ايماقتار • 23 قىركۇيەك، 2022

تىرلىگىنىڭ كەنەۋى كەتكەن تەگىستىك

1262 رەت كورسەتىلدى

ەسكى «حوندا» كولىگى اسفالت جولدىڭ اپشىسىن قۋىرىپ، جۇيتكىپ كەلەدى. باعىتىمىز – رەسەيمەن شەكارا تۇبىندە ورنالاسقان تەگىستىك ەلدى مەكەنى. رۋلدەگى ەرعانات ەسىمدى ازامات الگى اۋىلدا تۋىپ-وسكەنىن، قازىر قالادا تۇراقتاسا دا تۋعان توپىراعىنا اڭسارى اۋىپ تۇراتىنىن ايتادى.

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن اۆتور

وبلىس ورتالىعىنان شىق­قاندا تۇپ-تۋرا 220 شاقىرىم جۇرەمىز دەپ ەسكەرتىپ تە قويعان. الدىڭعى ورىنعا جايعاسىپ الىپ، جۇرگىزۋشى جىگىتتەن باعىت تۇزەگەن ولكە جايىندا اسىقپاي سىر سۋىرتپاقتاي باستادىم.

تەگىستىك – قازىعى ەرتە زاماننان قاعىلعان، بۇگىندە قاڭسىپ قالعان ارالدىڭ كۇيىن كەشكەن، كونەرگەن قازاق اۋىلى ەكەن. تەرەڭكول وڭىرىندەگى ەلدى مەكەندەردىڭ كوبى ورىسشاعا جۇيرىك، مەكتەپتەرىنىڭ باسىم بولىگى ارالاس ەكەنى ءمالىم. بۇل جەرلەرگە تىڭ يگەرۋ جىلدارى وزگە ۇلت وكىلدەرى كوپ شوعىر­لانىپ، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءتىلى دە، مادەنيەتى دە وزگەرىسكە ۇشىراعان. كوپ اۋىلداعى قاراكوزدەرىمىزدىڭ بويىنان ۇلتىمىزعا ءتان ۇشقىن تابا المايسىز. ال تەگىستىك جۇرتىنىڭ ءجونى بولەك، كەزىندە قايماعى بۇزىلماعان قازاق اۋىلى بولىپتى. مەكتەبى دە انا تىلىمىزدە ءبىلىم بەرىپ، ودان تۇلەگەن تۇلەكتەر بۇگىندە ءومىردىڭ ءار سالاسىندا ابىرويلى قىزمەت ەتىپ ءجۇر.

تەرەڭكولگە جەتە بەرگەندە كىلت شى­عىس­قا بۇرىلىپ، جاڭاقۇرىلىس اۋىلدىق وكرۋگىن بەتكە الدىق. اۋدان ورتا­لىعىنان اسقالى جولاي كەزدەسكەن بارلىق اۋىل بىتكەننىڭ اتاۋى ورىسشا يۆانوۆكا، لۆوۆكا، فرۋمەنتەۆكا، بەرەزوۆكا، ۆوسكرەسەنكا، تروفيموۆكا دەپ جالعاسىپ كەت­ە بەرەدى. اتاۋلاردىڭ بارلىعى ونو­ماس­تيكالىق وزگەرىستەرگە سۇرانىپ تۇر. تروفيموۆكا – جاڭاقۇرىلىس وكرۋگىنىڭ ورتا­لىعى بولىپ سانالادى. وعان تابان تىرە­گەندە «تەگىستىك» دەگەن باعىتتاعىش بەل­گى كوزىمىزگە جىلىۇشىراي كەتتى. بۇل جەر­دە اسفالت تا ءبىتىپ، كادىمگى دالا جولى باستالدى. تەگىستىككە دەيىن تاعى 18 شا­قىرىم ەكەن.

