كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
نارىقتى كىم رەتتەيدى؟
جالپى, مۇناي وڭدەۋ ىسىندە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى مەن جەرگىلىكتى سالىق ورگاندارى باقىلاي المايتىن ءبىراز ماسەلە بار. پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى تەك وڭدەۋ ىسىمەن, ياعني سۇتتەن قايماق ايىراتىن سەپاراتور ماشينانىڭ ءرولىن عانا اتقارادى. كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى – باسقارما توراعاسى قۋانىش ءبيشىموۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مۇناي شيكىزاتىنا يەلىك ەتەتىندەر «وڭدەۋگە مۇناي بەرۋشىلەر» دەپ اتالادى. وبلىستا مۇنداي 10 كومپانيا بار. وكىنىشكە قاراي, بۇل زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ بىردە-ءبىرى وبلىس اۋماعىندا تىركەلمەگەن. وڭدەۋگە بەرۋشىلەر مۇنايدى جەتكىزىپ, زاۋىتتا تاپسىرىسپەن وڭدەيدى, ودان ءارى كوتەرمە ساتىپ الۋشىلارعا جانە ءتۇرلى جەتكىزۋشىلەر مەن جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنىڭ جەلىلەرىنە وزدەرى بەلگىلەگەن باعادا تاراتادى. ياعني وڭدەۋگە بەرۋشىلەر جەرگىلىكتى وتىن نارىعىن تولىعىمەن باقىلاپ, رەتتەپ وتىرادى. سوعان قاراعاندا جانارماي قۇيۋ ستانسالارىندا تۋىنداپ تۇرعان جەتىسپەۋشىلىك وڭدەۋگە بەرۋشىلەر مەن جەتكىزۋشىلەردىڭ قيتۇرقى ارەكەتىنەن ورىن الىپ وتىرعانى تۇسىنىكتى جاعداي.
– بيىل جىل سوڭىنا دەيىن ءبىزدىڭ زاۋىت 5 ملن 466 مىڭ توننا مۇنايدى وڭدەيدى دەگەن جوسپارلى تاپسىرما بار. ونىڭ 1 ملن 572 مىڭ تونناسى – بەنزين جانە 1 ملن 746 تونناسى ديزەلدى وتىن بولسا, قالعانى – سىعىمدالعان گاز بەن اۆياوتىن, بيتۋم جانە مۇناي كوكسى. جەتى اي ىشىندە زاۋىتتا 2,29 ملن توننا مۇناي وڭدەلىپ, 856 مىڭ توننا بەنزين جانە 974 مىڭ توننا ديزەل وتىنى شىعارىلدى. وندىرىستىك تەحنولوگيالارىمىزدى جوسپارلى جوندەۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىتقا جۇمىسىمىزدى توقتاتقانىمىز ءمالىم. تامىز ايىنىڭ باسىنان تولىق جۇمىس جاعدايىنا كوشتىك. قازىر كۇنىنە 6 مىڭ توننا بەنزين مەن 6 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن وڭدەپ شىعارىپ, تسيستەرنالارعا قۇيىپ جاتىرمىز. ءارى قاراي جەتكىزۋشىلەر وڭىرلەرگە جەتكىزۋ, ستانسالارعا ساتۋدى وزدەرى جۇزەگە اسىرادى. ءبىز ءار توننا مۇنايدى 23 400 تەڭگەگە وڭدەپ شىعارامىز, – دەيدى ق.ءبيشىموۆ.
