– بولات قالىبەك ۇلى, اڭگىمەمىزدىڭ القيساسىن ءداستۇرلى سۇراقتان باستايىقشى, ونەرگە بالا كۇنىڭىزدەن ىنتىعىپ, اكتەر بولۋدى ارمانداپ كەلدىڭىز بە؟
– مەنىڭ بالالىق شاعىم كەڭەس داۋىرىندە ءوتتى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىنىڭ مۇشەسى بولدىم. ەندى ونى بالالىق قىزىعۋشىلىق دەسەم دە, بىراق ەسەيە كەلە ونەرگە اڭسارىم اۋدى. اسكەردەن ورالىپ, اۋىلدا جۇمىس ىستەپ جۇرگەم. ءبىر كۇنى سول كەزدەگى «لەنينشىل جاس» گازەتىنەن «قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ تەاتر بولىمىنە ابيتۋرەنتتەر قابىلدايمىز» دەگەن حابارلاندىرۋدى وقىپ, جۇرەگىمنىڭ تۇكپىرىندە جاسىرىنعان ارمانىم قايتا وياندى. وقۋعا بارۋىما اكە-شەشەم دە قارسى بولمادى. ءسويتىپ 1975 جىلى الماتىعا كەلىپ, كونسەرۆاتوريانىڭ اكتەر بولىمىنە وقۋعا ءتۇسىپ, كسرو حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى شولپان جانداربەكوۆانىڭ كلاسىنا قابىلداندىم. 1978 جىلى تەاتر فاكۋلتەتى كونسەرۆاتوريادان ءبولىنىپ, الماتى تەاتر جانە كوركەم سۋرەت ينستيتۋتى بولىپ قۇرىلدى. ءبىز وسى وقۋ ورداسىنىڭ العاشقى تۇلەكتەرىمىز. وقۋ بىتىرگەسىن مەنى جولدامامەن ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق دراما تەاترىنا جىبەردى. بىراق بەلگىلى رەجيسسەر مامان بايسەركەنوۆ مەنى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنا الىپ قالعىسى كەلدى. ويتكەنى ول كىسى ديپلومدىق كوميسسيانىڭ توراعاسى بولدى دا, سوندا كورسەتكەن رولىمنەن قابىلەتىمدى بايقاپ قالسا كەرەك. «قاراعاندىعا بار دا, رۇقسات الىپ قايتىپ كەل» دەدى. قاراعاندى تەاترىندا بەلگىلى رەجيسسەر, مارقۇم جاقىپ وماروۆ قارسى الدى. وعان ءجونىمدى ايتىپ, الماتىعا قايتامىن دەسەم, جاقىپ اعا بەتىمە قاراپ: «قاي جەردىڭ بالاسىسىڭ؟» دەدى. «قارقارالىدان» دەپ ەدىم, «ە, بالا, بەرى قارا, الماتىنى قايتەسىڭ, ينستيتۋتتى ەندى ءبىتىردىڭ, بىزدە جۇمىس ىستە» دەپ جىبەرگىسى كەلمەدى. سوسىن مامان اعاعا قوڭىراۋ شالدىم, ول كىسى: ء«بارىن تاستا دا كەل» دەدى. الماتىعا قايتىپ كەلگەنىممەن, ءبارىبىر مينيسترلىك رۇقسات بەرمەگەسىن قاراعاندى تەاترىنا قايتىپ كەلىپ, سوندا 1990 جىلعا دەيىن قىزمەت ىستەدىم. بىرقاتار ءرولدى ويناپ, ەلگە تانىلدىم.