بايقايمىن، سوڭعى ەكى اپتادا اسپاننان ءبىر تامشى جاڭبىر تامباسا دا، جايداق جولدىڭ ويپاڭ تۇستارىندا ءالى كۇنگە سۋ جاتىر. جولدىڭ ەكى جاعى ەگىس­تىك جەر، جاڭبىر جاۋسا، ورتاسىنا قاق تۇ­را­تىنى، جەڭىل كولىكتەردىڭ بۇل جەردەن وتە المايتىنى بەلگىلى عوي. «بۇل جولمەن كوكتەم مەن كۇزدە ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس. كاماز-دىڭ ءوزى باتپاققا تۇرىپ قالادى. قىستا قار جاپالاقتاپ، جەل ءۇپ ەتسە، جۇرە المايمىز. بوراندى كۇندەرى 3-4 تاۋلىك جولدىڭ ارشىلماي جاتاتىنى بار. شۇعىل شارۋا بولسا كوبى تراكتورعا وتىرىپ جەتەدى. وسىنىڭ بارلىعى اۋىلدا ادامداردىڭ كوپ تۇراقتامايتىنىنا سەبەپ»، دەدى ەرعانات. توپىراعى قۇنارلى جەر ەكەندىگى، جولاي كەزدەسكەن اتىراپتىڭ بارلىعى ەگىستىككە پايدالانىلاتىنى كو­رىنىپ تۇر. تەرەڭكولدەگى ءىرى استىق ءوسىرۋ­شى، «پوكروۆكا» جشس باسشىسى ۆيكتور دەككەر اۋىل اينالاسىنداعى تاناپ­تاردىڭ بارلىعىن يەلەنىپ الىپتى. ارا-اراسىندا شوق بولىپ وسكەن قايىڭ توعايلارى بولماسا، بۇل ولكەگە تابان تىرەگەن جان سارى دالادان زەرىگىپ كەتەتىندەي-اق.

* * *

تەگىستىككە جەتكەندە سۇرقى قاشقان جا­بىراڭقى اۋىلدىڭ كەلبەتى ايقىن­دا­لىپ سالا بەردى. كىرگەننەن بىرىنەن سوڭ ءبىرى قاڭىراپ، بۇزىلا باستاعان سامان ۇيلەر، توبەسى وپىرىلىپ تۇسكەن قورالار انا­دايدان كوزگە تۇسەدى. اۋىلدا نەبارى 12 وتباسى، جالپى سانى 31 ادام عانا قا­لىپتى.

اۋىلدان بالا كۇلكىسىن ەستي المادىق. وسىدان 4-5 جىل بۇرىن ورتا مەكتەپ جا­بىل­عالى بالاسى بارلاردىڭ بار­لىعى وكرۋگ ورتالىعىنا كوشىپ كەتكەن. قازىر مۇندا تۇرىپ جاتقانداردىڭ ەڭ جاسى 53-تە. اتاقونىستارىنان اجىراماي­مىز دەپ وتىرعانداردىڭ بارلىعى زەي­نەت الدىنداعى نەمەسە قارتتىق كەزەڭ­گە مويىنسۇنعان جاندار. وسى اۋىل­دىڭ تۋماسى، كەزىندە مەكتەپتە مۇ­عا­لىم بولعان قايرات التاەۆ 2000-جىلداردىڭ باسىندا ءبىلىم وشاعىندا 100-دەن استام بالا، 27 مۇعالىم بولعانىن اي­تىپ ەدى. قازىر وقۋ ورنىنىڭ ەسىگى جا­بىق، اۋلاسىنداعى ويىن قۇرالدارى قيراپ، قورشاۋى قۇلاپ، قاڭىراپ تۇر. وعان قاراما-قارسى تۇستاعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ەسىگى دە ق ۇلىپتاۋلى. وسىناۋ سۇ­رىق­سىز كورىنىس جۇرەگىمىزگە قانجارداي قا­دالدى. كەزىندە ايرانداي ۇيىعان قا­زاق اۋىلىنىڭ وسىنشاما بەيشارا كۇيگە ءتۇسىپ، كەلەشەگى جوق دەپ تانىلىپ وتىرعانى اۋىر ويعا قالدىرادى.

