قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل رۋستام ءجۇرسىنوۆ بۇل ماسەلە جايىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ دابىل قاقتى. بەلسەندى ازامات الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا: «مارەۆەن فۋد تيان-شان» جشس-نىڭ باسىنان وتكەن جاعداي ەندى تانىمال الەمدىك ءوندىرۋشى Van der Hoeven Greenhousebuilders B. V.-پەن سەرىكتەسىپ جۇمىس ىستەيتىن «Greenhouse-Qaztomat» جشس-نىڭ باسىنا ءتۇسىپ وتىر», دەپ جازدى. بۇل كاسىپورىن ەكىباستۇز قالاسىندا ورنالاسقان.
ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي, وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگى اپپاراتىنىڭ ىشكى اۋديت قىزمەتى وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىمەن بىرگە تولەنگەن سۋبسيديالاردىڭ ءبىر بولىگىنە اۋديتورلىق تەكسەرىس جۇرگىزگەن. 2018 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى «ينۆەستيتسيالىق سالىمدار كەزىندە اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىسى شەككەن شىعىستاردىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ بويىنشا سۋبسيديالاۋ قاعيدالارىن» بەكىتكەنى ءمالىم. وسى قاعيدانىڭ تالاپتارى نەگىزگە الىنادى. تەكسەرۋ شاراسىنىڭ ناتيجەسىندە «Greenhouse-Qaztomat» جشس نەگىزسىز بولىنگەن 2 ملرد 470 ملن 473,3 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى سۋبسيديانى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە قايتارۋعا ءتيىس دەگەن قورىتىندى جاسالىپتى. زاڭ بۇزۋشىلىقتار رەتىندە كاسىپورىنداعى ءوندىرۋ كولەمىنىڭ كورسەتكىشتەرى جالپى وندىرىستىك قۋاتىنىڭ كەمىندە 30 پايىزىنا جەتپەگەن, سونداي-اق پايدالانۋعا بەرىلۋى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامادا كوزدەلمەگەن قۇرىلىس كەزەكتەرى نەگىزسىز سۋبسيديالانعان دەپ كورسەتىلگەن.
– ينۆەستور ينۆەستيتسيالىق سۋبسيدياعا ءوتىنىمدى جۇمىس اياقتالعان سوڭ ەكىنشى كەزەڭدە بەردى. سۋبسيديا مولشەرىنىڭ اسىپ كەتۋىنە بايلانىستى (500 ملن تەڭگە جانە ودان كوپ) اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اتىنان اكىمشىنىڭ كەلىسىمى الىندى, ونى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى ءبىر ترانشپەن تولەدى. قۇرىلىس كەزەكتەرى بولىگىندەگى سۋبسيديالار قۇرىلىس پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن, ياعني سالىنعان جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان جىلىجاي كەشەنى ءۇشىن تولەنگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ياعني بۇل جەردە زاڭ بۇزۋشىلىق كورىپ تۇرعان جوقپىن, – دەيدى ر.ءجۇرسىنوۆ.
نەگىزى, «ەكىباستۇز قالاسىنداعى جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى (سىرتقى ينجەنەرلىك جەلىلەرسىز)» جوباسى 2018 جىلى ازىرلەنگەن ەكەن. بۇعان 2019 جىلعى 15 ناۋرىزداعى مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى دالەل بولا الادى. ىسكە اسىرۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدەرىنە جانە ەلەۋلى ينۆەستيتسيالىق شىعىندارعا بايلانىستى جوبانى بىرنەشە كەزەڭدە اتقارۋ كوزدەلگەن. ونىڭ ىشكى كوممۋنيكاتسيالارى مەن تەحنولوگيالارىن دەربەس كەشەن رەتىندە سالۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ءاربىر كەزەڭنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ وڭىرلىك قالا قۇرىلىسى جانە جەردى باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ وڭ قورىتىندىلارى ۇسىنىلىپ وتىرعان. ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ءار بولىگى ۋاكىلەتتى ورگاندا تىركەلگەن №1,2,3,4 جىلىجاي بلوكتارىن پايدالانۋعا بەرۋ اكتىلەرىمەن راستالعان.
بۇدان باسقا اۋديتورلىق ەسەپتىڭ 3-تارماعىندا جىلىجاي كەشەنىنىڭ ەگىس الاڭىنا جۇمسالعان تىڭايتقىشتاردىڭ قۇنىن سۋبسيديالاۋ دا نەگىزسىز, سەبەبى ول جەرلەر راستالماعان دەگەن سىلتەمە بار. ر.ءجۇرسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەتتىك جەر كاداسترىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىمەن جانە «جىلجىمايتىن م ۇلىك تىركەلىمى» مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسىمەن اۆتوماتتى تۇردە راستالادى. تىڭايتقىشتار قۇنىن سۋبسيديالاۋعا وتىنىمدەر Qoldau اقپاراتتىق جۇيەسى ارقىلى جىبەرىلگەن. وندا ەگىس الاڭى №1 بلوكتىڭ جەر ۋچاسكەسى بويىنشا 4,37 گەكتار, ال جالپى الاڭى 10,32 گەكتار دەپ كورسەتىلگەن. سونداي-اق 14-219-172-117:1 جەر ۋچاسكەسىندە 20,9 گەكتار ەگىستىك بار, ال تەلىمنىڭ جالپى اۋدانى 31,5 گەكتار دەپ تىركەلگەن.
