اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن التىنشى رەت وتكىزىلگەن فەستيۆالگە باشقۇرت مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى, وزبەكستاننىڭ فەرعانا وبلىستىق قۋىرشاق تەاترى, ينگۋشەتيانىڭ نازران قالاسىنداعى جاس كورەرمەندەر تەاترى, رەسەيدىڭ ۆلاديمير قالاسىنداعى قۋىرشاق تەاترى, بۋريات رەسپۋبليكالىق «ۋلگەر» تەاترى, م.جانگازيەۆا اتىنداعى قىرعىز مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى ءتۇرلى قويىلىمدارمەن كەلدى. ەلىمىزدەن استانا قالاسىنىڭ قۋىرشاق تەاترى, الماتى مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى, ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستىق قۋىرشاق تەاترلارى, ن.بەكەجانوۆ اتىنداعى قىزىلوردا وبلىستىق قازاق اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەاترى, شىمكەنت قالالىق قۋىرشاق جانە جاسوسپىرىمدەر تەاترى ءتۇرلى جانرداعى قويىلىمدارىن ۇسىندى.
«اسسالاۋماعالەيكۋم» فەستيۆالى تۇڭعىش رەت 2004 جىلى اقتوبە قالاسىنىڭ 135 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلىپ, سودان باستاپ ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. وسى كەزگە دەيىن «الاقاي» تورىندە تمد, ەۋروپا ەلدەرىنەن 63-تەن استام ونەر ۇجىمى ونەر كورسەتتى. اقتوبە وبلىسى اكىمدىگى تاعايىنداعان بيىلعى جۇلدە قورى 1 ميلليون 700 مىڭ تەڭگە بولسا, ەڭ ۇزدىك قويىلىمعا 500 مىڭ تەڭگە تاعايىندالدى. ودان وزگە ۇزدىك رەجيسسەرلىك تۋىندى جانە ۇزدىك ستسەناگرافيا ءۇشىن 300 مىڭ تەڭگەدەن جۇلدە قورى بەكىتىلدى. سونداي-اق ۇزدىك مۋزىكالىق كوركەمدەۋ, ۇزدىك ءارتىس اتالىمدارىنا ارنايى جۇلدەلەر تاعايىندالدى.
ونەر گادجەتتەردىڭ تاساسىندا قالىپ قويعانداي كورىنەتىن قازىرگى ۋاقىتتا قۋىرشاق تەاترلارىنا دا كورەرمەن تارتۋ وڭايعا ءتۇسىپ وتىرماعانىن جاسىرمادى رف تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ مۇشەسى, سانكت-پەتەربۋرگ قالاسى اكىمشىلىگى مادەنيەت كوميتەتىنىڭ مەملەكەتتىك ەمەس تەاترلار جونىندەگى ساراپتامالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى داۆيد بۋرمان. ول الەمدەگى قۋىرشاق تەاترلارى فەستيۆالىنىڭ ۇزدىك وندىعىنا كىرەتىن KUKART فەستيۆالىن تۇراقتى تۇردە وتكىزىپ كەلەدى. د.بۋرمان سانكت-پەتەربۋرگتىڭ قۋىرشاق تەاترلارىنا رەسەيلىك مەتسەناتتار تۇراقتى تۇردە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, تەاتر سىنشىسى ءسانيا قابديەۆانىڭ ايتۋىنشا, قۋىرشاق ونەرىنىڭ ەلەمەنتتەرى درامالىق قويىلىمداردان, وپەرادان, بالەتتەن كورىنىپ جاتسا, ەكىنشى جاعىنان قۋىرشاق قويىلىمدارىنان بالالار دا, ەرەسەكتەر دە وزىنە كەرەكتىسىن تابادى.
الماتىداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى بەكبولات پارمانوۆ ەلىمىزدىڭ وبلىس ورتالىقتارىنداعى قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ «رومەو مەن دجۋلەتتا», «ماكبەت», «گاملەت» سياقتى كلاسسيكالىق جاۋھارلاردى ساحنالاي باستاعانى ونەردەگى وڭ قادام دەپ ەسەپتەيدى: «بىزدە قۋىرشاق تەاترلارى تەك بالالارعا ارنالعان دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقان. سوڭعى ۋاقىتتا قۋىرشاق تەاترلارى ەرەسەكتەر ءۇشىن قويىلىمدار كورسەتە باستادى. بۇل وتە جاقسى قۇبىلىس».
باشقۇرت رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, تەاتر سىنشىسى دينا داۋلەتشينا: «تەاترى كوپ قوعامنىڭ رۋحانيلىعى دا جوعارى بولادى. بالالارعا ارنالعان قويىلىمداردا ەرەسەكتەر اڭعارا بەرمەيتىن تەرەڭ فيلوسوفيا جاسىرىنعان. ءبىز ساحنادان بالانىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىنە كىلت ىزدەپ, ونىڭ كوپ سۇراعىنا قۋىرشاق تىلىمەن جاۋاپ بەرەمىز. كىشكەنتاي كورەرمەن قويىلىم كەزىندە ەرەكشە كوڭىل كۇيدى باستان وتكەرەدى. وسى تاماشا سەزىمدەر بالانى قۋانا بىلۋگە, بىرەۋدىڭ جانىن تۇسىنە بىلۋگە ۇيرەتەدى», دەيدى. فەستيۆال قورىتىندىسى بويىنشا التى تەاتر ۇزدىك شىقتى. الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى «اباي. ۆپەچاتلەنيە» قويىلىمى ءۇشىن «ەرەسەكتەرگە ارنالعان ۇزدىك قويىلىم» نوميناتسياسىن, شىمكەنت قالالىق قۋىرشاق جانە جاسوسپىرىمدەر تەاترى «اسىل ءشوپ» قويىلىمى ءۇشىن «بالالارعا ارنالعان ەڭ ۇزدىك قويىلىم» نوميناتسياسىن يەلەندى. ماڭعىستاۋ وبلىستىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ ءارتىسى ەرجان بەگاشەۆ پەن «اسىل شوپتە» ويناعان تولقىن ومىرزاقوۆا ۇزدىك ءارتىس اتاندى. ساحنانى ۇلتتىق اسپاپ ۇنىمەن, ۇلتتىق كيىمدەرىمەن, ءان-كۇيىمەن جانداندىرعان فەرعانا وبلىستىق قۋىرشاق تەاترى «ۇزدىك اكتەرلىك انسامبل» سىيلىعىن الدى. شىنىمەن دە قۋىرشاقتارىنان دا وزبەك ونەرىنىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرعان فەرعانالىقتار كورەرمەندەرگە تاماشا كوڭىل كۇي سىيلاي ءبىلدى. «ۇزدىك ستسەنوگرافيالىق كونتسەپتسيا» جۇلدەسى اقتوبە وبلىستىق «الاقاي» قۋىرشاق تەاترىنا بۇيىردى.
فەستيۆالگە قاتىسۋشى ونەر ۇجىمدارى قايشىلىق پەن كيكىلجىڭگە تولى قازىرگى دۇنيەدە ۇلت پەن ۇلىستى, ادامدى جاقىنداستىراتىن ونەر ەكەندىگىن, ىزگىلىك جولىندا قۋىرشاق ونەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىنىڭ وتە جوعارى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. وسىنداي فەستيۆالدەر ءجيى-ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرسا, تەاتر ۇجىمدارىنىڭ شىعارماشىلىق وسۋىنە, ءوزارا تاجىريبە الماسۋىنا جول اشىلارى ءسوزسىز.
اقتوبە وبلىسى