– جاسىم 60-تا، جالعىز تۇرامىن. اۋىل­دا جۇمىس دەگەن اتىمەن جوق. ءبارى­مىز­دىڭ كۇنىمىز مالعا قاراپ وتىرعان جايى بار، قاراعىم. 20-عا جۋىق ءىرى قارا، 5-6 جىلقىم بار. بيىل ءشوپ شاۋىپ، تاسىپ جەتكىزۋگە 300 مىڭ تەڭگەدەي قاراجات شىعىندادىم. مەملەكەتتەن ءبىر تيىن دا كومەك المايمىز، ءتىپتى تراكتور وتىنىنا دا جاردەم جوق. بار كۇنكورىسىمىز كۇزدە مال تاپسىرىپ، سودان تۇسكەن اقشاعا جىل بويىنا ءومىر سۇرۋگە ءماجبۇر بولامىز. ەتتى اۋدانعا نەمەسە قالاعا اپاراتىنداي جاعداي جوق، الىپساتارلار كيلوسىن 1700 تەڭگەدەن الىپ كەتەدى. ارينە ارزانعا بەرىپ جاتقانىمىزعا ءىشىمىز ۋداي اشيدى، باسقا امالىمىز بولماعان سوڭ قايتەمىز. كەزىندە كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ەت دا­­يىنداۋ پۋنكتتەرى بولعان ەدى. سونى قايتا جاڭعىرتىپ، اق ادال ەڭبەگىمىزبەن وسىرگەن ت ۇلىگىمىزدى لايىقتى باعاعا ساتىپ السا ەكەن دەگەن تىلەگىمىز بار. جولدىڭ جاع­دايىن وزدەرىڭ بايقاعان بولارسىڭدار، قيىر­شىق تاس توسەپ بەرىڭدەر دەگەن ءوتى­نى­شىمىزدى ەشكىم قۇلاققا ىلمەيدى. ابىروي بولعاندا بىلتىر كبم قۇرىپ، اۋىزسۋدىڭ ءليترىن 2 تەڭگەدەن ساتىپ الىپ ىشەمىز. اۋىل ماڭىندا تابيعي سۋ كوزى بولماعاندىقتان مال سۋارۋعا ارتەزياندى پايدالانامىز. ونىڭ سورعىشى دا ۋاقىت سايىن ىستەن شىعىپ، اۋىل ادامدارىنا اقشا قوسىپ ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى. ەلدى مەكەندە دارىگەر دە جوق، اۋىرساق تروفيموۆكاعا بارۋعا تۋرا كەلەدى. قىستا جول جابىلعاندا قيىن، – دەپ مۇڭىن شاق­تى اۋىل تۇرعىنى ەرنار ءجۇمادىروۆ.

اۋىلداعى اقساقالداردىڭ ۇلكەنى قيماميدەن قاپپاسوۆتىڭ ۇيىنە ارنايى بارىپ، سالەم بەردىك. جاسى 83-كە كەلگەن قاريا تىڭ كورىنەدى، ەلدەگى جاڭالىقتاردى قالت جىبەرمەي قاراپ وتىراتىنىن، گازەت-جۋرنالدى جازدىرىپ وقيتىنىن ايتتى. ءجۇزى جايدارى قاريا كەزىندە تەگىستىككە جاقىن جەردە ستالين كولحوزى بولعانىن، سوندا تۋىپ، 1958 جىلى وسى ەلدى مەكەنگە تابان تىرەگەنىن جەتكىزدى.

