ەگىس دالاسىندا كۇنى-ءتۇنى دامىل تاپپاي جۇرگەن ەرتىس ءوڭىرىنىڭ ديقاندارى كەلەسى اپتادا جيىن-تەرىم جۇمىستارى اياقتالادى دەپ بولجاپ وتىر. جالپى, قازىرگە دەيىن جوسپاردىڭ 96 پايىزى ورىندالدى. وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەرى 1 ملن 351,3 مىڭ گەكتاردان ءداندى داقىلدار مەن كوكونىس تۇرلەرىن جيناۋدا. بۇل وتكەن جىلعىدان 138,3 مىڭ گەكتارعا ارتىق. بارلىق ەگىستىڭ باسىم بولىگىن استىقتى داقىلداردى قۇرايدى – 951,5 مىڭ گەكتار. مايلى داقىلدار – 288 مىڭ, كارتوپ – 24,9 مىڭ, كوكونىستەر مەن باقشا داقىلدارى – 9,3 مىڭ, جەمشوپ داقىلدارى – 77,6 مىڭ گەكتار. گەكتارىنان ورتاشا العاندا 9,8 تسەنتنەر ونىمدىلىكتى كورسەتكەن ءداندى داقىلدار كولەمى ناۋقان ناتيجەسىندە شامامەن 1 ملن 17 مىڭ تونناعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. وزگە دە ونىمدەر بويىنشا ءتۇسىم وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىندەگىدەي. استىق جيناۋدا ۋسپەن, ەرتىس جانە جەلەزين اۋداندارىندا ونىمدىلىك جوعارى, گەكتارىنان 10-11 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر.
شارۋاشىلىقتاردىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, كارتوپ جىلداعىداي رەكوردىق كولەمدە الىنادى. وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ سۇرانىسىنان 11 ەسەگە كوپ جينالاتىن «ەكىنشى ناننىڭ» تىم بولماسا وننان ءبىر بولىگىن كەلەر جىلدىڭ جازىنا دەيىن ساقتاۋ ازىرشە مۇمكىن بولماي تۇر. قويماعا سالىنعان ءوزىمىزدىڭ كارتوپ مامىر ايىندا تاۋسىلىپ, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن قىمبات باعاعا ساتىپ الا باستايمىز. بۇل جىلما-جىل قايتالاناتىن قۇبىلىس. وسى جىلدان ايماعىمىز ءونىمنىڭ بۇل ءتۇرىن توڭازىتقىشتا ساقتاۋدىڭ تاجىريبەسىن ەنگىزگەن ەدى. الايدا سالقىنداتقىش قۇرىلعىلاردىڭ ازدىعىنان جەرگىلىكتى تۇتىنۋشىلاردى تولىق قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس.
وڭىرلىك اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربولات ماقاشەۆ شارۋاشىلىقتاردا قازىرگى كۇنى جالپى سىيىمدىلىعى 413 مىڭ توننا بولاتىن 140 كوكونىس قويماسى بارىن ايتادى. ونىڭ 88 پايىزى زامانعا ساي جابدىقتارمەن جاراقتالعان. سالقىنداتقىشپەن جابدىقتالعان قويمالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋبسيديا ءبولۋدى قاراستىرۋدا.
– كوكونىس وسىرۋشىلەردىڭ دەنى كارتوپتى بىردەن سىرتقا ساتىپ جىبەرۋگە داعدىلانعان. قازىر كوبى ءونىمدى ەگىس دالالارىنان تيەپ قويا بەرەدى. وندا كارتوپتىڭ كيلوسى 90-100 تەڭگە, ءسابىز 60-70 تەڭگەدەن بوساتىلۋدا. بۇل – ارينە, وتە ارزان باعا. ەگەر قويمامىز جەتكىلىكتى بولسا, شارۋالار ءونىمدى ۇزاق ۋاقىتقا ساقتاپ, وڭتايلى كەزەڭدە ءتيىمدى باعاعا ساتار ەدى. بيىل دا رەكوردىق كولەمدە كارتوپ الامىز, ونىڭ باسىم بولىگى سۋارمالى جەرلەردەن جينالۋدا. كەيبىر شارۋاشىلىقتار گەكتارىنان 330-335 تسەنتنەردەن الىپ جاتقانىن حابارلادى. ايماقتىڭ كارتوپ وسىرۋشىلەرىمەن جىلداعىداي مەموراندۋم جاسالىپ, قىستا جانە كوكتەمدە ونى ارزان باعادا ساتۋ مۇمكىن بولادى. جارمەڭكەلەردە كيلوسى 100 تەڭگەدەن ساتىلۋدا, – دەيدى ول.
ەكىنشى جاعىنان العاندا وڭىردە كارتوپتى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى مۇلدە جوق. كراحمال شىعاراتىن زاۋىت سالۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلگەلى ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. جوبا سوزبۇيداعا سالىنىپ, سوزىلىپ كەتتى. بۇعان دەيىن كارتوپ چيپسىلارىن شىعاراتىن ءوندىرىس تە اشىلادى دەپ كۇتىلگەن. الايدا شەتەلدىك ينۆەستورلار قارجى سالۋعا جۇرەكسىنىپ وتىر. سوندىقتان پاۆلودارلىق كارتوپتىڭ ازىرشە باعى اشىلماي تۇر.