شاعىن ستانسالار شىرىلداپ وتىر
پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ولەگ كرۋك مۇنايدى وڭدەۋگە بەرۋشىلەردىڭ نەگىزگىلەرى – «قازمۇنايگاز», «PETROSUN» جشس, «پەتروليۋم وپەرەيتينگ» جانە «كور» مۇناي كومپانياسى» ەكەنىن ايتادى. ايماعىمىز ءبىر ايدا شامامەن 9-10 مىڭ توننا ديزەل, 7 مىڭ توننا بەنزين تۇتىنادى. ءوڭىر بويىنشا 147 جانارماي قۇيۋ ستانساسى بولسا, بولشەك ساۋداداعى ەڭ ىرىلەرى – «مونوليت» (14 ستانساسى بار), «پەترول» (11), «پەگاس» (15), «گەليوس» (21), «قازاقويل» (14) جانە «گازپرومنەفت» (3) جەلىلەرى. «قازاقويل» وپەراتورى جانار-جاعارمايدى تولىقتاي «قازمۇنايگازدان», وزگەلەرى PETROSUN سەرىكتەستىگىنەن الادى.
– وڭىردەگى جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنىڭ (جقس) احۋالىن زەردەلەگەندە 147 بەكەتتىڭ 52-سىندە ديزەل وتىنى بار ەكەنى انىقتالدى. سوڭعى تاۋلىكتە جقس-تەردە 1 295 توننا تراكتور وتىنى جانە اي-92/93 بەنزينىنىڭ 564 تونناسى بارى تىركەلدى. وبلىستاعى ساقتاۋ قويمالارىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 125-130 مىڭ توننانى قۇرايدى. قازىر وڭىرلەردە شاعىن بەكەتتەر كوپ, ولار نارىقتاعى وزگە جەتكىزۋشىلەردەن ديزەل وتىنىنىڭ ءليترىن 227 تەڭگەدەن عانا ساتىپ الادى. ال ونى شەكتى باعا 230 تەڭگەدەن ساتۋ ولارعا ءتيىمسىز. سوعان وراي شالعاي اۋداندارداعى شاعىن جقس-تەر ديزەلدى ۋاقىتشا ساتا الماي وتىر. ۇكىمەت جانىنان بۇل ماسەلە بويىنشا جەدەل شتاب قۇرىلىپ, جەتكىزۋشىلەر مەن ستانسا يەلەرىنىڭ اراسىنداعى باعانى رەتتەۋ باعىتىندا شارالار قولعا الىنۋدا. ونىڭ ناقتى ناتيجەسى الداعى ۋاقىتتا انىقتالادى دەگەن سەنىمدەمىز. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازىر پەشكە جاعىلاتىن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى وسكەنى بايقالادى. سونىڭ ىشىندە بەنزين مەن ديزەل وتىنىنىڭ قوسىندىسىنان جاسالاتىن الدەبىر وتىن ءتۇرىن سىرتقا ساتۋ ۇلعايعان. سوندىقتان ءبىزدىڭ زاۋىت وندىرگەن مۇناي ونىمدەرى شەكارا اسىپ كەتپەسىن دەگەن ماقساتتا شەكارا بەكەتتەرىندە باقىلاۋ كۇشەيتىلە ءتۇستى, – دەيدى و.كرۋك.
بىزدە ستراتەگيالىق قور جوق
بايقالعانداي, ءىرى جقس جەلىلەرى بۇگىندە ديزەل مەن بەنزيندى ساتۋدا قينالىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن, «قازاقويل» جانارماي ءتۇرىن ەش شەكتەۋسىز ساتۋدا. ال «گەليوستا» كولىك باسىنا 50 ليتردەن, «مونوليت» كورپوراتيۆتىك كارتا بويىنشا ءوز كليەنتتەرىنە عانا بوساتۋدا. بۇل جاعداي ءىرى ستانسالاردىڭ جەتكىلىكتى قوردى جيناپ العانىن, تەك الداعى ۋاقىتتا نارىقتا بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەر تۋىنداپ قالا ما دەگەن ويمەن ىركىلىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. ياعني ۇكىمەت ەرتەڭ شەكتى باعانى كوتەرسە, الگى ستانسالار قولدا بار قوردى شىعارىپ ەكى ەسە پايدا تابادى. بۇگىندە كوپتەگەن جەكەلەگەن ستانسا ديزەلدىڭ ءليترىن 370, ءتىپتى 470 تەڭگەدەن ساتقان جاعدايلار دا كەزدەسۋدە. بۇل بويىنشا وبلىستىق ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتى تەكسەرۋ شارالارىن قولعا الۋدا. قازىر جەرگىلىكتى بيلىك «پەگاس» جقس جەلىلەرىندە ديزەل وتىنىنىڭ قورى جەتكىلىكتى دەگەنگە دە سەنىڭكىرەمەي وتىرعانعا ۇقسايدى. كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارى ءۇشىن ءوڭىر شارۋالارىنا جەڭىلدەتىلگەن باعادا بولىنگەن تراكتور وتىنىن جەتكىزۋ قۇقىعىن اتالعان كومپانيا جەڭىپ الىپتى. سوندىقتان ارنايى ورگاندار بۇل ماسەلەنى دە نازاردا ۇستاماق.