ر

– جاڭىلماسام اۋىلدا كەڭەس وكى­مە­تى جىلدارى بىرنەشە مىڭ ادام تۇر­دى. تە­گىس­تىك اتاۋى بۇل جەرگە ەل قون­عا­لى اتا­­لىپ كەلەدى. بايقاپ وتىرعان بو­لار­سىڭ­دار، اۋىلدا بالا جوق. بالالى تۇتىن­دەر، جاستار قالاعا جايلى تۇرمىس ىزدەپ قونىس اۋداردى. تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن قۇرىلعان ءبىراز شارۋا قوجالىعى بار ەدى، ولاردىڭ بارلىعى تاراپ تىندى. اينالامىزدىڭ بارلىعىن دەككەر دەگەن ازامات يەلەنىپ، ەگىنىن سالىپ وتىر. الايدا ودان اۋىلعا كەلگەن يگىلىك جوق. ءوزىمنىڭ التى بالام بار، بەسەۋى اۋدان مەن وبلىس ورتالىقتارىندا قىزمەت ىستەپ جاتىر. بالالارىم ۇنەمى بولىسىپ، وتىن-سۋىمدى قامداپ بەرەدى. وسى ۇيدەگى تىر­لىك­تىڭ بارلىعى قولىمداعى ۇلدىڭ موي­نىندا، – دەپ باياندادى قيماميدەن قارت.

اۋىلدا دۇكەن بولماعان سوڭ، ازىق-ت ۇلىكتى جۇرت تروفيموۆكادان، بولماسا اۋدان ورتالىعىنان تاسىپ اكەلەدى ەكەن. ول ءۇشىن تاكسي جالداۋعا ءماجبۇر. سەبەبى تەگىستىككە جۇرەتىن اۆتوبۋس تا جوق. تەرەڭكول مەن وكرۋگ ورتالىعىن جال­عايتىن اۆتوبۋس مۇندا مۇلدە كەل­مەي­دى، ءتىپتى جول ماشاقاتىن جاقسى بىلە­تىن اۋداننىڭ تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى دە اتتاپ باسقىسى جوق. قاس قىلعاندا جۋىقتا تروفيموۆكادا «قازپوشتا» بو­لىم­شەسى جابىلىپ قالعان. ەندى اۋىل تۇرعىندارى ەلەكتر جارىعى مەن تەلەفون بايلانىسىنىڭ تولەماقىسىن تولەۋ ءۇشىن 120 شاقىرىم جەردەگى اۋدانعا سابىلىپ ءجۇرمىز دەيدى. بۇرىن گازەت-جۋرنال اپتاسىنا ءبىر مارتە كەلىپ تۇرسا، ەندى ول دا جوق. سوندىقتان اۋىل جۇرتى بار اقپاراتتى تەلەديداردان عانا كورەدى. ۇيالى تەلەفون بايلانىسى اۋىلدىڭ بىر­نەشە جەرىندە عانا ۇستايدى، ونىڭ ءوزى ناشار. ال ءموبيلدى ينتەرنەت دەگەن مۇنداعىلار ءۇشىن بەيمالىم دۇنيە.

تىل ارداگەرى ءمانزۋرا قاسىم­جا­نو­ۆانىڭ ۇيىنە دە باردىق. كەيۋانا 93-كە كەلىپتى. انامنىڭ قۇلاعىندا مۇكىسى بار دەگەن ۇلى، وسى اۋىلدىڭ يمامى ەربولات اڭگىمەنىڭ تيەگىن ءوزى اعىتتى. ال­پىستى القىمداپ قالعان ازامات اكەسى بالتاش قاسىمجانوۆ سوعىس ارداگەرى بولعانىن، بەلارۋس، پريبالتيكا مايداندارىندا تانك جۇرگىزۋشىسى بولىپ جاۋ­دى تالقانداعانىن ماقتانىشپەن باياندادى. بىردە قازاق تانكيسى فاشيستەردىڭ 1 تانك، 2 اۆتوكولىك، 30 وفيتسەر مەن جاۋىن­گەرلەرىنىڭ كوزىن جويىپ، بۇل ەر­لىگى ءۇشىن قىزىل جۇلدىز وردەنىمەن ماراپاتتالىپتى. قىرعىننان ەلگە امان ورالعان مايدانگەر 2000 جىلى 80-گە كەلىپ قايتقان. ءمانزۋرا اجەي سوعىس ۋاقىتىندا تىلدا كوپپەن ەڭبەك ەتكەن. قازىر ەكى ۇلى اناسىن باعىپ-قاعىپ وتىر.