– قاللەكي تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان ازاماتتاردىڭ ءبىرىسىز, سول تاريحي كەزەڭگە توقتالىپ وتەسىز بە؟
– 80-جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ, جاريالىلىق جەلى وڭىنان سوعىپ, قوعام دا, ۋاقىت تا وزگەرە باستادى. حالقىمىز ءوز تاريحىنا, ءجۇرىپ وتكەن جولىنا ءۇڭىلىپ, ۇلتتىق ويانۋدى باستان كەشتى. الاش ارداقتىلارى اقتالىپ, ورتامىزعا ورالدى. اسىرەسە بۇل سەرپىلىس ونەردە وزگەشە بايقالدى. 90-جىلداردان باستاپ بىرقاتار وڭىردەن قازاق تەاترى اشىلادى دەگەن جاعىمدى جاڭالىق تارادى. قاراعاندىعا ىرگەلەس وتىرعان اقمولادا دا قازاق تەاترى اشىلادى, وعان جاقىپ وماروۆ كوركەمدىك جەتەكشى ءارى رەجيسسەر بولىپ بارادى دەگەندى ەستىدىك. قاراعاندى تەاترىندا جاقىپ اعامەن 5-6 جىل بىرگە ىستەپ, اعالى-ىنىلىدەي سىيلاستىق. كەيىن ول كىسى باسقا تەاترعا اۋىستى. اقىرى اقمولادان تەاتر اشىلاتىن بولىپ, جاقىپ وماروۆ وعان قابىلداپ الاتىن اكتەرلەردىڭ ءتىزىمىن ءوزى جاساپ, سوعان مەنى دە قوسىپتى. ءبىراز ويلاندىم. ءبىر جاعىنان, ونەر جولىمدى العاش باستاعان قاراعاندى تەاترى جىبەرگىسى كەلمەدى. دەگەنمەن جاقىپ اعانىڭ ءبىراۋىز ءسوزىن جەرگە تاستاماي, وسىندا كەلدىم.
– تەاتر قۇرىلۋى مەن قالىپتاسۋىندا قانداي قيىندىقتار كەزدەستى, سونى ايتاسىز با؟
– اقمولا – كەڭەس داۋىرىندە تىڭ يگەرۋدىڭ ورتالىعىنا اينالىپ, وزگە ۇلت وكىلدەرى كوبىرەك قونىستانعان. ءبىز كەلگەندە قالا تسەلينوگراد اتالادى. قالاداعى قازاقتاردىڭ سانى 12-13 پايىزدى قۇرايدى. قوعامدىق كولىكتەن ەكى-ءۇش قاراكوزدى كورسەك قۋانامىز. بىراق سول كەزدە وڭىردەگى ۇلتجاندى ازاماتتار قوعامدىق ۇيىم قۇرىپ, قازاقشا مەكتەپ, بالاباقشا اشۋدى قولعا الىپ, جۇمىس ىستەپ جاتتى. شىنىمدى ايتسام, جاقىپ اعامىز ەر ەدى عوي, سول كىسى بار قيىندىقتى قايىسپاي كوتەردى. ءبىز دە قولىمىزدان كەلگەنشە كومەكتەسۋگە تىرىستىق. اسىرەسە تەاتردىڭ اشىلۋى مەن ونىڭ اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە سول ۋاقىتتا تسەلينوگراد وبلىستىق پارتيا كوميتەتىندە جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان سۆەتلانا جاقياقىزى جالماعامبەتوۆا ۇلكەن قولداۋ كورسەتتى. كەيبىرەۋلەردىڭ تاراپىنان قارسىلىق بولعانى دا جاسىرىن ەمەس. سوعان قاراماستان وسىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق, پەداگوگيكا جانە مەديتسينا ينستيتۋتتارىنا بارىپ, وقىتۋشىلارمەن, ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسىپ, قازاق تەاترى اشىلعانىن ناسيحاتتادىق. كوللەدجدەرگە بارىپ كەزدەسۋ ۇيىمداستىردىق. مەكتەپتەردى ارالادىق. ءسويتىپ بولاشاق كورەرمەندەرىمىزبەن تانىسىپ, بايلانىس ورناتتىق. العاشىندا تەاتردىڭ ناقتى مەكەنجايى بولمادى, كەيىن بۇرىنعى لەنين اۋدانى اكىمدىگىنىڭ عيماراتىن بەردى. شاعىن زالى عانا بولدى. سونى جوندەپ, تۇڭعىش پرەمەراعا دايىندالا باستادىق. جاقىپ اعا بىزگە: «جاڭا تەاتر قۇرىلىپ, اياعىنان تۇرىپ كەتكەنشە ءبىراز قينالامىز. وعان شىدايسىزدار, سوسىن ءبارى جاقسى بولادى, ءۇي دە الاسىزدار» دەپ كوڭىلىمىزدى جۇباتىپ قوياتىن. اكتەرلەر «ماسكەۋ» قوناقۇيىنە ورنالاستى. جاڭا ونەر ورداسىنا قازاق تەاتر ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, كسرو حالىق ءارتىسى قاليبەك قۋانىشباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋى توبەمىزدى كوككە كوتەردى. تەاتردىڭ العاشقى شىمىلدىعى 1991 جىلى 15 قاراشادا قازىرگى «استانا» كونتسەرت زالىندا كلاسسيك جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى – اقتوقتى» دراماسىمەن اشىلىپ, اقمولا جۇرتى اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعانداي قۋانىشقا كەنەلدى.