جۋىقتا پاۆلودارلىق بەلگىلى كومپانيا وزبەكستان مەن تاجىكستانعا 10 ۆاگون بەنزيندى زاڭسىز جولمەن شىعارماق بولىپ, ونى قۇجات جۇزىندە دەتوناتسياعا قارسى قوسپا دەپ كورسەتكەن. ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتى اتالعان كونتراباندالىق ءىس-ارەكەتتى ۋاقىتىندا انىقتاپ, ول بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. دەپارتامەنت باسشىسى ارمان ءجۇنىسوۆتىڭ سوزىنشە, شەتەلگە ەكسپورتقا شىعارىلىپ جاتقان ءار مۇناي ونىمىنەن سىناما الىنۋدا ءارى اۆتوكولىكتەردىڭ قوسىمشا باكتارى دا شەكارالىق بەكەتتە تەكسەرىلۋدە.
وكىنىشكە قاراي, وڭىردە «جانار-جاعارمايدىڭ ستراتەگيالىق قورى» دەگەن ۇعىم مۇلدە جوق. زاۋىتتا وڭدەلگەن مۇناي ونىمدەرى بىردەن تيەلىپ, سىرتقا ساتىلىپ كەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپورىندا ارنايى ىدىستارعا 24 مىڭ توننا كولىك وتىنى قۇيىلىپ قويعان. بۇل – مۇنايدى وڭدەۋگە بەرۋشىلەردىڭ مەنشىگى. سوندىقتان سىرتتان جەتكىزىلەتىن شيكىزات توقتاپ قالسا, زاۋىتتىڭ جۇمىسى دا توقتايدى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ سوڭى ايماقتا بەنزين مەن ديزەل وتىنى تاپشىلىعىن تۋىنداتىپ قانا قويمايدى, ءىرى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىنا دا كەرى اسەر ەتەدى. سوندىقتان مۇنايدى وڭدەۋگە بەرۋشىلەردىڭ ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەۋى اسا ماڭىزدى.
تۇيىندەي ايتساق, قازىر جەرگىلىكتى نارىقتا ديزەل وتىنى مەن اي-92 بەنزينىنە قاتىستى تاپشىلىق قولدان جاسالىپ وتىرعان ارەكەت. سەبەبى زاۋىت وڭىرگە قاجەت كولەمدى اي باسىندا 2,5 ەسەگە كوپ بەرىپ قويعانىن جوعارىدا مالىمدەدىك. ماسەلەنىڭ بارلىعى جەتكىزۋشىلەر مەن ءىرى ستانسا جەلىلەرىنەن شىعىپ وتىر. نارىقتاعى ءىرى ديلەرلەردىڭ ويىنى قاراپايىم تۇتىنۋشىلاردى تىعىرىققا تىرەۋدە. بۇعان قارسى ۇكىمەت جانىنان قۇرىلعان جەدەل شتاب قانداي ارەكەت قولدانار ەكەن؟
پاۆلودار وبلىسى