«اۋىلدىڭ بولاشاعى نە بولادى؟» دەپ سۇراعانىمىزدا تۇرعىندار بۇعان ونشا-مۇنشا باس قاتىرمايتىنىن، ەگدە تارتقان جاندارعا كۇندەلىكتى قوڭىر تىرشىلىكتەن باسقا ەش نارسە قاجەت ەمەس ەكەنىن ۇعىندىق. قامىقتىق. سەبەبى جىلدار بويعى وقشاۋ تىرلىك جەرگىلىكتى جۇرتتى بۇيىعى ومىرگە قاماپ قويعان. مۇندا بۇرىننان تۇرىپ جاتقان زەينەتكەر گۇلنار ءالمۇحانوۆا ەلدە قالىپ قويعان قارتتاردىڭ بارلىعى بالالارىن اۋدانعا، بولماسا قالاعا جىبەرگەنىن، جاستار ءۇشىن اۋىل يت بايلاسا تۇرعىسىز جەرگە اي­نالعانىن جەتكىزدى. نە جۇمىس، نە الەۋ­مەتتىك مەكەمەلەر بولماعان سوڭ مۇندا كەلىپ تۇرۋعا ەشكىمنىڭ جۇ­رە­گى دا­ۋالا­مايدى. ال جۋىقتا وسى ەلدى مە­كەن­­نەن تروفيموۆكاعا قونىس اۋدار­عان مۇحامەتباري اۋباكىروۆ قولىندا مۇگەدەك قارىنداسى بارىن، ءوزىنىڭ الاتىن زەينەتاقىسى 60 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىنىن ايتىپ، اكىمدىك اۋدان ورتالىعىنان ءۇي الىپ بەرمەي وتىرعانىنا شاعىمداندى. وكرۋگ ورتالىعىنان بەرىلگەن ەسكى ءۇيدىڭ توز-توزى شىققان. قازىر جوندەۋ جۇرگىزىپ جاتىرمىن دەيدى.

* * *

تەگىستىكتىڭ تۇلەگى، وبلىستىق بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ باسشىسى ەربول قايىروۆ تەكتىلەردىڭ ءىزى قالعان قاسيەتتى مەكەن ءالى دە بۇرىنعى قالپىنا كەلىپ، گۇلدەنەرىنە يمانداي سەنىپ وتىر. بۇل ولكە - تاريحي وقيعالار مەن تۇلعالاردىڭ جەرى. اتاقتى سەيىلدا قاجى وسى جەردە بالا وقىتقان. ءدىني تۇلعا ۋفاداعى «عاليا» مەدرەسەسىنەن ءبىلىم الىپ كەلگەننەن كەيىن ءدىني اعارتۋشىلىق قىزمەتكە كىرىسەدى. ەل اراسىنان شاكىرت جيناپ، مەدرەسە اشقان. ودان كەيىن اينالاسىنا يماندى ءارى داۋلەتتى ادامداردى تارتىپ، مەشىت سالدى.