– كاسىپورىنعا ەگىس اينالىمىنا ارنالعان تىڭايتقىشتار ءۇشىن سۇرالعان سۋبسيديالار ەكى ەسەلەنىپ كورسەتىلگەن دەگەن كىنا تاعىلىپ وتىر. بۇل دۇرىس ەمەس, سەبەبى اقپاراتتىق جۇيە تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ جىلدامدىعىن دەربەس ەسەپتەيدى. شىعىنداردىڭ دۇرىستىعى, سونىمەن قاتار باعدارلامالار مەن ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرالاردى قابىلداۋ جانە وڭدەۋ جۇيەسىنىڭ اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىلى ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە راستالادى. وكىنىشكە قاراي, باقىلاۋشى ورگان كومپانيانىڭ قىزمەتىنە تىكەلەي ارالاسىپ, زاڭدى ورەسكەل بۇزعانى بايقالادى. ءىس ماتەريالدارىن ەگجەي-تەگجەيلى زەردەلەگەننەن كەيىن كومپانيانىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن مەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمىنە جانە ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورىنا قالىپتاسقان جاعدايدى وبەكتيۆتى قاراۋعا جاردەم كورسەتۋ تۋرالى ءوتىنىش جولدادىم, – دەدى كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل.
اۋديتورلىق ەسەپتە تىڭايتقىشتارعا 2,3 ملرد تەڭگە نەگىزسىز تولەنگەن دەپ كورسەتىلەدى. ونىڭ 1,7 ملرد تەڭگەسى 2019 جىلى, قالعانى 2020 جىلى بەرىلگەن. ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاردىڭ بارلىعى كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندە تىركەلگەنى تۋرالى قۇجاتتار كاسىپورىندا ساقتالعان. سوندىقتان بۇل ءىس «Greenhouse-Qaztomat»-تىڭ پايداسىنا شەشىلەدى دەگەن ءۇمىت زور دەيدى ماماندار.
وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربولات ماقاشەۆ بۇل ماسەلە جايىندا بىلەتىنىن, الايدا اۋديت قىزمەتىنە قاتىستى ەش اقپارات بەرە المايتىنىن مالىمدەدى. ءىس قۇزىرلى ورگاندارعا بەرىلگەن, جاي-جاپسارىن سولار انىقتاپ كورمەك.
جىلىجاي كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى قۋانىش نۇربەكوۆ تە اتالعان جايت بويىنشا تۇسىنىك بەرۋدەن باس تارتىپ وتىر. كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا, سەرىكتەستىك تاراپىنان كىنارات جىبەرىلمەگەن, بارلىق تالاپ زاڭعا سۇيەنە وتىرىپ جۇرگىزىلگەن.
ەسكە سالىپ وتەيىك, وسىدان ءبىر جىل بۇرىن مۇنداي كەلەڭسىزدىك الماتى وبلىسىنداعى «مارەۆەن فۋد تيان-شان» جشس-دا دا ورىن العان. ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى ءۇشىن بولىنگەن 1,3 ملرد تەڭگە زاڭسىز بەرىلگەن دەگەن جەلەۋمەن الماتى وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى اۋديتتىك تەكسەرىس جۇرگىزىپ, قاراجاتتى بيۋدجەتكە قايتارۋدى تالاپ ەتتى. بۇل ماسەلەگە كەيىننەن ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى ارالاستى. جوعارى ورگان ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار تولەمىندە ەشقانداي قىلمىستىق سيپات جوق دەگەن شەشىم شىعارعان سوڭ, ءىس توقتاتىلعان ەدى.
ەكىباستۇز جىلىجايىنىڭ ماسەلەسى دە وڭ شەشىلەدى دەگەن سەنىم زور. بولماعان جاعدايدا كاسىپورىن ۇلكەن شىعىنعا باتاتىنى داۋسىز. سەبەبى ونىڭ ينۆەستورلار الدىندا ۇلكەن مىندەتتەمەلەرى بار. بىلەتىندەر بۇل شارۋاسى ءتاۋىر ءجۇرىپ تۇرعان سەرىكتەستىكتىڭ جۇمىسىن «شايقاۋ» دەيدى. جىلىجايدىڭ شايقالىپ, بولماسا جايقالىپ كەتەرىن ۋاقىت كورسەتە جاتار. بۇگىندە كاسىپورىندا 500-دەن استام ادام ەڭبەك ەتەدى. كومپانيا قازاقستاننىڭ 16 قالاسىنداعى 100-دەن استام ساۋدا جەلىلەرىمەن بايلانىس ورناتقان, جەرگىلىكتى نارىققا جىلىنا 6 مىڭ توننادان استام قىزاناق جىبەرەدى.
پاۆلودار وبلىسى,
ەكىباستۇز قالاسى
