ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ماقساتى دا, مىندەتى دە ايقىن. قازىرگى قۇبىلمالى زاماندا مۇراتى مۇزارت مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ, تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن حالقىمىزدىڭ بۇتىندىگىن, بەرەكە-بىرلىگىن باياندى ەتۋ – باستى ماقسات. سونداي-اق «ىنتىماق – تەڭدىكتە» دەپ بىلەتىن قازاقتىڭ بۇلجىماس قاعيداسىمەن قوعامدا ادىلدىكتى ۇستەم قىلىپ, ادىلەتتى قازاقستان ورناتۋ. ەل مەن جەردى, ۇلت پەن ۇلىستى تولعاندىرعان كەسەك-كەسەك تۇيىندەردى كوپپەن كەڭەسىپ شەشۋ.
بۇگىنگى وركەنيەت كوشىنەن قالىپ قويماۋدى كوزدەگەن كەز كەلگەن ۇلت ۋاقىت تالابىنا ساي, ءبىلىمدى دە بىلىكتى, جان-جاقتى جەتىلگەن بولۋعا ءتيىس. باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتقا اينالۋدا سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ, سپورتتىڭ بۇقارالىق سيپات الۋىنىڭ ماڭىزى زور.
سپورت, ونىڭ ىشىندە بۇقارالىق سپورت – سالاماتتى ءومىر سالتىن دارىپتەپ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى مانگە يە. دانا حالقىمىز «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەپ بەكەر ايتپاعان. ۇرپاقتىڭ دەنى ساۋ, دەنەسى شيراق بولۋى ءۇشىن دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار دەنە شىنىقتىرۋ دەنساۋلىق كەپىلى بولسا, سپورت ەل نامىسى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ال ەل نامىسى جولىندا جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار شىعىپ, الەمدى, ءوليمپتىڭ شىڭىن باعىندىرعان سپورتشىلارىمىز اۋىنا ەل قارايتىن ساڭلاقتارعا, ماڭايىنا حالىق توپتاساتىن قاھارماندارعا اينالاتىندىعى سپورتتىڭ قوعامىمىزدى ۇيىستىراتىن قۇبىلىس ەكەندىگىن ايعاقتايدى. سپورت سالاسىنداعى زاماناۋي وڭ يدەولوگيانى قۇراتىن, قوعامىمىزدىڭ پايداسى ءۇشىن سپورتتىڭ الەۋەتىن تولىققاندى قولداناتىن كەز كەلدى دەپ بىلەمىن.
وسى ورايدا, بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلەگە توقتالىپ وتكىم كەلەدى.
ءبىرىنشى. سپورت ارقىلى ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىن عانا ەمەس, جانساۋلىعىن دا جاقسارتۋ. دامىعان ەلدەر جۇگىرۋ, ءجۇزۋ, ۆەلوسپورت, باسكەتبول, ۆولەيبول, شاحمات, شاڭعى سياقتى كوماندالىق جانە زياتكەرلىك سيپاتتاعى سپورتقا باسا ءمان بەرەدى. مۇنداي سپورت تۇرلەرى ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ, سىني ويلاۋ, دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساۋ, بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ, كوڭىل كۇيدى باسقارا ءبىلۋ سياقتى قاسيەتتەرىن جەتىلدىرەدى. مۇنىڭ ءبارى – بىرلىگىمىزدى نىعايتىپ, قوعامدى ۇيىستىراتىن قاسيەتتەر.
سول سەبەپتى, وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋ بارىسىندا ءبىز دە وسىنداي سپورت تۇرلەرىن قامتيتىن مەكتەپ سپورتى مەن ستۋدەنتتىك سپورتتى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋىمىز قاجەت.
ەكىنشى. ۇلتتىق سپورتىمىزدى ۇلىقتاۋ. قازاق حالقىنىڭ وزىمەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان سپورت تۇرلەرى ەرتەدەن ۇلتىمىزدىڭ مىقتى ءارى جىگەرلى بولۋىنا ىقپال ەتىپ, بەرەكە-بىرلىگىمىز بەن ىنتىماعىمىزدىڭ جاراسۋىنىڭ فاكتورى ىسپەتتەس بولعان.
وكىنىشكە قاراي, سوڭعى ۋاقىتتا ۇلتتىق ويىندارىمىزدى كەيبىر كىسىلەر مەنشىكتى دۇنيەسىندەي يەلەنگىسى كەلگەن كەزدەر دە بولدى. بولاشاقتا مۇنداي كەلەڭسىز جايتتار قايتالانباۋعا ءتيىس. جانە كەشەگى كەلبەتىمىز بەن ەرتەڭگى ەرەكشەلىگىمىزدى جوعالتپاۋىمىز ءۇشىن ۇلتتىق ويىندارىمىزدى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا الىپ, ارنايى باعدارلاما جاساۋىمىز, ءتول مەرەكەمىز ناۋرىز مەيرامى تۇسىندا ۇلكەن-ۇلكەن جارىستار ۇيىمداستىرۋىمىز كەرەك.
