قازاقستان • 28 قىركۇيەك، 2022

قانداستىڭ باسىن قوسقان جيىن

3249 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان العاشقى جىلدارى حالقىمىزدىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ، ەل­دىگىن تانىتقان وقيعانىڭ ءبىرى – وسىدان وتىز جىل بۇرىن، 1992 جىلى الماتى قالاسىندا 28 قىركۇيەك – 4 قازان ارالىعىندا وتكەن تاري­حي قۇرىلتاي. مارتەبەلى جيىنعا تۇركيا، گەرمانيا، شۆەتسيا، نورۆەگيا، فران­تسيا، موڭعوليا، رەسەي، قىرعىزستان، تۇرىك­مەنستان، وزبەكستان قاتارلى 33 مەملەكەتتەن 350-دەي قازاق قاتىسسا، وبلىس-اۋدانداردان 800-گە جۋىق وكىل شاقىرىلعان ەدى.

بۇل كۇندەرى...

بۇل كۇندەرى الىس-جاقىننىڭ بارىنە اياۋلى الماتى كوشەلەرى، ۇلى دۋماندى الاتاۋ بوكتەرى، ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنا تۇگەل بابا – قوجا احمەت ياساۋي جاتقان تۇركىستان توڭىرەگى، حاس جۇيرىكتەردىڭ تۇياعى دۇبىرلەتكەن دەگەرەس القابى الەمنىڭ ءار تاراپىنان قازاق ءيىسىن الا كەلگەن نەشە ءتۇرلى تاقيالار، شوشاق توبەلى تىماقتار، اق قۇرىمدى قالپاقتار، اق جىبەك اسەم جاۋلىقتارمەن كوكتەمگى گۇلدەي قۇلپىردى، كوك تەڭىزدەي تولقىدى. مەيماندار بولعان تاريحي جەرلەردە، اۆتوبۋس، ۆاگون كەرۋەندەرى جىلجىعان جول بويلارىندا قازاقتىڭ اسەم ءان-جىرى اۋەلەپ، كۇي-تولعاۋى سان عاسىرلىق ساعىنىشتاي توگىلدى.

بۇل كۇندەرى ءار قازاقتىڭ جادىندا تاريح بەتتەرى قايتا پاراقتالدى.

بۇل كۇندەرى زوبالاڭ جىلدارى ۇرپاق ساناسىنان ۇمىت بولا باستاعان ەلدىك، ەرلىك داستۇرلەر، التىننان قىمبات اسىل سالتتار قايتا جاڭعىردى.

بۇل كۇندەرى حالقىمىزدىڭ اسىل قا­سيەت­تەرى: تىلگە، دىنگە، دىلگە دەگەن قۇرمەت جاڭا ءبىر بيىككە ۇمتىلدى.

بۇل كۇندەرى مىڭداعان قانداستارىمىز ەگەمەندى ەل بولعان، جەكە بايراق جەل­بى­رەتىپ، ءتول ەلتاڭباسىن تورگە ىلگەن قا­زاقستان مەملەكەتىنىڭ مەرەيىنە مىڭ شۇ­كىر ايتىپ، ەرتەڭگى ومىرىنە زور بولا­شاق تىلەدى.

بۇل كۇندەرى قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلار تۇركىستان، جەزقازعان، ۇلىتاۋ سياقتى ەلىمىزدىڭ ەجەلگى ساياسي-الەۋمەتتىك، ما­دەني ورتالىقتارىندا بولىپ، اتاجۇر­تى­مەن قاۋىشتى.

بۇل كۇندەرى دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ، بۇل ۇيىمعا ۇلت ءومىرىن جان-جاقتى زەرتتەپ، قازاقتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق، مادەني، رۋحاني تىنىس-تىرشىلىگىندەگى ماسەلەلەردى شەشۋ مىندەتتەرى جۇكتەلدى. قۇرىلتاي شەتەلدە جۇرگەن قازاقتارعا ولاردىڭ ارتىندا ارقا سۇيەر ىرگەلى ەلى بارىن تانىتتى.

الەم ەلدەرى مەن قازاق حالقىنا ۇندەۋ تاستالدى

وسى ورايدا جوعارىداعى تاريحي باسقوسۋدىڭ ساياسي ماڭىزىنا توقتالار بولساق، قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلار ەڭ اۋەلى، جەر ءجۇزى حالىقتارىنا، مەملە­كەت­تە­رىنە جانە ولاردىڭ ۇكىمەتتەرىنە، قازاق حال­قىنا ۇندەۋ جاريالادى.

