ءبىلىم • 30 قىركۇيەك, 2022

تاريح تامىرشىسى

198 رەت كورسەتىلدى

وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بارلىق رەفورما مەن وزگەرىستى باس­تان اياق وتكەرگەندەردىڭ دەنى اۋىل مۇعالىمدەرى دەسەك, سونىڭ ءبىرى – باقىتگۇل احمەتوۆا. باياناۋىلداعى س.تورايعىروۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە شاكىرت تاربيەلەيتىن ۇستازدىڭ ەڭبەك جولى ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقان جىلى باستالدى.

تاريح تامىرشىسى

جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىندا قا­زاق­تىڭ وتكەن تاريحىن قالىپ­تاس­تىرۋ, كەشەگى كۇننىڭ ەنشىسىندە قالعان ۇلى كەزەڭدەردى جاڭاشا مازمۇندا بايانداۋ – قازىرگى تاريح مۇعالىمدەرىنە امانات ەتىلىپ وتىرعان مارتەبەلى مىندەت. باقىتگۇل بايجانقىزى – 1991 جىلى مەكتەپكە العاش جاس ما­مان بولىپ كىرگەن ۋاقىتتان باستاپ ماماندىعىنا دەگەن ادالدىق ولشە­مىن جوعارى ۇستاعان جان. الدى­نان مىڭداعان شاكىرتتى تۇلەتىپ, ار­قايسىسىنىڭ كوكىرەگىندە ءبىلىم شى­راعىن جاقتى. قازىر ول وقۋ ورنىندا تاريح پانىنەن ساباق بەرەدى ءارى مەكتەپ ىشىنەن «اتامەكەن» ەتنو­گرا­فيالىق-ولكەتانۋ ورتالىعىن ۇيىمداستىرىپ, جاس ۇرپاقتى تۋعان جەردىڭ قۇپيالارىن كەڭىرەك تانىپ بىلۋگە ىنتالاندىرىپ وتىر. باياناۋىل, تورايعىر جەرلەرىنەن قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ۇلى تۇلعالار, ۇلت قايماقتارى شىق­قان. كەشەگى وتكەن شوڭ مەن توراي­عىر بيلەر, قازاقتىڭ تۇڭعىش كينو­رە­جيس­سەرى شاكەن ايمانوۆ وسى جەردىڭ تۋمالارى.

– قازىرگى زاماننىڭ بالالارى ىزدەنگىش, بىلمەگەن دۇنيەسىنە تالاپتانىپ تۇرادى. وقۋشى ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ تەك 20-30 پايىزىن ساباق ۇستىندە, وزگە 70 پايىزىن وتباسى مەن ءوزىنىڭ ارالاساتىن ورتاسىنان الادى. پرەزيدەنتىمىز جاس ۇرپاق تار­بيەسىندە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ءمان بەرۋدى تاپسىرعان. «اتامەكەن» ورتا­لىعىنىڭ جۇمىسى دا وسىعان نەگىزدەلىپ قۇرىلدى. ورتالىق مۇشە­لە­رى ءتورت باعىتتا ىزدەنەدى: اقپارات جيناۋ توبى, زەرتتەۋشىلەر توبى, ۇلتتىق بۇيىمداردى جاڭعىرتۋ – شەبەرلەر توبى جانە ۆولونتەرلىك توپ بار. اۋىلىمىزعا كەڭجولاقتى ينتەرنەت جۋىقتا عانا قوسىلدى. ين­تەرنەت جوق ۋاقىتتا شەبەرلەر توبى كورنەكى قۇرالداردى وزدەرى كەس­كىن­دەپ, بارلىعىن قولدان جاسادى. ۆولونتەرلىك توبىمىز جاسىباي مەن تورايعىر ايماقتارىنا جازدا كەلىپ دەمالاتىن تۋريستەردىڭ مادەنيەتىن ارتتىرۋ باعىتىندا ەڭبەكتەنىپ ءجۇر. تاۋلى ولكەگە كەلەتىندەر تاس­تار­عا ەسىمىن جازىپ ءبۇلدىرىپ كەتە­دى. ءبىز باياناۋىل ۇلتتىق تابيعي پار­كىنىڭ ورمانشى-ينسپەكتورلارى­مەن بىرلەسىپ, الگى جازۋلاردى ءوشىرۋ ادىس­تەرىن مەڭگەرۋ ۇستىندەمىز. كوپ جازۋ­لاردى وشىردىك. ايتسە دە تۋ­ريس­­­تەردىڭ مادەنيەتسىزدىگى قىن­جىل­­تادى. جىل سايىن ولاردىڭ سو­ڭى­­نان ءبىزدىڭ بالالار جيناستىرىپ, تا­بيعي بايلىقتى ساقتاۋعا از دا بول­­­سا ۇلەستەرىن قوسۋعا تالپىنادى, – دەيدى ۇستاز.

باقىتگۇل العاش جاس مامان رە­تىن­دە ماي اۋدانىنداعى اقشيمان مەكتەبىنە ورنالاسقاندا ءتول تاريحتى ازاتتىقتىڭ لەبىنە ىلەستىرىپ جاڭاشا وقىتۋدا قيىندىقتار بول­عا­نىن جاسىرمايدى. وقۋلىق از, ەتنوگرافيالىق كىتاپتار تاپشى. سونداي كەزەڭدە اۋىلداعى قازىنالى قاريالار كومەككە كەلگەن. تۋعان ولكەدەگى تاريحي وقيعالار مەن حال­قى­مىزدىڭ ۇمىتىلعان سالت-ءداستۇرى جايلى اتا-اجەلەردەن جازىپ الىپ, وقۋلىقتاعىدان بولەك قوسىمشا تانىمدىق ءبىلىم بەردى.