– جاڭا ونەر ورداسىنىڭ باستاپقى شىعارماشىلىق قۇرامىندا قانشا اكتەر بولدى؟
– قاراعاندى وبلىستىق دراما تەاترىنان ءشامىل ءجۇنىسوۆ, رىمكەش ومارحانوۆا سەكىلدى تاجىريبەلى, ەلگە تانىلعان ونشاقتى اكتەر كەلدىك. ويتكەنى جاقىپ, اعا سوندا جۇمىس ىستەگەن, ولاردىڭ قارىم-قابىلەتىن جاقسى ءبىلدى. باسقا وڭىرلەردەن دە ونەر يەلەرى تارتىلدى. جالپى, سول جىلدارى ەلىمىزدە س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق دراما تەاترى, الماتىداعى م.اۋەزوۆ دراما تەاترىنان كەيىنگى ەكىنشى ۇلكەن ونەر ورداسى بولدى. ءبىز سەمەي تەاترىمەن عانا تايتالاساتىنبىز. اقمولا تەاترىنا اۋىسقاسىن ونەر جولىمدى قايتا باستاعانداي سەزىنىپ, كورەرمەندەر كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن ءار رولىمە ايانباي ەڭبەكتەندىم. مىنە, سودان بەرى وتىز جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى. سول جىلى ومىرگە كەلگەن بالا وتىزعا تولىپ, ءبىر وتباسىنىڭ يەسى اتاندى. وتىز جىلدا كوپ دۇنيە وزگەردى. اقمولا استانا بولىپ, تەاترىمىز ەلوردالىق مارتەبەگە يە بولدى. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ءزاۋلىم تەاتر عيماراتى سالىندى. شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» اتتى دراماسىنداعى ەدىگەنىڭ ءبىر ءسوزى بار: «مەن مارقۇم قازانعاپپەن كەزدەسكەندە بۇكىل عۇمىرىم بوراندىدا وتەدى دەپ ويلاپپىن با؟». شىنىندا دا, مەن دە ونەردەگى عۇمىرىمنىڭ كوبى قاللەكي تەاترىندا وتەدى دەپ ويلاعان ەمەسپىن.
– قازىر ءسىز دە اعا بۋىن اكتەردىڭ ءبىرىسىز. كەشەگى تەاتر مەن بۇگىنگى تەاتردى ساراپتاعاندا, نەنى بايقايسىز؟
– ارينە, كەشەگى تەاتر مەن بۇگىنگى تەاتردىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي دەر ەدىم. كەڭەس زامانىندا قازاقتىڭ بولمىسى, سالت-ءداستۇرى, ادەت-عۇرپى – ءبارى تەاتردا شىنايىلىعىمەن, كوركەمدىگىمەن ايشىقتى كورىندى. ويتكەنى تەاتردا اۋىلدا تۋىپ, حالقىمىزدىڭ بارلىق اسىل قاسيەتىن بويىنا سىڭىرگەن اعا-اپالارىمىز ەڭبەك ەتتى. تەاترعا ولار قازاقىلىقتى اكەلىپ, سونى ءارى دامىتتى. ستۋدەنت كەزىمدە الماتىداعى م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ساحناسىنان سەركە قوجامقۇلوۆ, قاپان بادىروۆ, م ۇلىك سۇرتىباەۆ, شاكەن ايمانوۆ, ىدىرىس نوعايباەۆ سەكىلدى تاۋ تۇلعالارىمىز ويناعان سپەكتاكلدەردى كورىپ, ەرەكشە اسەر الىپ, سودان كۇنى بويى ارىلا المايتىنبىز. سونداعى تەاتر ساحناسىنان «التىن كۇرەك» جەلى سەكىلدى قازاقى لەپ ەسەتىن. قازىر سودان ءبىرتۇرلى الىستاپ بارا جاتقاندايمىز.
