنىڭ باعى جانار ەكەن دەگەن ساۋال ادەبيەتكە قاتىسى بار ءار جۇرەكتە بىلتە شامداي جانىپ تۇرعانى شىندىق. كىم السا دا، قالامى قۋاتتى، شىعارماسى ارقىلى ادامزاتقا وي سالاتىن قالام يەسى العانى دۇرىس.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

سونىمەن قاي ءسوز زەرگەرى ادەبيەت سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعىن الۋى مۇمكىن؟ شامامىزشا سارالاپ كورەلىك. بۇل سىيلىقتىڭ ءبىز بىلمەيتىن قىر-سىرى مول ەكەنى ءمالىم. سەبەبى جىل سايىن ءبىز كۇتپەگەن ەسىمدەر سىيلىق تورىنەن كورىنىپ جاتادى. مىسالى، بوب ديلاندى دا، لۋيز گليۋكتى دە، ابدۋلرازاك گۋرنانى دا ەشكىم اتالعان ۇلكەن سىيلىقتى قانجىعالايدى دەپ كۇتكەن جوق. بۇندايدا قازاقتىڭ «باپ شابا ما، باق شابا ما؟» دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى.

ال بيىل ادەبيەتتە ورنى بار، ۇلكەن روماندارى مەن جىر جيناقتارىن تورتكۇل دۇنيە وقىرماندارى تۇگەل مويىنداعان اقىن-جازۋشىلار ۇمىتكەرلەر رەتىندە باق سىناپ جاتىر. وسىعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ۇسىنىلعان جاپون جازۋ­شىسى حارۋكي مۋراكاميدىڭ توزىمدىلىگى­نە تاڭعالماسقا شارامىز جوق. الەمدىك ادەبيەتتە اتى بار جازۋشى جىل سايىن ۇمىتكەرلەردىڭ ىشىندە جۇرەدى، ال بيىل ونىڭ باعى جانسا ەكەن دەگەن تىلەگىمىز جوق ەمەس. السىن، ابدەن لايىقتى جازۋشى، ول جاپون ادەبيەتى عانا ەمەس، الەم ادەبيەتىندە وزىندىك ستيل قالىپتاستىرعان تانىمال قالامگەر، ول السا، ەشكىم تەرىس پىكىر ايتىپ، سان-ساققا جۇگىرتپەسى انىق.

وڭتۇستىك كورەيانىڭ تانىمال اقىنى، قايراتكەر تۇلعا كو ىن دا ءۇش-ءتورت جىل­دان بەرى نوبەل سىيلىعىنان ەڭ مىق­تى ۇمىتكەر رەتىندە كورىنىپ ءجۇر. ول دا ءوز ەلىنە، الەمگە تانىلعان قالامى جۇي­رىك اقىن. بىلايشا ايتقاندا، ونى نوبەل، ول نوبەلدى جاقسى تانيدى. ونىڭ «وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك» اتتى كەرە­مەت كىتابى الەمدىك دەڭگەيدەگى ۇلكەن ماسەلەلەردى ارقاۋ ەتكەن. بۇل اتاۋ – ونىڭ ءبىر ولەڭىنىڭ تاقىرىبى. ەكىنشى جاھان سوعىسىنان كەيىن كورەي مەملەكەتى ءبىر ءساتتىڭ ىشىندە-اق ەكىگە ءبو­لىنىپ كەتتى. سول كەزدەگى بيلىك جۇيەسىنىڭ ءوزارا قاقتىعىسى ايرانداي ۇيىعان ءبىر ەلدى ەكىگە ءبولىپ جىبەردى. ۇلكەن جۇرەكتى اقىن كو ىن كورەي تۇبەگىندەگى وسى جاع­دايدى ولەڭ ارقىلى الەمگە، وقىرمان جۇرەگىنە جەتكىزۋگە قۇلشىندى، جەتكىزە الدى دا. ونىڭ جۇرەگى، ارمان-تىلەگى مەن ءۇمىتى كورەي ەلى كۇندەردىڭ كۇنىندە قايتا بىرىگىپ، ءبىر الەم قالىپتاستىرادى دەيتىن ۇلى يدەيادان اينىعان جوق. ول بۇل تۋرالى ءبىر سوزىندە: « بۇل مەنىڭ كوز الدىما سىزىلعان بولاشاقتىڭ سۋرەتى سياقتى. وسى سۋرەتتى تىنباي، كۇن دەمەي، ءتۇن دەمەي سىزا بەرگىم، سىزا بەرگىم كەلەدى... ال قازىرگى ارمانىم – وڭتۇستىك پەن سولتۇستىككە بولىنگەن مەنىڭ ەلىم ءبىر تۋدىڭ استىنا جينالىپ، قايتادان تاتۋ ەل بولسا». مىنە، وتانشىل، ۇنەمى بەيبىتشىلىكتى جاقتاعان اقىننىڭ ءسوزى وسىنداي. كو ىنمەن 2019 جىلى كەزدەسىپ، سۇحباتتاسقان ەدىك، سول سۇحباتىندا وعان «ەگەر كۇندەردىڭ كۇنىندە نوبەل سىيلىعىن الساڭىز قانداي كۇيدە بولار ەدىڭىز؟» دەگەن سۇراق قويىپ ەدىم، ول: «مۇمكىن، سول سىيلىقتى العان كۇنى «الگى ءبىر قازاق جىگىتى وسىلاي دەپ سۇراق قويىپ ەدى دەپ ويلاناتىن شىعارمىن» دەپ ازىلمەن جاۋاپ بەرىپ ەدى. بۇل اقىن دا اتالعان سىيلىققا لايىقتى تۇلعا. جولى بولسىن!