– ەل ىشىندە مىناداي ءبىر اڭىز بار: اللا ءۇيىنىڭ قۇرىلىسىنا بىرەۋلەر اقشالاي قولداۋ بىلدىرسە، ەندى بىرەۋلەر التىن بىلەزىگىن، القاسىن، ساقيناسىن بەرگەن ەكەن. قۇرىلىسشىلار مەن ۇستالار ەلدىڭ كومەگىمەن جينالعان التىندى بال­قىتىپ، ودان مەشىت كۇمبەزىنىڭ باسىنا ورناتاتىن ايشىعىن جاسايدى. سەيىلدا قاجى قىرىق كۇن، قىرىق ءتۇن قۇران وقىپ، قىرىق ءبىرىنشى كۇنى الگى ايدى مەشىت كۇمبەزىنە ورناتقان ەكەن. ءدال سول كۇنى كۇنباتىستان الاپات ءورت شىعىپ، اۋىلعا جاقىندايدى. قاجى اتامىز قولىنا قۇرانىن الىپ وقىپ، اللا تاعالادان الاپات ءورتتىڭ باسىلۋىن تىلەپ جالبارىنادى. قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن تىلەگى ورىندالىپ، ەل-جۇرت ورتتەن امان قالىپتى. سودان كەيىن ەل اراسىندا «سەيىلدانىڭ قىرىق ءبىرى» دەگەن ءسوز قال­عان. الايدا مەشىت پەن مەدرەسەنىڭ تاع­دىرى كوپكە بارمادى، كەڭەس بيلىگى كەزىندە بۇزىلىپ، ماتەريالدارىن مەكتەپ سالۋعا پايدالانعان ەكەن. سول تۇس­تا كۇمبەزدەگى التىن اي جوعالىپ كەت­كەن. التىن ايشىق – ماڭايداعى ەل­دىڭ قۇتى، جادىگەر تابىلسا ءوڭىردىڭ دە بەرە­كەسى كىرەدى دەيدى قاريالار. تاعى ءبىر قىزىق مالىمەت، كەڭەستىڭ جەر بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن ۇشاقتارى پاۆلودار وبلىسى اۋماعىنداعى ەكى نۇكتەنىڭ ۇستىنە كەلگەن كەزدە رادارلارى ءوشىپ قالىپ وتىرعان. ونىڭ ءبىرى – باياناۋىلداعى ءماشھۇر ءجۇسىپ كەسەنەسى بولسا، ەكىنشىسى – وسى سەيىلدا قاجىنىڭ جاتقان جەرى. مىنە، اتامىزدىڭ ەرەكشە قاسيەتتى ادام ەكەنىنىڭ ءبىر دالەلى وسى،-دەيدى ەربول ءماتى ۇلى.

تەگىستىكتىڭ جۇرتى ارۋاعىمەن رۋحتاناتىن تاعى ءبىر تاريحي تۇلعا – اتاقتى قوشمان باتىر. پاتشالى رەسەيگە قار­سىلىعىن اشىق بىلدىرگەن، 1916 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستە ەل بىرلىگىن ساق­تاپ، اۋىلداستارىن تالاي قيىندىق پەن اشتىقتان امان الىپ قالعان دالا با­تىرىنىڭ زيراتى ءدال شەكارانىڭ تۇ­بىندە جاتىر. ودان سوڭ وسى جەردە دۇنيەگە كەلگەن، زامانىندا تەرەڭكول بولىسىن باسقارعان، كەيىن الاش قوزعالىسىنا قا­تىسقان قوعام قايراتكەرى ءىلياس جان­قا­را­نىڭ، كەڭەس وكىمەتى ور­نا­عانعا دە­يىن مەكتەپ اشىپ، بالا وقىتقان اعايىندى جۇماباەۆتاردىڭ ەسىمدەرى دە سوڭ­عى ۋا­قىت­تا كوپ اتالمايدى. جۇما­باەۆ­تار ەلگە العاش ءون­دى­رىس اكەلگەن، اۋىل­دا ماي زاۋىتىن سال­عان بەلسەندى تۇل­عالار بولىپتى. كەڭەس ودا­عى­نىڭ باتىرى قۇدايبەرگەن سۇرا­عا­نوۆ تا وسى ءوڭىر­دىڭ تۋماسى.

تەگىستىكتىڭ تەگىن اۋىل بولماعانىن كەزىندە قازاق ونەرىن جارىپ شىققان تۇلعالاردىڭ مۇندا ات ءىزىن ءجيى سالۋىنان اڭعارساق كەرەك. كۇش اتاسى قاجىمۇقان، ايگىلى ءانشى-كومپوزيتورلار مايرا، يسا بايزاقوۆ، قۇدايبەرگەن السەيىتوۆ، اقىن قابدىكارىم ىدىرىسوۆ شەكاراداعى اۋىل­دا قونا جاتىپ، ەل-جۇرتتى ونەرىمەن سۋسىنداتقان. ەل ۇلكەندەرىنىڭ ايتۋىنشا، مۇندا ءتىپتى ناۋرىز مەيرامى 1986 جىلدان تويلانا باستاعان. سونداي تەكتىلەردىڭ اياعى تيگەن قاسيەتتى توپىراق بۇگىندە جۇدەپ-جاداپ، قامقورلىق تانىتپاساق قاڭىراپ قالعالى تۇر.

