اسىرەسە كەيبىر حالىقارالىق زاڭداردىڭ ۇلتتىق زاڭنامادان ۇستەم بولۋى, ەل مۇددەسىن ەسكەرمەگەنى دە حالىقتى ويلاندىرماي قالمايتىن. وسىندايلاردى جازۋشى ءوزىنىڭ تابيعي كورەگەندىگىمەن باقىلاعان جانە سونى ۇلكەن ماراپات الىپ تۇرعاننىڭ وزىندە ەلباسىنا تىكەلەي ايتۋدان بۇعىپ قالماعان...
مۇندايعا تەك سافۋان شايمەردەنوۆتەي دارا تۇلعالار عانا بارارى ءسوزسىز ەدى. ونىڭ جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن جازۋشىلارمەن كەزدەسكەندە گ.كولبينگە نە ايتقانى دا بەلگىلى. قازاق جازۋشىلارىنىڭ كوبى بۇعىپ قالعاندا تەك جۇبان مولداعاليەۆ ەكەۋى عانا قازاقتىڭ نامىسىن جىقپاي, حالىقتىڭ اشىق وكپەسىن ايتا الدى. بالكي بۇگىنگى كۇننىڭ «باتىرلارى» ونداي ءسوزدى باتىرلىققا بالاماس, بىراق سول زاماندا وسىدان ارتىق دۇنيەنى ايتۋ 1937 جىل بولماسا دا ىزعارى سوعان اينالعان 1987-دە ايتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى... بۇل كەزدە قازاقتى جانىشتاۋ, جاپپاي جازالاۋ ءجۇرىپ جاتقان ەدى عوي. سونداي جاعدايدىڭ وزىندە ول كولبينگە تىكە قاراپ: ء«سىزدىڭ بايانداماڭىزدا ۇلتشىلدىق تۋرالى كوپ ايتىلدى, ال شوۆينيزم تۋرالى ءبىر ءسوز جوق. بۇل قازاقستاندا شوۆينيزم جوق دەگەندى بىلدىرە مە؟ ءسىز «جوق, ونى بىلدىرمەيدى. قازاقستاندا شوۆينيزم بار. ءبىز ول تۋرالى باياندامادا ۇمىتىپ كەتىپپىز» دەپ جاۋاپ بەردىڭىز. بىراق بۇل جەردەگى ءسىزدىڭ «ۇمىتشاقتىعىڭىزدا» قانداي دا ءبىر زاڭدىلىق جاتقان جوق پا؟ ءسىزدىڭ «شوۆينيزم تۋرالى ۇمىتىپ كەتىپپىز دەگەنىڭىز نە ءسوز؟ بۇل دەگەن سىزدەردە, قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتىندە ۇلتشىلدىقتىڭ شىعۋىمەن كۇرەسۋدىڭ ارنايى جوسپارى بار دا, ءشوۆينيزمنىڭ شىعۋىمەن كۇرەسەتىن تەرەڭ ويلاستىرىلعان ناقتى جوسپارى جوق. مىنە, ءسىزدىڭ جاۋابىڭىزدان كەيىن وسىنداي كوڭىل كونشىمەيتىن, ادامدى جابىرقاتاتىن قورىتىندىعا كەلدىم» دەگەننىڭ ءوزىن جۇرەگىنىڭ تۇگى بار ادام ايتا الار ەدى سول زاماندا.
بەلگىلى عالىم, قوعام قايراتكەرى شەريازدان ەلەۋكەنوۆ سافەكەڭدى بۇحار جىراۋعا تەڭەگەن. سافەكەڭنىڭ ايتقىشتىعىن تەك سوعان تەڭەيمىن دەي كەلىپ ش.ەلەۋكەنوۆ بىلاي دەيدى: «بۇحار جىراۋ ايۋداي اقىرىپ تۇرعان ابىلاي حاننىڭ وزىنە, ونىڭ ساياساتى ەل مۇددەسىنەن قيعاشتاپ بارا جاتقان جاعدايدا, جاسقانباي قارسى كەلىپ جىر نوسەرىن توگەتىن. اقىرى بۇقارەكەڭ ابىلايدى دەگەنىنە كوندىرىپ تىناتىن. ال ماركسشىل-لەنينشىلمىز, الدىڭعى قاتارلى تەوريامەن جاساقتالعانبىز دەپ بوسەتىن كەڭەستىك دانىشپاندار ابىلاي, بۇقار جىراۋ بيىگىنەن دە تابىلا الماي سورلادى عوي…», دەيدى عالىم. («قازاعىنىڭ قاراعايى»., «ەق»., 13.09.12 ج.)
ال بۇگىنگى دە, بولاشاق ۇرپاق تا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى سافۋان شايمەردەنوۆتى ەڭ الدىمەن ەرجۇرەك, حالىقتىڭ جوعىنا جانى كۇيگەن شەكسىز پاتريوت تۇلعا دەپ تانىرى انىق. ونىڭ وسى ىستەرى ۇلت ءۇشىن جانى كۇيەتىن جاستىڭ اينىماس قۇبىلناماسى. ال قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنە ولجا سالعان 30 شاقتى كىتاپتىڭ اۆتورى, اتاقتى جازۋشى, دراماتۋرگ ەكەندىگىن كوزى قاراقتى وقىرماننىڭ ءبارى بىلەدى.
قالاي ماقتاساق تا جاراساتىن ءسوز زەرگەرىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋگە وسى كۇندەرى سولتۇستىكقازاقستاندىقتار قىزۋ دايىندىق ۇستىندە. سافاعاڭ قىزىلجار قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, شاھاردىڭ قاق ورتاسىندا قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن كلاسسيكالىق گيمنازيا سول كىسىنىڭ اتىندا. 1994 جىلى, ايحاي داعدارىس جىلدارىندا قىزىلجار قالاسىندا العاشقى بولىپ سالىناتىن وسى قازاق مەكتەبىنە قاراجات تابىلماعاندا, سول كەزدەگى وبلىس اكىمى ۆ.گارتماننىڭ جانە «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ توراعاسى ق.ءابدىراحمانوۆتىڭ وتىنىشىمەن سافەكەڭ پرەمەر-مينيستر س.تەرەششەنكوعا كىرىپ, اقشا بولدىرتكەن ەدى. اتتەڭ, سوندا تەرەششەنكوعا ايتقان سوزدەرى قاعاز بەتىنە تۇسپەگەن. ول جەردە دە سافەكەڭ بۇلتارتپاس دالەلدەر ايتقان بولۋى كەرەك... ايتەۋىر, سونىڭ ارقاسىندا اتالعان گيمنازيانىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ كەتكەن ەدى. مىنە, ەندى جازۋشىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى دا قىركۇيەكتىڭ 16-سىنان باستاپ وسى وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىندا باستالاتىن بولىپ وتىر. ەلوردا مەن الماتىدان كەلەتىن پرەزيدەنت كەڭەسشىسى باۋىرجان وماروۆ باستاعان, جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت, سابىر قاسىموۆ, عالىم جايلىباي, قازىبەك يسا, مارفۋعا ايتحوجينا, نەسىپبەك ايت ۇلى, نۇرلان ونەرباي جانە ت.ب. قوستاعان قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ايتۋلى وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى قوشتاعان قۇرمەتتى دەلەگاتسيا وسى مەكتەپتەگى سافۋان شايمەردەنوۆتىڭ مۇسىنىنە باس ءيىپ, گۇل شوقتارىن قويادى. ال ء«سوز زەرگەرى – سافۋان» اتتى ادەبي كەش وبلىستىڭ ەڭ ۇلكەن ساحناسى – وقۋشىلار سارايىندا بولىپ, ول كەشىنە «دوكەي كەلە جاتىر» دەگەن س.شايمەردەنوۆتىڭ دراماسىمەن س.مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق-سازدى دراما تەاترىنىڭ ساحناسىندا جالعاسادى. ال ەرتەسىنە توي مەرەكەسى جازۋشىنىڭ تۋعان جەرى – جامبىل اۋدانىنا بارۋمەن جالعاسادى.
مىنە, سولتۇستىكقازاقستاندىقتار قازىر جاقسىسىن ۇلىقتاۋ جولىندا جان تاپپاي دايىندالۋدا.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