ال ميلان كۋندەرا ءۇشىن بۇل سىيلىق قول جەتپەسكە اينالماسا ەكەن، جاسى توق­سان ۇشكە جەتكەن قالامگەر جىل سا­يىن قىسقا ءتىزىمنىڭ ىشىندە جۇرەدى، بىراق وعان نوبەل مىنبەرىنە كوتەرىلۋ بيىل دا بۇيىرماعان سياقتى. ونىڭ ەسىمى ءتىزىمنىڭ ەڭ سوڭىندا تۇر.

سيريا ەلىنىڭ ەكى مىقتى اقىنى ادو­نيس پەن ءسالىم باراكات تا نوبەلدەن دا­مەلى. ەكەۋى دە – شاعىن جىر جولدارىنا جاھاندىق ماسەلەلەردى سىيعىزىپ جۇر­گەن تانىمال اقىندار. بىراق بۇل سىيلىق­تى مۇسىلمان قاۋىمىنان وتكەن جىلى ابدۋلرازاك گۋرنا الدى، ەندى ادونيس پەن باراكاتتىڭ بىرەۋىنە بەرۋى نەعايبىل. سەبەبى انا جاق­تا كانادانىڭ قوس جۇيرىگى مارگارەت ەتۆەد پەن ەنن كارسون ساپ تۇ­زەپ تۇر. كانادالىق جازۋشىلار نوبەل ال­ماعالى دا ءبىراز جىل بولدى. الەم وقىر­ماندارى ءادونيستى جاقسى تانيدى، بى­راق بۇل جەردە وقىرماننىڭ پىكىرى مەن تاڭ­داۋى سەبەپ بولماسا كەرەك.

ءسالىم باراكات تا ءبىز ءۇشىن جاڭا ەسىم ەمەس، ول دا – جارق ەتىپ كورىنىپ، سول بيى­گىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان قايسار اقىن.

ءبىر ولەڭىندە ول:

«مەن ساعان كوشەدەگى سىمعا اسىلىپ

ولگەن تورعايلار تۋرالى ايتامىن،

مەن ساعان تەرەزەمنەن كورىنەتىن

تاۋلار تۋرالى ايتامىن،

سۇر تۇمان سۇپ-سۇر بالعاسىن

ىمىرتتىڭ باسىنا ۇرعانى تۋرالى ايتامىن»،

دەپ جىرلايدى.

بۇل ولەڭدە سيريانىڭ، الەمنىڭ قازىرگى ماسەلەلەرى ايتىلعانى بەسەنەدەن بەلگىلى. سىم-اجال اينالامىزداعى بولىپ جاتقان سوعىستار مەن كيكىلجىڭدەر، ال سوعان اسىلىپ ولگەن تورعايلار بەيۋاز حالىق ەمەس پە؟ ال سۇپ-سۇر تۇمان شە؟ ول ءسوزسىز قۇ­بىل­مالى الەم دەرسىز.

مو ياننان كەيىن نوبەل سىيلىعىنا ىنتاسى ويانعان قىتاي جازۋشىلارىنان بۇل سىيلىققا ءۇش بىردەي ۇمىتكەر بار. ءتىس دارىگەرىنەن جازۋشىلىققا كەلگەن ءۇي حۋا، شي شي جانە تانىمال اقىن سان شۋە. بيىلعى ۇمىتكەرلەردىڭ ءتىزىمىن اقتارساڭىز، فرانتسيادان ون، امەريكادان ون ءۇش، قىتايدان ءۇش ۇمىتكەر تىركەلىپتى. تاعى دا قازاق جازۋشىلارى قاشان ۇمىتكەر بولا الادى دەگەن ويعا قالاسىز. بارىنە بولاشاق جاۋاپ بەرەدى. كۇتەمىز دە. ال بيىلعى ادەبيەت سالاسى بويىنشا نوبەل سىيلىعى يەگەرىنىڭ ەسىمى التىنشى قازان كۇنى ساعات 17:00-دە جاريالانادى. كىم بىلەدى، تاعى دا باياعى ءۇردىس بويىنشا ەش­كىم كۇتپەگەن ءبىر قالامگەر نوبەل مىن­بەرىنە كوتەرىلەر. 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلىمىزدە 175 ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:06

«ايبوز» دارابوزدارى انىقتالدى

ادەبيەت • بۇگىن، 08:55

پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:50

ەلدىك نيەت

ايماقتار • بۇگىن، 08:48

كەزەكتە – جەر ۇيلەر

ايماقتار • بۇگىن، 08:46

زاڭ جوباسى قارالدى

ساياسات • بۇگىن، 08:42

ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق

ساياسات • بۇگىن، 08:38

جەڭىستىڭ باستاۋى – حالىق

قوعام • بۇگىن، 08:27

اسىل تۇقىمنىڭ پايداسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:24

بەرەكەلى اقباس سيىر

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:20

اۆتوجولدىڭ سان الۋان ماسەلەسى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:18

ىشكى جالپى ءونىم 4 پايىزعا وسەدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:14

ينفلياتسيانىڭ كەزەكتى تولقىنى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:10

اۋرۋدىڭ الدىن الايىق!

مەديتسينا • بۇگىن، 08:08

ءبىلىم كوكجيەگىن كەڭەيتكەن

عىلىم • بۇگىن، 08:06

ساپاسىز ويىنشىقتىڭ زالالى

ايماقتار • بۇگىن، 08:04

ۇقساس جاڭالىقتار