ادەبيەت • 28 قىركۇيەك، 2022

پاراسات مايدانى

88 رەت كورسەتىلدى

بالا كۇنى وقىعان الدەبىر ليۆان جازۋشىسىنىڭ «كەرەڭ» اتتى اڭگىمەسى ەسكە تۇسەدى. كەرەڭ ادام بالتاسىمەن ۇزدىكسىز اعاش دىڭگەگىن شاۋىپ جاتادى. بىراق قۇلاۋعا اينالعان اعاش سىقىرىن ەستىمەيدى. شابا بەرەدى، شابا بەرەدى... اقىرى الىپ اعاشتىڭ استىندا قالىپ مەرت بولادى.

ءار ادامدى جەكە عالامشار رە­تىندە قارار بولساق، سول عالامشار­دى نۇرلى، مەيىرلى، يمان مەن ادام­دىق توعىسقان اتموسفەرادا ساقتاپ تۇرۋ قاجىرلى كۇرەستى تالاپ ەتەدى. وسى كۇرەس جولىنداعى جىگەر – شىن جىگەر، مايرىلماس جىگەر. جازۋشى تولەن ابدىك ۇلىنىڭ «پاراسات مايدانى» شىعارماسىن وقىپ وتىرىپ كەيىپكەر بولمىسىنان ادىلەت، ار ءۇشىن بولعان كۇرەستىڭ ازاپتى تابىن سەزەسىز. باس كەيىپكەر ءوزىن مازالاعان سانسىز سۇراقتاردى قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ، كۇندەلىك جۇرگىزەدى. ءبىر كۇنى جازعان ويلارىن وقىپ تا­نىسقان بەيمالىم جاننان حات الادى. حاتتا جان ازابىن شەگۋشىنىڭ پىكىرلەرىنە قارسى دايەكتەر ايتىلىپ، وزگەشە تۇجىرىمدار باياندالادى. عۇمىردا تەك قانا ىزگىلىكتىڭ عانا ەمەس، ز ۇلىمدىق پەن وتىرىكتىڭ دە ادامدار ءۇشىن پايداعا اساتىنىن، ومىردەگى قاراۋلىق دەپ سانالاتىن باعىتتاردىڭ دا اقتى دا­لەلدەۋ ءۇشىن قىزمەت ەتەتىنىن تىل­گە تيەك ەتەدى. – «وتىرىكتى جەك كو­رەمىز. ال سول وتى­رىك ادامدارمەن ايتىساتىن بولسا: ­ –اۋ، اعايىن! – دەر ەدى. – ءبارىڭنىڭ كۇن كورىپ وتىر­عاندارىڭ مەنىڭ ارقام ەمەس پە؟ ىڭعاي شىندىقتى ايتامىن دەسەڭدەر، باياعىدا توز-توز بولىپ، قۇ­رىپ كەتەتىن ەدىڭدەر. مەنىڭ ار­­قام­دا قانشا رەت جان ساقتاپ جۇرسىڭدەر...»

جازۋشى ادامنىڭ ىشكى قۇندى­لىقتارىنىڭ سىرتقىعا قاراعان­دا ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ، شۇبار جى­لانداي يرەلەڭدەگەن جامان وي، ارام پيعىل ءۇشىن ادامداردى سوت­تايتىن زاڭ جوق ەكەنىنە كۇيى­نەدى. سولايشا بارلىق كورىكسىز عادەت­تەر­­دىڭ العاش رەت سول وي، نيەت، جۇ­رەك­تەن پايدا بولاتىنىن العا تارتادى. كەيىپكەر ءتۇپسىز قۇردىمنىڭ تۇبىنە قۇلاعانداي، ءبىر ءسات تە ساناسىن وسقى­لاعان ويلاردان بوسانا المايدى.

– «ميلليونداعان، ميلليارد­تا­عان جىلدارمەن ولشەنەتiن كوس­موس­­تىق ءداۋiردiڭ بiر تۇسىندا جار­قى­را­عان كۇننiڭ دە ايتەۋiر بiر سو­نە­تi­نiن، ادامزات عۇمىرىنىڭ دا ماڭگi ەمەس ەكەنiن اقىلمەن تۇسiنۋگە بولا­تىن سەكiلدi. بiراق بۇگiنگi بۇكiل جۇي­كە-تامى­رىڭمەن سەزiپ تۇرعان انىق تiرشiلiك، رۋحاني الەم: ادام بالاسىنىڭ جارىق دۇنيەگە كەلگەننەن بەرگi باستان كەشكەن تاريحى، قىزىعى مەن قاسiرەتi، ءۇمiتi مەن وكiنiشi، سان مىڭ جىلدار بو­يىنا سانانى سارعايتىپ كەلگەن پا­راسات بيiگi – راقىمشىلدىق، جا­نا­شىرلىق، اياۋشىلىق، جاقسى كورۋ­شiلiك، iزگiلiك جولىنداعى جان­پيداشىلدىق تاعى باسقا تiرشiلiكتiڭ مانiنە اينال­عان اۋليە قاسيەتتەر – وسىنىڭ ءبارi ماڭگiلiك تۇنەككە سiڭiپ جوق بولادى دەگەنگە كوڭiل شiركiن كونگiسi كەلمەيدi».