تاعى ءبىر ماسەلە, ەرتىس-بايان ءوڭىرى ديقاندارىنىڭ «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» بيدايعا بەلگىلەگەن باعاعا كوڭىلدەرى تولماي وتىر. ماسەلەن, 3-كلاستى بيدايعا فورۆاردتىق ساتىپ الۋلار قازىرگى كۇنى تونناسىنا 120-125 مىڭ تەڭگە دەپ بەلگىلەنگەن. بۇل باعا جاڭا جىلعا دەيىن ساقتالىپ تۇراتىنى انىق. «اباي» اتىنداعى جشس باسشىسى نيكولاي ميللەردىڭ پىكىرىنشە, بيىل بيدايدىڭ باعاسى كەمىندە 150 مىڭ تەڭگەدەن باستالۋى كەرەك.
جازدىڭ قۇرعاق بولۋىنا بايلانىستى كەرەكۋلىك بيدايدىڭ قامىرلىلىق كورسەتكىشى ورتاشا العاندا 25-26 پايىزدى قۇراپ وتىر. بىلتىر بۇل شامامەن 23,6 پايىزدى كورسەتكەن. ىلعالدىلىق كورسەتكىشتەرى دە جاقسى. سوندىقتان باعا جوعارى بولۋعا ءتيىس.
«كوكتەمدە تۇقىم باعاسى, تىڭايتقىشتار مەن گەربيتسيدتەر, تەحنيكا سايمانى شارىقتاپ شىعا كەلگەنى ءمالىم. ەگىننىڭ ءار گەكتارىنا شاققاندا بيىل استىقتىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتقا ءتۇستى. ءارى جازدا جاۋىن-شاشىننىڭ از بولۋىنان ءتۇسىم دە ونشا ەمەس. الا جازداي تەر توككەن ەڭبەگىمىزدىڭ جەمىسىن ءتيىمدى باعاعا ساتقىمىز كەلەدى. قازىر نارىقتا بيداي كوپ بولۋىنا بايلانىستى باعا دا ارزان. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» ۇستانىپ وتىرعان باعا ستارتتىق باعا ەكەنىن تۇسىنەمىز. مەنىڭ ويىمشا, قازىرگى جاعدايدا جۇمساق بيدايدىڭ تونناسى – 150 مىڭ, قاتتى بيدايدىڭ قۇنى 200 مىڭ تەڭگەدەن باستالۋى كەرەك», دەيدى فەرمەر.
ارينە «اباي» سىندى ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ بيدايدى ءبىراز ۋاقىتقا ساقتاپ, باعا قىمباتتاعانشا ۇستاپ تۇراتىنداي مۇمكىندىگى مول. ماسەلە, استىقتى جيناعان سوڭ بىردەن ساتىپ جىبەرۋگە بەيىل ۇساق شارۋا قوجالىقتارىنا قاتىستى. ولار ىلعال جاپقاننان باستاپ وراق جۇرگىزگەنگە دەيىن استىق ءوسىرۋ شارالارىنا وتە كوپ شىعىندالادى. قولداعى بار قارجىسىن جۇمساپ قويعانى سەبەپتى كۇزدە تابىسقا بىردەن كەنەلۋدى ويلايتىندار ارزان باعانى قومسىنبايدى. سوندىقتان العاشقى بەتتە نارىقتا زارداپ شەگەتىن دە سولار.
ساراپشىلار قارجىسى بار ىرگەلى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار قازىرگى باعامەن بيداي ساتپايتىنى انىق دەيدى. سەبەبى استىقتىڭ وزىندىك قۇنى وسكەنىمەن قويماي, ونى تاسىمالداۋ شىعىندارى دا ارتقان. سوعان وراي ءونىمنىڭ قىمباتتاعانىن بارلىعى اسىعا كۇتەدى. استىق باعاسى جىل سوڭىنا دەيىن ءبىراز قۇبىلعانىمەن, ول اسا قىمباتتاي قويادى دەۋ كۇماندى. ال تونناسىنا 150 مىڭ تەڭگەدەن باستالاتىن ءتيىمدى باعا تەك كەلەر جىلدىڭ باسىندا, نارىقتا بيداي ازايعاندا بوي كورسەتۋى مۇمكىن.
پاۆلودار وبلىسىنىڭ اۋماعىندا بۇگىندە جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 277,3 مىڭ توننا بولاتىن ليتسەنزيالانعان 6 استىق قابىلداۋ كاسىپورنى بار. ولار – «جولقۇدىق ەلەۆاتورى» جشس, «شارباقتى ەلەۆاتورى اتو» جشس, «پاۆلودار نيۆا» جشس, «ارگو» فيرماسى جشس, «ەرتىس اگرو» اكك جشس, «Group KSM» جشس. بارلىق ەلەۆاتور جاڭا ەگىننىڭ استىعىن قابىلداۋعا دايىن. قازىردىڭ وزىندە استىق قابىلداۋ ورىندارىندا 50,8 مىڭ توننا استىق بار دەلىنىپ وتىر.
ءوڭىر كارتوپ, ءسابىز, ەت, ءسۇت ونىمدەرى, ۇن, قاراقۇمىق جارماسى, ماكارون ونىمدەرىمەن ءوزىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى.
پاۆلودار وبلىسى