– بۇعان نە سەبەپ دەيسىز؟
– ەندى ول ءۇشىن بىرەۋدى كىنالاۋدان اۋلاقپىن. ءبىر جاعىنان, قازىرگى كەزەڭ مەن تالعام باسقا. زامان اعىمىنا قاراي تەحنيكالىق پروگرەسس العا دامىپ بارادى. سوعان وراي سپەكتاكلدەردى ساحنالاۋدىڭ فورماسى وزگەردى. الايدا كلاسسيك جازۋشىلارىمىزدىڭ بۇرىن جازىلعان درامالىق شىعارمالارىن قويعاندا ولاردىڭ تۇپكى مازمۇنى, كەيىپكەرلەردىڭ ءسوزى مەن بەينەسى, ولاردىڭ بولمىسىنداعى ۇلتتىق كولوريت وزگەرمەۋ كەرەك. مىسالى, «قاراگوزدىڭ» بىرنەشە قويىلىمىن كوردىم. بىراق ءازىربايجان مامبەتوۆ قويعان «قاراگوز» بەن كەيىنگى ساحنالانعان «قاراگوز» ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى. قازىر تەاترعا جاس رەجيسسەرلەر كەلدى. ولار شەتەلدە وقىعان, ءبىلىمدى جاستار. بىراق تانىم-تۇسىنىگى مەن كوزقاراسى ەرەكشە, وزگەشە ويلايدى. بۇل مەنى قۋانتادى, ولاردىڭ جاڭاشىلدىعىن قولدايمىن. دەگەنمەن ولار ساحنالاعان كلاسسيكالىق شىعارمالاردا زاماناۋي بەينە مەن تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتار العا شىعادى دا, ونداعى كەيىپكەر ءسوزى, مازمۇنى, ەڭ اقىرى ۇلتتىق بولمىسىمىز كومەسكىلەنىپ قالادى. داڭعىرلاعان ايقايعا باسىمدىق بەرىلەدى. نەگىزىنەن, ءبىز ءسوزدى قادىرلەگەن, ءبىراۋىز كەسىپ ايتقان كوركەم سوزگە ءمان بەرگەن حالىقپىز. سوندىقتان تەاتر ساحناسىنان باياعى وت ءتىلدى, وراق اۋىزدى بيلەردىڭ ايشىقتى سوزدەرى, ايبىندى باتىر بابالارىمىزدىڭ تەكتى مىنەزدەرى كورىنۋ كەرەك. اسىرەسە بۇل قازىرگى ۋاقىتتا كەيىنگى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا وتانشىلدىقتى دارىتۋ ءۇشىن قاجەت. تەاتردىڭ مىقتىلىعى – ۇلتتىق بولمىسىندا. تاريحىمىزعا ۇڭىلسەك, حالقىمىزدىڭ كورمەگەنى جوق. سوعىستى دا, اشتىقتى دا, وتارشىلدىقتى دا كوردى. سوعان ءتوزىپ, جەر بەتىنەن جوعالماي ۇلت بولىپ قالۋىنا ونەردىڭ قۇدىرەتى اسەر ەتتى. تەاتر – ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى. قانشا دەگەنمەن, جاستاردىڭ ويى, كوزقاراسى وزگەرسە دە ءبىز ولاردىڭ اعىمىمەن كەتپەي, ولار ءبىزدىڭ اعىنعا كەلۋى كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تەاتردان ۇلتتىق بولمىسىمىزدى جوعالتىپ الماساق دەيمىن.
– ءبىر جاعىنان, ول ءۇشىن تەاترداعى اعا بۋىن مەن جاس بۋىن اراسىنداعى ساباقتاستىق ءۇزىلىپ قالماۋ كەرەك سەكىلدى...