ر

* * *

جوعارىدا تەگىستىك رەسەيمەن شەكا­را­نىڭ ءدال تۇبىندە ورنالاسقانىن ايتتىق. بۇل توپىراقتىڭ قۇيقالى، جەرى شۇرايلى ەكەنىن ەسكەرسەك ورماندى ورىس ەلىنەن تونەتىن گەوساياسي قاۋىپتىڭ دە بارى راس. ەندى ءبىر 5-10 جىلدا مۇندا ادام قالمايتىنى انىق. اۋىل جويىلسا، ونسىز دا بايتاق جەرىمىزگە كوز الارتىپ وتىرعان الپاۋىت ەلدەر ەگىن ەگەمىز دەگەن جەلەۋمەن تەگىستىككە قولقا سالۋى مۇمكىن دەيدى سىرتتاعى جاناشىر ازاماتتار. سوندىقتان ەلدى مەكەن اينالاسىن جىرتىپ، استىق ءوسىرىپ وتىرعان «پوكروۆكا» سەرىكتەستىگىنە اۋدان بيلىگى مىندەت ارتۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

– جەردى جالعا العاندار اۋىلعا جۇ­مىسشى كۇشىن، اسىرەسە وتباسىلى جاس­تار­دى كوشىرىپ اكەلگەنى دۇرىس. مۇندا جۇمىس ورىندارى قۇرىلسا، جۇرت اعىلىپ قالاعا كوشپەس ەدى. بۇعان قوسا كەزىندە 10 مىڭنىڭ ۇستىندە قوي وسىرگەن كەڭشاردىڭ الەۋەتىن قايتارۋ دا ارتىقتىق ەتپەس. وعان جايىلىم جەر جەتەدى. مەنىڭ بالا كەزىمدە اۋىلدا 286 ءۇي بار ەدى، كوشەگە ويىنعا شىققاندا ءار ۇيدەن 4-5 بالا توبە كورسەتەتىن. قازىرگى كۇنى وڭتۇستىكتەن كەلىپ جاتقان وتباسىلاردى، شەتەلدەن قونىس اۋدارعان قانداستارىمىزدى تەگىس­تىك­كە اپارىپ، الدىنا مال، باستارىنا ءۇي بەرسە دەيمىز. قاڭىراپ تۇرعان باسپانالاردى جوندەسە، ءالى دە ءبىراز ۋاقىتقا شىدايدى. ءبىر-ەكى جىلدا جەرسىنىپ، وزدەرى-اق تۇرىپ كەتەر ەدى، – دەيدى ەربول قايىروۆ.

وكرۋگ ورتالىعىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمى بەرىك ءابىدراحمان دا تۋعان اۋىلىن تۇلەتۋدى ارمانداپ جۇرگەن ازاماتتىڭ ءبىرى. بەرىكتىڭ 2017 جىلى استانادا وتكەن ەكسپو كورمەسىنە تەگىستىكتەن ۆەلوسيپەدپەن بارىپ قايتقانى ەسىمىزدە. قازىر تروفيموۆكادا وتباسىمەن تۇرىپ جاتقان ول اۋىلدا مەكتەپ اشىلسا ەلدىڭ الدى بولىپ بارار ەدىم دەيدى. نەگىزى تۋعان اۋىلىنداعى ءبىلىم وشاعىنىڭ عيماراتى قاي كەزدە اشسا دا ساقاداي ساي تۇر. مەكتەپ جابىلار الدىندا جانىندا جاڭادان قازاندىق تا سالىنىپ بەرىلگەن ەكەن. ول دا بۇگىندە قاڭتارۋلى. بەرىكتىڭ ويىنشا، اۋدان باسشىلىعى عيماراتتى مەكتەپ لاگەرىنە اينالدىرسا بولار ەدى. جاقىن جىلدارى وڭىرگە ءبارىبىر ءبىر لاگەر سالۋعا تۋرا كەلەدى. ەندەشە، دايىن تۇرعان عيماراتتى پايدالانسا بولماس پا؟! لاگەر اشىلسا، اۋىلدا جۇمىس ورىن­دارى اشىلىپ، ودان سوڭ جول دا تۇزە­لەر ەدى. وسىلايشا، ەلدى مەكەننىڭ تامىرىنا بىرتىندەپ قان جۇگىرەر ەدى.