«بۇرىن جەرگىلىكتى قاريالارىمىز شوشاق بورىك كيەتىن. ابىلاي مەن كەنەسارى حانداردىڭ قولىندا ءمورى بار جۇزىكتەرى بولعانىن تاريحشىلارىمىز دالەلدەدى. انالارىمىز بەن اجەلەرىمىزدىڭ قولىنان نەبىر ۇلتتىق مانەردە زەرلەنگەن جۇزىك, ساقينالار كورەتىن ەدىك. ماسەلەن, ءبىر جاعى جۇمىر, ەكىنشى جاعى قۇستۇمسىق ساقينالاردى تۇرمىسقا شىقپاعان قىزدار تاعۋعا ءتيىس دەي­تىن ۇلكەندەرىمىز. قازىر وسى ۇلت­تىق بۇيىمدارىمىزدى ورنىمەن قولدانۋ ۇمىت بولىپ بارا جاتىر. كونەدەن قالعان سالت-داس­تۇر­­لەردى زامانعا ساي جاڭعىرتۋ – ور­تا­لىعىمىزدىڭ ماقساتى», دەيدى باقىتگۇل بايجانقىزى.

بيىلعى ناۋرىز ايىندا پەت­رو­پا­ۆل قالاسىندا ەلىمىزدەگى تاريح ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ سەزى وتكەنى ءمالىم. سول جيىنعا اۋىل ۇستازى دا وڭىردەگى ارىپتەستەرىمەن ءبىر دەلە­گاتسيا قۇرامىندا قاتىسىپ, مول تاجىريبە جيناقتاپ قايتقان. سەز­دە ورتا عاسىرلارداعى قازاق تاريحىن مەكتەپتە تەرەڭدەتىپ وقىتۋ ماسەلەسى تالقىلانىپ, ناتيجەسىندە 2025 جىلى قازاقستان تاريحى وقۋ­لىقتارى جاڭاشا جازىلىپ شىعا­تى­نى بەلگىلى بولعان. مۇنداي بەتبۇرىس تاريح ءپانىنىڭ ۇستازدارىن شابىتتاندىراتىنى شىن.

باقىتگۇل احمەتوۆا 1-دەڭگەيلى ترەنەر رەتىندە مەكتەبىندەگى تاجىري­بە­سى ەندى تولىسىپ كەلە جاتقان پە­دا­گوگ­تەرگە دە بار بىلگەنىن ۇيرە­تۋ­دەن جالىققان ەمەس. اتالعان ءبىلىم وشاعىندا 6 ترەنەر بار. وسىنشاما جو­عارى بىلىكتى مامانداردىڭ ءبىر جەر­گە شوعىرلانۋى اۋىل مەكتەبىنىڭ بيىك دەڭگەيىن كورسەتسە كەرەك. اي­تۋىن­شا, كەزىندە الدىنان وقىپ شىققان نۇرجان يمانباەۆ, گۇلدانا ابىشەۆا, مەيرامگۇل احمەتوۆا, ايگەرىم مەدەت سىندى وقۋشىلارى بۇگىندە ۇستازىنىڭ جولىن قۋىپ, ءبىلىم بەرۋ, تاريح سالالارىن تاڭ­داعان. قانشاما شاكىرتى وب­لىس­تىق, رەسپۋبليكالىق, حا­لىق­ارا­لىق ءبىلىم دودالارىنان جۇلدەلى ورالدى.

– ەڭبەك جولىم ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىگىمەن قاتار ءورىلىپ كەلە جات­قا­نى قۋانتادى. ۇلت ۇستازى ا.باي­تۇر­سىن ۇلىنىڭ: «ۇستاز ۇزدىك­سىز ىزدەنگەندە عانا شاكىرت جانىنا نۇر قۇيا الادى» دەگەن ناقىلىن ءاردايىم كوكەيىمدە ءتۇيىپ جۇرەمىن. ءار وقۋشى ءوزىنىڭ تۋعان توپىراعىن, ءمولدىر تازا سۋىن, اتا-باباسى مەكەن ەتكەن جەرىن قۇرمەتتەپ, ەلىنىڭ پاتريوت ازاماتى بولىپ ءوسۋى كەرەك. ال بۇل ۇعىمداردى ولاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ ءۇشىن ۇستازداردىڭ تالماي جۇمىس ىستەگەنى ابزال, – دەيدى ۇلاعاتتى ۇستاز.

باياناۋىلداي قابىرعالى ەلگە ءسىڭىسىپ, ارداقتى ۇستاز, اياۋلى انا اتانىپ وتىرعان باقىتگۇل بايجان­قىزىن كاسىبي مەرەكەسىمەن قۇتتىق­تاپ, ۇرپاق تاربيەسىندەگى قاجىرلى ەڭبەگىنە جەمىس تىلەيمىز.

 

پاۆلودار وبلىسى,

باياناۋىل اۋدانى