ءۇشىنشى. ۇرپاقتى سپورت ارقىلى بىرەۋدى جەڭۋگە ەمەس, ءوزى جەڭىلمەۋگە ۇيرەتۋ. قازاق – ەجەلدەن ەشكىمگە ەسەسىن جىبەرمەگەن جاۋىنگەر حالىق. قانىمىزعا سىڭگەن جەكپە-جەك ونەرى بىزدە جاقسى دامىعان. بايراقتى بايگەلەردە ولجا سالاتىن سپورتشىلاردىڭ كوبى – وسىنداي سپورتتىڭ وكىلدەرى.
ارينە, شارشى الاڭدا, بوز كىلەمدە اتوي سالعان ورەندەرىمىز – ۇلت ماقتانىشى. دەگەنمەن بۇل سالاعا باسقا قىرىنان وتە مۇقيات قاراعان ءجون. بىزدە «سپورتتىق ىزا» (سپورتيۆنايا زلوست) دەگەن تەرمين بار. اسىرەسە, جەكپە-جەك ونەرىندە قارسىلاسىنا «سپورتتىق ىزاسى» جوق ادامنىڭ جەڭىسكە جەتۋى ەكىتالاي. بۇل – كەرەك قاسيەت. بىراق سپورتتىق ىزا ادامدارمەن قارىم-قاتىناستاعى ىزاقورلىققا ۇلاسپاۋى وتە ماڭىزدى. سپورتشىدا ءوزىنىڭ كوڭىل كۇيىن باسقارا الاتىن, اشۋ-ىزاسىن جەڭە الاتىن قاسيەت بولماسا, ول السىزگە الىمجەتتىك كورسەتىپ, ءاپ-ساتتە قىلمىسقا ۇرىنۋى مۇمكىن. ءال-ءفارابيدىڭ «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن ءسوزى بار. تۋرا وسى ءسوزدى جەكپە-جەك سپورت تۇرلەرىنە دە قاتىستى ايتۋعا بولادى.
ءبىز سپورتشىلارعا دۇرىس تاريبە بەرمەسەك, ەرتەڭ باسبۇزارلاردى ءوسىرىپ شىعارامىز. زىڭگىتتەي جىگىتتەردىڭ كەشەگى قاڭتار وقيعاسى كەزىندە وزگەنىڭ مۇلكىن قيراتۋى, بەيۋاز ادامداردى ۇرىپ-سوعىپ قاتارىنا قوسىپ الۋى – سونىڭ ايقىن كورىنىسى.
ەر ازاماتتىڭ ءوزىن قورعاي العانى جاقسى. بۇل قاسيەت, بەتىن ءارى قىلسىن, قانداي دا ءبىر جاعداي تۋىنداسا ەل قورعاۋ ءۇشىن دە كەرەك. بىراق سەنىڭ ارتىقشىلىعىڭ وزگەلەرگە ۇستەمدىك كورسەتۋگە باعىتتالماۋى قاجەت.
بالا دەگەن – جاس وسكىن. ءسامبى تالدى ءبىر جاققا قيسايتىپ بايلاساڭىز, سولاي قاراي قيسايىپ وسەدى. ارناۋلى ءبىلىمى جوق ادامداردىڭ جاتتىقتىرۋشى بولۋى ەرتەڭ تۇتاس بۋىننىڭ ومىرىنە زاردابىن تيگىزەرى حاق.
سوندىقتان جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگى عانا ەمەس, ادامگەرشىلىگى مەن قاراماعىنداعى بالالارعا دۇرىس تاربيە بەرۋ قابىلەتى مۇقيات باقىلاۋدا بولۋعا ءتيىس. بىزدە وسى جاعى اقساپ تۇر. ءبىز بۇل ماسەلەمەن مىقتاپ اينالىسۋىمىز كەرەك دەپ سانايمىن.
بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ تۋرالى باسقا دا بىرقاتار پايىمىمىزدىڭ بار ەكەنى راس. وسى ورايدا, جوعارى جاق قاجەت دەپ تاۋىپ جاتسا, ونىڭ ءبارىن قۇزىرلى ورگاندارمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋعا دايىن ەكەنىمىزدى ايتقىم كەلەدى.
سارسەن قۇرانبەك,
قازاقستان جەكپە-جەك ونەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى,
ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى
نۇر-سۇلتان