العاشقى ۇندەۋدە: ء«بىز، دۇنيەجۇزى قا­زاقتارىنىڭ قۇرىلتايىنا قاتىسۋ­شىلار، اتا-بابامىزدىڭ كونە جەرىندە تۇڭعىش رەت جيىلا وتىرىپ، قازاق حال­قى­نىڭ تاعدىرى، بۇگىنگى جاعدايى مەن كەلەشەگىن ويلاي كەلە جانە دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن قازاقتىڭ ماسەلەلەرىنە اۋدارۋدى تىلەي وتىرىپ; ۋاقىت پەن كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى تەرەڭ جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ; ۇلتارالىق قاتىناستار سالاسىندا ءوزارا تۇسىنۋشىلىك، سەرگەكتىك، ۇستامدىلىقتىڭ مەيلىنشە قاجەتتىگىن تۇسىنە وتىرىپ:

– حالىقارالىق قۇقىق پەن ادام قۇ­قى­عىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك دەكلا­را­تسيا­سى­نىڭ نورمالارىنا ۇمتىلۋىمىزدى راستاپ، جەر جۇزىندەگى بارلىق ۇلت اراسىندا بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتى، ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا بار كۇشتى جۇ­مىلدىرۋعا شاقىرامىز. قانداي بول­ماسىن ساياسي-ەكونوميكالىق نەمەسە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدە ەندىگى جەردە كۇش قولدانىلمايتىن بولسىن. ءححى عاسىردا ادامزات بولمىسىندا سو­عىس اتاۋلىنى بولدىرمايمىز دەسەك، ۇلتارالىق جانجالداردى توقتاتۋدىڭ، ولاردى بىتىممەن اياقتاۋدىڭ جولدارىن بەلسەندىلىكپەن ىزدەستىرىپ تابايىق. ءوز تاراپىنان 10 ميلليون قازاق ۇلتى بۇكىل الەمدى ءوزىنىڭ بەيبىتسۇيگىش حالىق ەكەندىگىنە، ءبىرتۇتاس دەموكراتيالىق ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ ىسىنە بەكەم بەل بايلاعانىنا سەندىرەدى» دەپ ءۇن قاتسا، كەلەسى كەزەكتەگى ۇندەۋدە: «عاسىرلار بويى وتارشىلىق قۇربانى بولعان، ەزىلىپ-جانشىلعان، ارقيلى زۇلماتتاردى باستان كەشكەن قازاق حالقى ازات بولدى. قازاقتىڭ ۇلتتىق مەملەكەتى – تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلدى» دەي وتىرىپ، تومەندەگى اق تىلەكتەردى جولدادى:

  1. قازاقتاردىڭ قولى جەتپەي جۇرگەن ءىسى – ۇلت بىرلىگى. بۇل – بارشامىزدىڭ ەرەكشە كۇش سالاتىن باستى ماسەلەمىز. بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى ۇلان-عايىر جاۋاپكەرشىلىك ءبىزدى ۇلتتىق مۇددەگە جاڭاشا ءمان بەرىپ، «بىرلىك ءتۇبى – تىرلىك»، «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەگەن بابالاردان قالعان ۇلاعاتتى قاعيدالاردى باسشىلىققا الۋعا مىندەتتەيدى.
  2. مەملەكەتىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋى – ءبىز­دىڭ بار ماقسات-مۇددەمىزدىڭ، بولاشاق ىستە­رى­مىزدىڭ ءتۇپ نەگىزى. قازاق ەلىنىڭ تۇ­راق­تى بەيبىت دامۋى قامتاماسىز ەتىل­­­مەي، تاۋەلسىزدىگى باياندى بولمايدى. قازاقستان ۇلتارالىق ماسەلەلەردى ۇيلەسىمدى رەتتەيتىن قۇقىلى مەملەكەت بو­لۋىنا، ونىڭ دەموكراتيالىق سيپاتىن ورىستەتۋگە، ءسويتىپ الەمدىك وركەنيەت قاتا­رىنا ەنۋىن جەدەلدەتۋگە ارقايسىسىمىز قول­دان كەلەر ۇلەسىمىزدى قوسۋعا، ايانباۋعا شاقىرامىز.
  3. ۇلتتىڭ رۋحاني ءومىرى ونىڭ مادە­نيەتىن دامىتىپ، وركەندەتە ءبىلۋ قاجەت. اسىرەسە سىرتتا جۇرگەن ءۇش ميلليوننان استام قازاقتىڭ ءتىل تۇتاستىعىن، رۋحاني بىرلىگىن ساقتاۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – قازاق ءتىلى ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك.
  4. يمپەريالىق قۇلدىق پسيحولوگياسىنان بوساپ، ءتالىم-تاربيەلىك ءمانى بار ۇلتتىق قاسيەتتەردى دامىتۋ، ءدىندى، تاريحي سانا-سەزىمدى قالپىنا كەلتىرۋ، ادامگەرشىلىك پەن يماندىلىقتى بارىنەن جوعارى قويۋ قاجەت.
  5. قۇرىلتاي ءوز جۇمىسىن باستاعان – 30 قىركۇيەك ۇلتتىق بىرلىك كۇنى بولىپ سانالسىن.

* * *

بۇگىندەرى جوعارىداعى ۇندەۋ-جول­داۋ­دا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن كوتەرىل­گەن ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تاپتى دەسەك قا­تەلەسپەيمىز. وعان مەملەكەت باس­شى­سى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وت­كەن جىلى جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك با­رىنەن قىمبات» اتتى ماقالاسىندا: «قاس­تەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزگە 30 جىل تو­­لادى. بۇل – قايتا جاڭعىرعان قازاق مەم­­لە­كەتتىگىنىڭ، اتا-بابالارىمىز اڭ­ساع­ان ازاتتىقتىڭ تۇعىرى نىعايا تۇس­كەنىن ايگىلەيتىن ماڭىزدى بەلەس. تا­ريح تۇرعىسىنان العاندا، وتىز جىل – كوز­دى اشىپ-جۇمعانداي قاس-قاعىم ءسات. دەگەن­مەن بۇل كوپتەگەن حالىق ءۇشىن قيىندىعى مەن قۋانىشى، داعدارىسى مەن دامۋى الماسقان تۇتاس ءداۋىر دەۋگە بولادى. ءبىز دە وسىنداي جولدان ءوتىپ كەلەمىز... وسى ورايدا دۇنيە جۇزىنە تارىداي شاشىلعان قازاق بالاسىن اتا­جۇرت­قا شاقىرىپ، ۇلى كوشكە جول اشتىق. سونىڭ ناتيجەسىندە ەل ەڭسەسى تىك­تە­لىپ، ۇلتتىق رۋحىمىز كو­تە­رىلدى» دەگەن تۇجىرىمى دالەل بو­لارلىق پايىم.

قۇرىلتاي كۇندەلىگى

24 قىركۇيەك.

الماتى اۋەجايى. جەرگىلىكتى ساعات – تاڭعى 9.00.

الماتى كوگىن جاڭعىرتا اسقاقتاي اۋەلەگەن «ەلىم-اي» ءانى ەستىگەن جاننىڭ تۇلابويىن شىمىرلاتادى. اق كۇمىس الىپ ۇشاقتان ساقالى جەلبىرەپ، تۇس­كەن ءبىر قاريا جاتا قالىپ تۋعان جەردىڭ توپىراعىن ءسۇيدى. بۇل تۇركيادان كەل­گەن قازاقتار ەدى. بۇلاردى پرەمەر-ءمي­نيستردىڭ ورىنباسارى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ، قازاقستان جازۋشىلار ودا­عىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قالداربەك نايمانباەۆ كۇتىپ السا، ءانشى بەكبولات تىلەۋحان دومبىرامەن كۇمبىرلەتىپ جىر توكتى.

12.00. مەيماندار «الماتى»، «قازاق­ستان» قوناقۇيلەرىنە ورنالاستى.

13.00. ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى «ەسىك» مەيرامحاناسىندا العاشقى قوناقاسى بەردى.

25 قىركۇيەك.

يران يسلام رەسپۋبليكاسى، اقش، شۆەتسيا، رەسەي، التاي ولكەسى، وزبەكستان، قىرعىزستان، تاجىكستان، تۇرىكمەنستان ەلىنەن قازاقتار كەلدى.

10.30. شەتەلدەن كەلگەن 103 قازاق ابىلايدى حان كوتەرگەن كيەلى مەكەن جەزقازعان – ۇلىتاۋدى بەتكە الىپ ۇشاق­قا وتىردى. ولاردى ارقانىڭ ايتۋ­لى جىرشىسى شىمبولات دىلدەباەۆ تولعاۋ ايتىپ قارسى الدى. قوناقتار ورتالىق مەشىتكە ات باسىن بۇرىپ، كەشكىسىن س.قو­جامقۇلوۆ اتىنداعى وبلىستىق مۋ­زى­كا­لىق دراما تەاترىنان «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» سپەكتاكلىن تاماشالادى. ويىن-ساۋىقتان كەيىن جەرگىلىكتى اقسا­قالدار مەيمانداردى ءار شاڭىراققا ءبولىپ اكەتىپ، اتا داستۇرىمەن قازان كوتەردى.

26 قىركۇيەك.

10.00. «قازاقستان» مەي­مان­حانا­سى­نىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا قازاق­ستان مينيسترلەر كەڭسەسىنىڭ جاۋاپتى قىز­مەتكەرى الىبەك اسقاروۆ، قازاق­ستان جازۋشىلار وداعىنىڭ وكىلى ءسۇلتانالى بالعاباەۆ جۋرناليستەردى جي­ناپ، قۇرىل­تاي جايلى ماعلۇمات بەردى. اتالعان جيىن ۇستىندە، قۇرىلتاي جۇمىسىن 300-دەن استام جۋرناليست پەن وتاندىق ءھام شەتەلدىك 50-دەن اسا تەلەراديوكومپانيا ناسيحاتتاۋعا اتسالىساتىنى جايلى اي­تىلدى.

27 قىركۇيەك.

الماتى قالاسىنداعى حالىق شارۋا­شى­لىعى جەتىستىكتەرى كورمەسى (ۆدنح) الاڭىنا ءار وبلىستان كەلگەن كيىزۇيلەر بوي كوتەرىپ، «اۋىل» اتتى كەشەن مەيمان­دار­دى كۇتىپ الۋعا ساقاداي ساي تۇردى. بۇل كۇنى قوناقتار قالانىڭ كورىكتى جەر­لە­­رىن ارالادى.

28 قىركۇيەك.

ۇكىمەت ۇيىندە پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ ورىنباسارى م.جولداسبەكوۆ كەڭەي­تىل­گەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى.

15.00. رەسپۋبليكالىق وقۋشىلار سا­را­يىندا ونەر شەبەرلەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن كونتسەرت ءوتىپ، جارمەڭكە ۇيىم­داس­تىرىلدى.

18.00. مەيماندار «اۋىل» كەشەنىنە بارىپ، كول-كوسىر داستارقاننان ءدام تاتتى.

29 قىركۇيەك.

ەۋروپا قازاقتارىن اكەلە جاتقان ۇشاق تاڭعى 9.00-دە الماتى اۋەجايىنا كە­لىپ قوندى.

10.00 – 12.00. قۇرىلتاي قوناقتارى «مەدەۋ» مۇز ايدىنىن تاماشالادى. ودان كەيىن جازۋشىلار ۇيىندە ۇيىم­داس­تىرىلعان قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەسىنە باردى. تۇستەن كەيىن اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى باستالدى.

18.00. رەسپۋبليكا سارايىندا ەلىمىزگە تانىمال ونەر شەبەرلەرىنىڭ سالتاناتتى كونتسەرتى باستالدى.

30 قىركۇيەك.

9.30. قۇرىلتاي كونفەرەنتسياسى جال­عاس­تى. ءماجىلىس سوڭى اقىندار ايتىسىنا ۇلاستى. كەشكىلىك پرەزيدەنت اتىنان قو­ناقاسى بەرىلدى.

13.00. وزبەكستان وكىلدەرى بارلىق قازاق اعايىندارعا تۇستىك اس بەردى.

1 قازان.

9.30 – 12.00. سىرتقى ىستەر، ەڭ­بەك، مادەنيەت، حالىققا ءبىلۋ بەرۋ مي­نيستر­لىكتەرى مەن «فارابي» قورى، «ىقى­لاس­قايران» كاسىپورنى، جازۋ­شىلار وداعى قاتارلى جەرلەردە كەزدەسۋلەر ۇيىم­داستىرىلدى.

13.00. قۇرىلتاي قوناقتارى ارنايى پويىزبەن تۇركىستانعا جول تارتتى.

2 قازان.

07.30. ارنايى پويىز تۇركىستانعا كەلدى. جەرگىلىكتى باسشىلار مەن حالىق مەيمانداردى گۇل شوقتارىمەن كۇتىپ الدى. قۇرمەتتى قوناقتار قوجا احمەت كەشەنىنە، ارىستان باب مازارىنا، ت.ب. كيەلى ورىندارعا زيارات ەتتى. «كەرۋەن سارايدا» ۇلكەن قوناقاسى بەرىلدى.

15.00. قوناقتار الماتىعا اتتاندى. ەرتەڭىندە دەگەرەس جىلقى زاۋىتىندا بولىپ، ۇلتتىق ات سپورتى ويىندارىن تاماشالادى.

3 قازان.

رەسپۋبليكا سارايىندا قۇرىلتايدىڭ اياقتالۋ ءراسىمى ءوتتى.

ساڭلاقتاردىڭ سارا ءسوزى

قۇ­رىلتاي كۇندەرى «قازاقتار: كەشە، بۇگىن جانە ەرتەڭ» دەگەن تاقى­رىپتا عىلىمي كونفەرەنتسيا ءوتتى. كونفەرەنتسيادا قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ «قۇشاعىمىز باۋىرلارعا ايقارا اشىق» دە­گەن تا­قى­رىپتا بايانداما جاساپ، ون­دا قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى، اتا-بابا مۇ­راسى، ءتىلى، بۇكىل دۇنيە جۇزىندەگى قازاقتاردى ءبىرتۇتاس ۇلتتىق مەملەكەتىنە بىرىكتىرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى، ت.ب. ماسەلەلەر جونىندە تەرەڭ تولعامدار ايتىلدى.

وسىلاي ەكى كۇنگە سوزىلعان جيىننىڭ العاشقى كۇنى ارنايى دايىندالعان 10 ادامنىڭ كولەمدى دە، وتە ماڭىزدى تاريحي-تانىمدىق باياندامالارى تىڭدالسا، 38 قوناق قوسىمشا ۋاقىتتا ءوز وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپتى. وسىلاردىڭ ىشىندە ايتىلعان كەيبىر قۇندى وي-تولعامنىڭ قىسقاشا مازمۇنىنا توقتالا كەتسەك.

ماناش قوزىباەۆ،

اكادەميك، تاريحشى:

– ءبىز، قازاق – اتانى، انانى ءپىر تۇتقان حالىقپىز. سوندىقتان دا ءبىز تەگىمىزدى اتادان، ءتىلىمىزدى انادان ساناعان حالىقپىز. شىعىس اقىندارىنىڭ ءبىرى ماعجاننىڭ:

اسقار الىپ – اتا زاتىم سۇراساڭ،

اسقار دانا – انا زاتىن سۇراساڭ – دەۋى وسىدان.

قازاق ەلىنىڭ شالقايسا شىڭى بار، ەڭكەيسە يەن ەلى بار، قيانعا شىقسا قاسقايىپ قارسى تۇرار سايىپقىران ەرى بار، ۇلان-بايتاق، قوينى قازىنا جەرى بار. ەندەشە ونىڭ كوسەگەسى كوگەرگەن، ەڭسەسى بيىك وردا تىگەر كەزى بۇل. تەك جا­رات­قان اللا جار بولىپ، قۇت قونعان، باق دارىعان، جاراستىعى اسقان، داۋلەتى تاسقان حالىقتىڭ ەرەن ەڭبەگى، تاۋداي تالابى، عاجايىپ جاسامپاز ونەرى ورگە سۇيرەپ، ەل بولۋعا جازسىن! قازاق ەلىن سۇق كوز، سۋماڭداعان سوزدەن، سۋىق ويدان، قاندىبالاق قولدان، كەسە-كولدەنەڭ پالەدەن، اياق استىنداعى جالادان، قىزار­عان كوزى تەك قانا توپىراققا توياتىن الاياقتاردىڭ ارامزا ارەكەتىنەن، ارانداتۋ قا­رەكەتىنەن قۇدايىم ءوزى ساقتاسىن! جورت­قاندا جولىمىز بولسىن، ىسكە ءسات قانداس باۋىرلار!