ءيا، بۇگىندە كوزدى ارباعان كو­گىلدىر-سارى جىلتىراق الەم ادام­دارعا جاناشىرلىق، اياۋشىلىق، ىزگىلىك جايلى ۇلكەن ۇعىمداردى ويلانۋعا مۇمكىندىك بەرمەي، وتكىن­شى ەلىكتىرمەلەرىمەن ۋاقىتىن ۇر­لاۋدا. بارلىق بوس شاشاقتاردى سەر­پە تاستاپ، عالامنىڭ نەگىزىن قۇ­را­عان ماڭگىلىك قۇندىلىقتار تۋرالى ويعا قالىپ، ولاردى تارازىعا سالاتىندار سيرەك. باس كەيىپكەر وسى ءبىر قاۋىپتى تەندەنتسيانىڭ ورتتەي ورشىگەنىنە قۇلازىپ، كۇمانعا باتادى.

– «جالپى، iزگiلiك پەن ز ۇلىم­دىقتىڭ تابيعاتتاعى اراسالماعى بiردەي، تەك سول تەپە-تەڭدiكتi ساقتاي بiلۋ قاجەت دەگەن پiكiر، مەنiڭشە، جاڭساق پiكiر. Iزگiلiكتiڭ كولەمi زۇ­لىمدىقپەن ەشقاشاندا تەڭ بول­عان ەمەس. سەبەبi iزگiلiكتiڭ جولى جiڭiشكە. «قيانات جاساۋدىڭ مىڭ ءتۇرi بار، ال قيانات جاساماۋدىڭ ءتۇرi بiرەۋ-اق، ول – تەك قيانات جاساماۋ» دەگەن بiرەۋدiڭ ءسوزi بار. سوندىقتان قولىڭنان كەلسە، جاسايتىنىڭدى iزگiلiككە جاسا. ال ز ۇلىمدىق سەنiڭ الپەشتەۋiڭدi قاجەت تە قىلمايدى». جازۋشى شىعارماسىندا ىزگىلىك پەن جاۋىزدىق، اق پەن قارا تەڭدەي تالقىعا تۇسكەنمەن، سوڭىندا ىزگىلىك جاعى باسىم ءتۇسىپ، وعان ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىرادى. «ىزگىلىكتىڭ جولىن جىڭىشكە» كورەتىن گۋمانيستىك ويلار اقىلعا نۇر قۇيىپ، جاقسى تاڭعا، شۋاقتى كۇنگە دەگەن سەنىمدى ارتتىرادى. شىعارمادا: ء«وز باسىم باقىتتىمىن دەپ ايتا المايمىن. ومiردەگi وسىنشا قيانات پەن ادiلەتسiزدiكتi كورە تۇرىپ، جانە ودان قۇتىلا الماسىڭدى بiلە تۇرىپ، قايتىپ باقىتتى بولاسىڭ؟» – دەپ كەيىپكەر باقىت جايلى وي قوزعاي­دى. شىنىندا، ويلى ادامداردىڭ باقىتسىزدىعى – قۇداي ادىلەتپەن جاراتقان جەر بەتىندەگى پەندەلەر­­دىڭ ادىلەتسىزدىگى مەن مەيىرىمسىزدىگى­نەن، نەم­قۇرايدىلىعىنان تۋماق. ­بار­لىق ادام ءۇشىن ءبىر ءوزى وتتىڭ ­اۋىزىن قال­قالاۋدى قالايتىن ۇلىلار قاۋى­مى ميلليونداعان ادامدار­دىڭ با­قىت­سىزدىعىنا قالاي سەلت ەت­پەسىن؟ «حال­­قىم نادان بولعان سوڭ، قاي­دا با­رىپ وڭايىن؟» دەگەن حاكىم دانا­لى­عى وي قوزعارلىق.

بىزدىڭشە، تولەن ابدىك – اقىل-ويى ەرتە ويانعان، يدەولوگيالار قۇ­­راستىرعان جاساندى شەڭبەردەن ەرتە اۋلاققا كوشكەن جازۋشى. پو­ۆەس­­تە: «ەسكi ۇعىم، ەسكi قاعيدا، ەس­كi داع­دى بiزدiڭ اقىل-ويىمىزدى بۋىپ، شىن­دىق پەن اقيقاتتىڭ ءجۇزiن دۇ­­رىس كور­سەتپەيدi» دەگەن جولدار كە­زىگەدى. قالامگەردىڭ سوۆەتتىك جىل­داردا جا­زىلعان قاي شىعارما­سىن وقى­ساق تا، تەرەڭ تۇبىنەن سانا تا­ۋەل­سىزدىگى، ۇلت بوستاندىعىن كوك­سە­گەن ازاتتىق ارمانى مانارداي مەن­­مۇن­دالايدى. تەك ارمان عانا ەمەس، سول ارمانعا دەگەن الاۋلى، رۋح­تى، اقشاڭقان سەنىم­دى باي­قاي­مىز. ءسىرا، جازۋشىنىڭ ءبىز سۇيەتىن رۋحاني تۇعىرى – ەركىن­دىك­قۇمار بولمىسىندا جاتسا كەرەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

ايتىپ كەلگەن اپات

ايماقتار • كەشە

«مىڭ بالا» جەڭىمپازدارى

رۋحانيات • كەشە

اقيقاتتىڭ اي ديدارى – ءباسپاسوز

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ىنتىماقتاستىق ىقپالى

ەكونوميكا • كەشە

جاڭا فورماتتاعى ساۋدا

ەكونوميكا • كەشە

جوتەلگە جەڭىل قاراماڭىز

مەديتسينا • كەشە

بىتىمگەرشىلىك ساردارلارى

قازاقستان • كەشە

جىپ-جىلى جۇرەك بۋىنداي

ادەبيەت • كەشە

داۋىستىڭ دا ءتۇسى بار

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار