«ءتىل تاس جارادى…»

جۋىردا «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا ءوزىم اسا قۇرمەتتەيتىن اقساقالداردىڭ ءبىرى كەلىپ, جازعان ماقالاسىن ۇسىندى. ونىڭ مازمۇنىنا قىسقاشا توق­تا­­لىپ, شىمبايىنا باتقان جايدى اشىنا ايتتى: سوزىنەن اڭعارعانىم, ءبىر كەڭشاردا ديرەكتور بولعان زەي­نەتكەر ازامات ءوز ءومىرى جايلى جاز­عان كىتابىندا رۋشىلدىقتى قوزدىرىپ, اركىمگە ءتىل تيگىزگەن ەكەن. «نانباساڭ, ءوزىڭ وقىپ كور», دەپ كىتاپتى ۇستەلىمنىڭ ۇستىنە قويدى. – اعا, مىنا كىتاپتىڭ تارالىمى نەبارى 50-اق دانا ەكەن. ءسىزدىڭ ماقالاڭىزدى مىڭداعان دانامەن شىعاتىن وبلىستىق گازەتكە جاريالاپ, جالپاق جۇرتقا جايۋدىڭ قيسىنى بار ما؟ «قوتىردى قاسي بەرسە, جاراعا اينالادى» دەگەن عوي... ودان دا كىتاپتا جالا جابىلعان ازاماتتاردىڭ كوزى تىرىلەرى مەن دۇنيەدەن وزعاندارىنىڭ بالالارى – ءبارىڭىز جينالىپ, اۆتوردى سوتقا بەرمەيسىزدەر مە؟ –دەدىم. اعامىز كەزىندە اۋدان باسقارعان, وبلىستا باسشىلىق قىزمەتتە بولعان كوشەلى كىسى ەدى. ءسال ويلانىپ قالدى دا: «سەنىكى دە ءجون ەكەن...», دەدى. «اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى» دەمەكشى, ەل ىشىندە رۋعا, ونىڭ ىشىندە اتاعا بولىنۋشىلىك باياعىدان بار كەسەل ەكەندىگى بەلگىلى. پرەزيدەنتىمىز بۇل جونىندە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەم­لەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جول­داۋىندا: «قازاقتىڭ ىشكى تۇتاس­تىعىن بۇزعىسى كەلەتىن رۋشىلدىق, جەرشىلدىك اڭگىمەمەن ەل بىرلىگىن بۇلدىرگىسى كەلەتىن كۇشتەردىڭ پايدا بولۋى ەلباسى رەتىندە مەنى الاڭداتپاي قويمايدى. ونداي جى­مىسقى نيەتتىلەردىڭ ايقايىنا قۇلاق اسىپ, ايتاعىنا ىلەسكەن جان ءار اتانىڭ شەجىرەسىن اسپەتتەپ, ءار جاققا تارتقانىن اڭداماي قالۋى مۇمكىن. رۋ مەن تايپاعا ءبولىنۋ – ۇلتتىق تۇتاستىقتان ايىرىلۋدىڭ وتە قاۋىپتى ءتۇرى. قازاق شەجىرەسىنىڭ تۇپكى ءمانىن ۇمىتپاۋ كەرەك, الىپ داراقتىڭ بۇتاقتارى سياقتى كۇللى رۋلاردىڭ ءتۇبىن قۋا كەلگەندە, بارلىعى ءبىر عانا ۇلى تامىرعا – قازاق دەگەن ۇلتقا بارىپ تىرەلەدى. قاي شەجىرەنى الىپ قاراساڭىز دا, ول قازاقتىڭ بىرلىگىن, تۇتاس­تى­عىن ايگىلەيدى. شەجىرە – قازاق­تى بولشەكتەيتىن ەمەس, كەرىسىنشە, بىرىكتىرەتىن ۇعىم. بارشا ادام­ز­اتتىڭ ادام اتادان باستالاتى­نى سياقتى, بۇكىل قازاقتىڭ شە­جىرە اتاۋلىسى اتام قازاقتان باستاۋ الاتىنىن ءاربىر قازاق جۇرەگىنىڭ تورىندە ۇستاۋعا ءتيىس. تەك بىرلەسىپ قانا, بۇكىل حالىق­تىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرىپ قانا ءبىز العا باسا الامىز. بىرلىگى بەرەكەلى, تىرلىگى مەرەكەلى, ىنتىماعى جاراس­قان ەلدىڭ عانا ىرىسى مەن تابىسى مول بولماق», دەپ اشىق ايتتى. سوندىقتان دا, ءبىز, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى, رۋعا, جەرگە بولىنۋشىلىك دەرتىمەن كوپ بولىپ كۇرەسۋىمىز قاجەت. مۇنىڭ ءوزى بۇرىن «بولشەكتە دە بيلەي بەر» دەگەن قاعيدات ۇستانعان وتارشىل پاتشالىق رەسەي مەن كەڭەس وكىمەتىنىڭ ەل ىشىنە ىرىتكى سالۋعا تىرىسقان جىمىسقا ساياساتىنىڭ سارقىنشاعى ەكەنى ءمالىم. ماسە­لەن, كومپارتيا تۇسىندا رەسپۋب­ليكاعا, وبلىستار مەن اۋداندارعا باسشىلىق قىزمەتتەرگە تاعايىن­دالعان تۇلعالاردىڭ قىسقاشا ءومىرباياندارىن گازەتتەرگە جاريا­لاعاندا, ولاردىڭ قاي وبلىستىڭ قاي اۋدانى مەن اۋىلىندا تۋعانىنا دەيىن كورسەتىلەتىن. سوعان قاراپ-اق كىمنىڭ قاي ءجۇز بەن رۋدان شىققانىن شامالاي