سۇلتان سارتاەۆ،
زاڭگەر، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم قايراتكەرى:

 – قۇرمەتتى باۋىرلار، تۋىستار! وزدە­رى­ڭىزگە بەلگىلى، قازاقتاردىڭ رەسپۋب­لي­كاداعى جالپى سانى 7.073 مىڭ ادام. ال دۇنيە جۇزىندەگى جالپى سانى 10 ميلليون 560 مىڭ بولىپ وتىر... قازاق مەملەكەتىنىڭ تەرريتورياسىنىڭ كولەمى 2 ميلليون 700 مىڭ شارشى شاقىرىم. بۇل دۇنيە جۇزىندەگى جەرى ءىرى 9 مەملەكەتتىڭ قاتارىندا دەگەن ءسوز...

مەنىڭشە، قازاق مەملەكەتى – تەك قا­زاق­ستاندا تۇراتىن قازاقتاردىڭ عانا مەم­لەكەتى ەمەس، ول سونىمەن قاتار دۇنيە جۇزىندەگى قازاقتاردىڭ ۇلتتىق مەم­لەكەتى. سوندىقتان دا ول بۇكىل دۇنيە جۇزىندەگى قازاقتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قۇرمەتتەۋى جانە قور­عاۋى قاجەت.

ولجاس سۇلەيمەنوۆ، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى:

– كونە گرەكتەردە «اقىلدى ادام باسقالاردىڭ قاتەسىنەن، اقىماق ادام – ءوزىنىڭ قاتەسىنەن ساباق الادى» دەگەن ماقال بار. باسقالاردىڭ قاتەلەرى كوز الدىمىزدا. بالالارىمىز، كەلەشەگىمىز بىزدەن دانالىقتى، پاراساتتىلىقتى تالاپ ەتەدى. مەن بۇل ماسەلە جونىندە قۇرىلتايدان ءوز پىكىرىن ايتۋدى سۇ­راعىم كەلەدى. سىزدەردىڭ پىكىرلەرىڭىز – تاريح بورانى الەمنىڭ ءار تارابىنا تاراتىپ جىبەرگەن قازاقتاردىڭ ءۇنى. بۇل ءۇن حالقىمىزدىڭ قۇلاعىنا شالىنادى...

وزبەكالى جانىبەكوۆ،
«ارقاس» ءوربىتۋ قورىنىڭ پرەزيدەنتى:

– قادىرلى زامانداستار! باۋىرلار! قايتا قۇرىلامىز دەپ ءجۇرىپ، ءوزىن-ءوزى قامشىلاعاننىڭ ادام بولمىسىنداعى اششى تابىن كورىپ، تاريحتى كوشىرىپ تە، ءوشىرىپ تە تۇزەۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ەندى عانا تۇسىنە باستاعان قازىرگى زاماندا يەك اسار جالعىز قۇدىرەت بار. ول – ۋاقىت تەزىنەن وتكەن اتا جولى، جالپىادامزاتتىق، ۇلتتىق يگى قاسيەتتەر. ولاردى يگەرۋ بىزدەن قازتۋعاننىڭ، اسان قايعىنىڭ، قاز داۋىستى قازى­بەك­تىڭ، تولە ءبيدىڭ، اقتامبەردىنىڭ، ماي­لىقوجانىڭ، ىبىرايدىڭ، ۇلى ابايدىڭ پالساپالىق، پەداگوگيكالىق، دۇنيەتانىمدىق مۇراسىنا تىكەلەي بەتبۇرىس جاساۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىز بىرلىك، ەرلىك بەلگىلەرى نەگىزىندە اقىل، قايرات، جىگەردى، پاراساتتىلىقتى بىردەي ۇستاساق، قيىنشىلىقتاردى تەز ەڭسەرەمىز!

ءابدۋالي قايداروۆ،
«قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى:

– «انا ءتىلى ازباسىن، اتامەكەن توزباسىن» دەسەك، اعايىن قارا شاڭىراقتىڭ استىنان تابىلايىق! الىستاعى اعا­يىن­نىڭ اڭسارى اۋىپ، ساعىنىشپەن ىزدەيتىن اتامەكەنىنە كەلگەندەگى ءبىر ارمانى – انا ءتىلىنىڭ ءساندى اۋەزىن، ءان-كۇيىنىڭ سيقىرلى سازىن ەستۋ عوي... ۇلى اقىن ماعجان جۇماباەۆ:

«التىن كۇننەن باعاسىز ءبىر بەلگى بوپ،

نۇرلى جۇلدىز بابام ءتىلى

سەن قال­دىڭ»،

– دەپ اتا-بابامىزدان اسىل مۇرا بولىپ قالعان قازاق ءتىلىن ماراپات­تاي كەلىپ، بۇگىندە جەر جۇزىنە تاراپ كەتكەن ۇرپاقتارىنا رۋحاني دەمەۋ بولار انا ءتىلىمىزدىڭ قۇدىرەتتى كۇشىمەن باسىن قوسىپ، تۇتاستىعىن ساقتاۋعا بولادى:

«جارىق كورمەي جاتسا دا ۇزاق،

كەڭ ءتىلىم،

تازا تەرەڭ، وتكىر، كۇشتى، كەڭ ءتىلىم،

تاراپ كەتكەن

بالالارىڭدى باۋىرىڭا،

اق قولىڭمەن تارتا الارسىڭ

سەن ءتىلىم»،

– دەپ وسيەت ايتقان ەدى. وسى وسيەتتى ورىندايتىن تاريحي ءسات كەلگەن سياقتى.

حاليفا التاي،

قازاقتىڭ قادىرلى اقساقالى:

 – قادىرلى تۋىستار، مىنا جەر شارىنىڭ ءار تاراپىنان كەلىپ وتىرعان وتانداستاردىڭ جا­نارىندا قۋانىش سەزىلگەنىمەن، ۇزاق تا ماشاقاتتى كوش جولدارىندا تار­تقان ازاپتارىنىڭ وشپەس ىزدە­رىن دە بايقاۋعا بولادى. ارينە، ولار اتا­مەكەنىنەن جەر كوكسەپ كەتپەگەن. ۇلى يمپەريالاردىڭ تەپكىسىنىڭ سالدارىنان ءماجبۇر بولىپ، باس ساۋعالاپ «قاشقان – جاۋدان، كوشكەن جۇرتتان قۇتىلار» دەپ، وتانىنان قول ءۇزىپ، «ەلىمايلاپ» بوسىپ كەتكەن بولاتىن. ءبىز دە سولاردىڭ قاتارىنانبىز...

* * *

ءسوزىمىزدى تۇيىندەپ ايتار بولساق: بار قازاقتىڭ باسىن قوسقان قۇرىلتايعا قازاقتىڭ نەبىر مىقتى اقىندارى جىر ارنادى. ماقالا سوڭىن سولاردىڭ ءبىرى ەربول شايمەردەنوۆتىڭ:

كوڭىل تولماي، جۇرسەك تە،

كەيدە نالىپ،

تاۋبە دەيىك، اعايىن تاۋبە دەيىك،

بار قازاعى الەمنىڭ جيىلىپتى،

باسىمىزدان باق نۇرى اۋما دەيىك.

كوڭىل تولماي جۇرسەك تە،

كەيدە نالىپ،

الاقايلار شاتتىعىڭ وسى انىق،

اتامەكەن پارىزىن وتەپ جاتىر،

شەت كەتكەندى شەرۋگە قوسىپ الىپ، – دەگەن جىرىمەن اياقتايىق!

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇمىتىلماس تاريحي ءسات

پىكىر • بۇگىن، 07:43

باتىل كوزقاراس، بايىپتى جول

پىكىر • بۇگىن، 07:42

ەل سەنىمىن ارتتىرعان

پىكىر • بۇگىن، 07:41

قاپىسىز حالىق قالاۋى

پىكىر • بۇگىن، 07:40

شاعىن بيزنەستىڭ شاراپاتى

بيزنەس • بۇگىن، 07:39

ساپالى ينتەرنەت قولجەتىمدى

قوعام • بۇگىن، 07:35

جاس ساياساتكەر مەكتەبى

قوعام • بۇگىن، 07:33

ماماندىق تاڭداۋدىڭ ماڭىزى

قوعام • بۇگىن، 07:31

شابانباي بيگە قۇرمەت

ايماقتار • بۇگىن، 07:30

ۇقساس جاڭالىقتار