ء –يا, دۇرىس ايتاسىز. قاراعاندى تەاترىندا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءجاميلا شاشكينا دەگەن ۇلكەن اپامىز بولدى. ايگىلى جازۋشى زەيىن شاشكيننىڭ زايىبى. تاعى باسقا دا جاسى ۇلكەن ارداگەر اكتەر اعالارىمىز جۇمىس ىستەدى. سولاردىڭ جان دۇنيەسى عانا ەمەس, سىرتقى بەينەسىنىڭ ءوزى بىزگە ونەگە ەدى. ءجاميلا اپا توقسان جاسقا تولعانداعى سالتاناتتى كەشتە «انا-جەر-اناداعى» تولعانايدىڭ مونولوگىن ەش جاڭىلماستان ون مينۋت وقىدى. سوندا اكتريسانىڭ ديكتسياسىنا ءبارى تاڭعالدى. قازاق تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان اعا-اپالارىمىز كاسىبي جوعارى ءبىلىم الماسا دا, ونەردىڭ قۇدىرەتىن ءتۇسىنىپ, باسقا جۇرتتى مويىنداتتى. مىسالى, ماسكەۋدە قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ون كۇندىگى وتكەندە قاليبەك قۋانىشباەۆ گوگولدىڭ «رەۆيزورىنداعى» دۋانباسىن ويناعاندا, ونىڭ شەبەرلىگىنە ورىستىڭ اتاقتى اكتەرلەرى ءتانتى بولىپ, جوعارى باعالاعان. شاكەن ايمانوۆ شەكسپيردىڭ «وتتەلوسىنداعى» مونولوگىن ايتقاندا قازاقشا تۇسىنبەسە دە اعىلشىندار ريزا بولىپتى. ازەكەڭ قويعان «ۆانيا اعايداعى» باستى رولدە ويناعان ءانۋار مولدابەكوۆتى ءالى كۇنگە دەيىن اۋزىمىزدان تاستامايمىز. ءبىز وسىنداي تالانتتاردىڭ ونەرىن كورىپ, سولاردان ءتالىم الدىق. ەندى سونى كەيىنگى جاستارعا مۇمكىندىگىمىزشە بەرىپ كەتكىمىز كەلەدى. ساباقتاستىق دەگەن وسى. قازىر ءبىزدىڭ تەاترعا كەلىپ جاتقان جاستاردىڭ ونەرىنە ءوزىم ءتانتىمىن. شەتىنەن سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى. سولاردىڭ بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىن.
– اسا كورنەكتى رەجيسسەر, حالىق قاھارمانى ءازىربايجان مامبەتوۆ كەزىندە ءسىزدىڭ «جۇلدىزىڭىز» جاندى دەپ ايتادى؟
– ەندى «جۇلدىزىم» جاندى دەپ ايتۋ ارتىقتاۋ شىعار, دەگەنمەن ازەكەڭنىڭ ءبىزدىڭ تەاترعا كەلۋى شىعارماشىلىق سەرپىلىس اكەلىپ قانا قويعان جوق, ونەر ورداسىنىڭ تىرشىلىگىن قايتا جانداندىردى. ازەكەڭ ماسكەۋدە وقىعان, توقىعانى مول, اكەمتەاتردا الىپتارمەن جۇمىس ىستەگەن. قازاق تەاترىنا تىڭ جاڭالىق اكەلىپ, باتىل, ىزدەنىمپاز, سۋرەتكەر ەكەنىن تانىتقان تۇلعا. ول كىسى تەاترعا 1999 جىلى كوركەمدىك جەتەكشى بولىپ كەلدى. ءبىر قاراعاندا, سۇستى, تاكاپپار كورىنگەنىمەن, جانى قىلداي نازىك. ءبىر جاعىنان, اكتەردىڭ تالانتى عانا ەمەس, سىرتقى كەلبەتى دە ادەمى بولۋى كەرەك. مەنىڭ بويىم ورتاشا, كوركىم دە سىمباتتى ەمەس. سوندا دا ول كىسىنىڭ كوزى ماعان تۇسكەنىنە تاڭمىن. ازەكەڭ تەاترعا كەلگەسىن رەجيسسەر, مارقۇم قادىر جەتپىسباەۆ باستاپ كەتكەن «قىز جىبەك» سپەكتاكلىن قويۋدى قولعا الدى. مەن وسى قويىلىمدا تولەگەننىڭ اكەسى بازاربايدى وينادىم. كۇندە دايىندىق بولادى. ول كىسى اكتەرلەردىڭ ويىنىن قاراپ, زەر سالىپ وتىرادى. كوپ سويلەمەيدى. ءبىر كەزدە بازاربايدىڭ بالاسى تولەگەنمەن ۇستاسىپ قالاتىن جەرى بار, وسى كورىنىستە ازەكەڭ مەنى تانىدى. سوسىن ساحناعا شىعىپ ءبىر-ەكى كەڭەس بەردى. سوندا ءوز كەيىپكەرىمنىڭ وبرازىن اشۋداعى ىزدەنىسىمنىڭ دۇرىستىعىنا كوزىم جەتتى. «قىز جىبەكتى» جۇرتشىلىق وتە جىلى قابىلدادى.
جالپى, تەاتر ساحناسىندا ءبىراز جىل ەڭبەك ەتىپ جۇرسەم دە «وسى مەن اكتەرمىن بە؟» دەگەن وي مەنى ءجيى مازالايتىن. سونى ازەكەڭنىڭ وزىنەن سۇراپ العىم كەلدى. ەگەر ول كىسىنىڭ پىكىرى دۇرىس ەمەس بولسا, باسقا سالاعا اۋىسايىن دەگەن شەشىمگە كەلىپ, ءبىر كۇنى وعان كىردىم.
– نە شارۋامەن ءجۇرسىڭ؟ – دەدى.
– ازەكە, كەشىرىڭىز, وسى ونەردە جۇرگەنىمە ءبىراز جىل بولدى. بىراق وزىمنەن-ءوزىم «وسى مەن اكتەرمىن بە, اكتەر ەمەسپىن بە؟» دەپ قۋىستانىپ جۇرەمىن, بەتىمە ايتىڭىزشى, ەگەر ءسىز «اكتەر ەمەسسىڭ» دەسەڭىز ءجونىمدى تابايىن دەگەن ەدىم, دۇڭك ەتە قالدى. «تى دۋراك, سەن اكتەرسىڭ. كىم ايتتى ساعان اكتەر ەمەسسىڭ دەپ. بار جۇمىسىڭدى ىستە». كەتىپ بارا جاتىر ەدىم, توقتاتىپ الىپ: «شىڭعىس ايتماتوۆتى وقىدىڭ با, جاقىندا ونىڭ «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» سپەكتاكلىن قويامىن, ساعان ەدىگەنى بەرەمىن, دايىندال» دەدى. سودان ەدىگە رولىنە دايىندىعىمدى باستاپ, جازۋشىنىڭ «بوراندى بەكەت» رومانىن وقىدىم. ەدىگە قاراپايىم تەمىرجولشى بولسا دا وي تۇڭعيىعىنا ءۇڭىلىپ جۇرەتىن فيلوسوف. سوندىقتان ونىڭ بەينەسىن اشۋعا ءبىراز كۇشىمدى سالدىم.وعان ازەكەڭنىڭ قوسقان ۇلەسى دە مول بولدى. پرەمەرا وتە تابىستى ءوتىپ, كورەرمەن جاقسى اسەر الدى. ودان كەيىن سپەكتاكلدى قاراعاندىعا اپارىپ قويدىق. سوندا ول كىسى ماعان «سەن ەدىگەنى ەشقاشان مۇنداي ويناعان جوقسىڭ» دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. تاعى بىردە ازەكەڭ ا.چەحوۆتىڭ «ۆانيا اعاي» سپەكتاكلىن قوياتىن بولدى دا, ماعان باستى رولدەگى ۆانيا اعايدى ۇسىندى. جانە وزىنە اسسيسەنت ەتىپ الدى. بۇل كەيىپكەرىم مەنىڭ ەسىمنەن كەتپەيتىن بەينە بولىپ قالدى. ودان سوڭ دەل ماردىڭ «بايانسىز باق» قويىلىمىن ساحنالادى, وندا دا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان اسپەتوۆا ەكەۋىمىز باستى ءرولدى سومدادىق. «قاراگوز» سپەكتاكلىن ساحنالاعاندا سىرىمنىڭ اكەسى جابايدى ويناۋعا بەردى. بۇل ءوزى كىشكەنتاي ءرول بولسا دا, كوتەرگەن جۇگى اۋىر بولعاندىقتان بارىمدى سالدىم. كەيىپكەردىڭ ءوز بالاسىن جاماندىققا قيماي, ونىڭ موينىنداعى ارقاندى ءوز موينىنا وراپ الادى. بۇل مەنىڭ ىزدەنىسىم ەدى. ازەكەڭ سونى بايقاپتى. دايىندىق اياقتالعاسىن, ونى تالقىلاپ وتىرعاندا: «جاباي ءوزى كىشكەنتاي ءرول بولسا دا يبراەۆ ودان وبراز شىعاردى» دەدى ءبىراۋىز سوزبەن. وسىعان كادىمگىدەي ءىشىم جىلىپ قالدى. ارىپتەسىم اسىلبولات سماعۇلوۆ: «ازەكەڭ ساعان ريزا بولدى عوي» دەپ قولىمدى الدى. شىن مانىندە, ول ساحنالاعان قويىلىمداردان مامبەتوۆتىڭ مانەرى بىردەن بايقالدى. ۇلى رەجيسسەر سول تۋىندىلارىمەن قاللەكي تەاترىنىڭ داڭقىن اسىرىپ قانا قويعان جوق, اكتەرلەردىڭ وي-ءورىسىن, ىزدەنىسىن, تالانتىن دارالادى. ونەر جولىمدا ءازىربايجان مامبەتوۆ سەكىلدى ءبىرتۋار تۇلعامەن ارىپتەس بولىپ, سول كىسىنىڭ سەنىمىن اقتاعانىمدى ومىرىمدەگى ءبىر باقىتىم دەپ باعالايمىن. كەيدە وزىڭمەن ءوزىڭ وڭاشا قالعاندا ازەكەڭ سەكىلدى الىپتى ويىما السام, كوڭىلىم بوسايدى.
– اكتەر جاۋاپكەرشىلىگى دەگەندى قالاي تۇسىنەسىز؟
– جاۋاپكەرشىلىك دەگەن ۇلكەن ءسوز. ومىردەگى ءاربىر ادامنىڭ وتان, وتباسى, اتا-انا الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى سەكىلدى ءار ماماندىققا ءتان دە جاۋاپكەرشىلىك بولادى. اسىرەسە سونىڭ ىشىندە ونەر يەسىنە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعى وڭاي ەمەس. ۇلاعاتتى ۇستازىمىز شولپان جانداربەكوۆا وقۋعا تۇسكەندە: «بالالار اكتەرلىكتىڭ قىزىعى مەن شىجىعى كوپ. ونەر جولى – وتە اۋىر. ويتكەنى سول جولدا ءتۇرلى باقتالاستىقتى دا, قىزعانىشتى دا كورەسىزدەر. قيىندىق دا كەزدەسەدى. سوندىقتان ونەرگە جەڭىل قاراۋعا بولمايدى. حالىقتان ۇلكەن ەشكىم جوق, كورەرمەن الدىندا وزدەرىڭدى قاراپايىم ۇستاڭدار» دەپ ۇنەمى ايتاتىن. شىنىندا اكتەرلىك ماماندىقتىڭ قيىن ەكەندىگىن ءوزىمنىڭ باسىمنان وتكەسىن بىلەمىن. باسقا ماماندىق يەلەرى سەگىز ساعات جۇمىس ىستەسە, ءبىزدىڭ ميىمىز بەن جۇرەگىمىز 24 ساعات توقتاۋسىز دامىل تاپپايدى. ءبىز سوعان ۇيرەنگەنبىز. ويتكەنى كەيىپكەرىمىزدىڭ وبرازىن كورەرمەن كوڭىلىنەن شىعاتىنداي سومداۋ ءۇشىن, كۇندىز-ءتۇنى ىزدەنىپ, وي ۇستىندە جۇرەمىز. ەگەر اكتەر ءوز ماماندىعىنا ءاتۇستى قاراسا, ول ءوزى ءۇشىن دە, ونەر ءۇشىن دە, ەڭ اقىرى كورەرمەن ءۇشىن دە تراگەديا. ونەرگە جان-تانىممەن بەرىلگەندە عانا ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزەسىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ازامات ەسەنجول,
«Egemen Qazaqstan»