بەرەتىنبىز... ال قازىر باس گازەتتەرىمىز «ەگە­مەن قازاقستان» مەن «كازاح­ستانسكايا پراۆدانىڭ» بەتتەرىندە بيىك لاۋازىمدارعا سايلانعان نەمەسە تاعايىندالعان ازاماتتاردىڭ قىسقاشا ءومىربايانى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنىلعاندا ولار­دىڭ دۇنيەگە كەلگەن جىلدارى جا­زىلعانىمەن, قاي جەردە تۋ­عاندارى جازىلمايدى. ەسەسىنە قان­داي جوعارى وقۋ ورنىندا ءبى­لىم العاندىعى, بۇرىن قانداي قىزمەتتەر اتقارعاندىعى جانە قانداي شەتەل تىلدەرىن بىلەتىندىگى كورسەتىلەدى. ونەگە تۇتىپ, وي سالار­لىقتاي, قوس قولدى بىردەي كوتەرىپ قۇپتارلىقتاي جاڭا ءۇردىس ەمەس پە بۇل؟ بىراق, ول وبلىستىق جانە اۋدان­دىق گازەتتەرگە ءالى تولىق جەتە قويعان جوق. وسى ورايدا وبلىستىق جانە اۋداندىق اكىمدىكتەردىڭ جاڭا تاعايىنداۋلار تۋرالى اقپاراتتى گازەتتەرگە دايىنداپ بەرۋمەن اينالىساتىن كادر جانە ءباسپاسوز قىزمەتتەرىنىڭ «قۇلاقتارىنا –التىن سىرعا». سونداي-اق, ارىپتەستەرىمىزدىڭ ارا­سىندا ماقتاعاننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, گازەتكە جاريالاۋعا بەرگەن ماقالا-وچەركتەرىنىڭ كەيىپ­كەرلەرىنىڭ شىققان تەگى مەن رۋىن دارىپتەپ كەتەتىندەر دە بار. بۇل دا ەستىگەن قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن, رۋشىلدىقتى جانامالاپ ناسيحاتتاۋشىلىق كورىنىسى ەمەس پە؟ «بالەنشەكەڭنىڭ اتا-بابالارى تەكتى بولعان» دەپ اسىرەلەگەنشە, سول «اسىلدىڭ سىنىعىنداي» ازاماتتىڭ ءوز باسىنىڭ تەكتىلىگىن تانىتاتىنداي قاسيەتتەرىن, قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنىڭ سىرلارىن كەڭىرەك اشىپ, وزگەلەرگە ۇيرەنەرلىكتەي ۇلگى ەتىپ ۇسىنعانىمىز ءجون بولار ەدى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن پەتروپاۆل قالاسىندا شىعا­رىلاتىن, وزدەرىن «تاۋەلسىزبىز» دەپ اتايتىن باسىلىمداردىڭ بىرىندە ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان جاستاردىڭ توپتىق توبەلەسىن, قانداي پيعىلمەن ەكەنى بەلگىسىز, «ەكى ۇلتتىڭ جاستارى اراسىنداعى توبەلەس» دەپ جازعان ماتەريال جارىق كورىپ, ونىڭ اياعى ناسىرعا شابا جازداعانى بار. ايتەۋىر, وبلىس پەن قالا باسشىلىعى جانە وبلىستىق قازاقستان حالقى اس­سام­بلەياسىنىڭ قۇرامىنداعى ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەردىڭ بەدەلدى باسشىلارىنىڭ, جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بىرلەسە قيمىلداۋىنىڭ ارقاسىندا جۋرناليست جاققان شىرپىدان شىققان ۇشقىن شاپشاڭ ءسوندىرىلىپ, ءبىر ۇلكەن ورتتەن امان قالعان ەدى. كەيىن انىقتالعانىنداي, ول توبەلەس قىزۋقاندى جاستار اراسىنداعى تۇرمىستىق نەگىزدەگى, ەكى جاقتان دا بىرنەشە ەتنوس وكىلدەرى قاتىسقان, ەشقانداي ۇلتتىق سيپاتى جوق قاقتىعىس بولىپ شىققان. ونىڭ اياعى كىنالى جاقتىڭ «ات-شاپان ايى­بىن تولەپ» دەگەندەي, كەشىرىم سۇ­راپ, تاتۋلاسىپ-بىتىسۋىمەن تىنعان. بىراق, الدەقانداي سەبەپپەن ادىلدىكتەن اتتاعان ءجۋرناليستىڭ تۇتانعان وتقا ماي قۇيعانداي ءبىر اۋىز ءسوزى قانشاما دۇربەلەڭ تۋعىزدى دەسەڭىزشى؟! سوندىقتان دا ءبىز, جۋرناليستەر, ومىردە بولىپ جاتاتىن ارقيلى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستار جايلى جازعاندا, ولارعا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇلتىن كورسەتۋدەن اۋلاق بولعانىمىز ابزال. «ءتىل تاس جارادى, تاس جارماسا, باس جارادى» دەگەن ماقال جادىمىزدا جۇرسە, يگى. كارىباي مۇسىرمان. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.