وكىنىشكە قاراي، اۋدان باسشىسى ازامات ماڭعۇتوۆ قازىرگى ۋاقىتتا تەگىستىككە قاتىستى ەش دامۋ جوسپارى جوق ەكەنىن حابارلادى. اۋىلداعى جۇرتتىڭ قازىرگى ۋايىمى سەيىلدا قاجىنىڭ باسىنا كەسەنە تۇرعىزۋ دەيدى ول. بىراق جاڭاقۇرىلىس وكرۋگىندە قالتالى بولا تۇرا، كومەك قولىن ۇسىنىپ وتىرعاندار وتە از. جەرگىلىكتى «پوكروۆكا» جشس، فرۋ­مەنتەۆكاداعى «پيسەگوۆ» شق، بەرە­گوۆويداعى «ششەرباك» شق جانە باسقا دا وزگە ۇلت وكىلدەرى باسقارىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار اۋدانداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» قورىنا كومەك كور­سە­تۋدە وتە بەلسەندى كورىنەدى. سول قارا­­جاتقا قاجىنىڭ باسىنا قۇرىلىس جۇر­گىزىلمەك.

تەگىستىككە قاتىستى پالەن دەپ ايتۋ قيىن دەيدى اكىم. سەبەبى ول جەردە نە جۇمىس، نە تۇراتىن دەنى دۇرىس ءۇي بول­ما­عان سوڭ وڭتۇستىكتەن كەلىپ جات­قان­دار دا بارعىسى كەلمەيدى. اۋەلى باسپانا سالىپ باستاعان ءجون بولار. بىراق اۋداندا ونداي جوسپار ازىرشە جوق. قازىر بەرەگوۆوي مەن فرۋمەنتەۆكا اۋىلدارىنا قونىس اۋدارىپ كەلىپ جاتقاندار كوپ. الداعى ۋاقىتتا ول جەرلەردە جاڭادان ۇيلەر تۇر­عىزىلۋى مۇمكىن. ال تەگىستىكتىڭ ماسەلە­سىن وبلىس، رەسپۋبليكا كولەمىندە شەشپەسە، اۋدان بيلىگى شەشۋگە قاۋقارى جوق ەكەن­دىگىن كەسىپ ايتتى.

وسىلايشا، كوز الدىمىزدا تاعى ءبىر قازاق اۋىلىنىڭ شوعى ءوشىپ بارادى. شەكارا شەبىندەگى مەكەندى ساقتاپ قالۋ­عا مۇددەلى ازاماتتاردىڭ ماقساتى جوعارى بولعانىمەن، قولدارىندا قارجىسى جوق. تەگىستىك قايتا جاڭعىرا ما؟ ول – ۋاقىت تارازىسىنداعى ماسەلە.

 

پاۆلودار وبلىسى،

تەرەڭكول اۋدانى،

تەگىستىك اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار

ءوڭىر جانە وركەنيەت

ساياسات • كەشە

اعا بۋىننىڭ قولداۋى

ساياسات • كەشە

ەسىمنەن كەتپەس ەساعاڭ

رۋحانيات • كەشە

بار ءۇمىت – بۋبليكتە

تەننيس • كەشە

وقىرماننىڭ رۋحاني ولجاسى

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار