الەم • 26 تامىز، 2022

Bayraktar-عا سۇرانىس كوپ

30743 رەت كورسەتىلدى

ءتۇرلى قاقتىعىستاردا تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىنا افريكا ەلدەرىنەن دە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋىنە قارسى باتىستان الىنعان اۋىر قارۋ-جاراق پەن زىمىران تاسىعىشتارى كەلە باستاعانعا دەيىن كيەۆ ۇكىمەتىنىڭ قولدانا الاتىن ءبىر قارۋى بولدى. ول – Bayraktar TB2.

تۇركيادا جاسالعان بۇل قارۋ ازەربايجانعا 2020 جىلى تاۋلى قاراباق سوعىسىندا ارمەنيا­نىڭ بروندى كۇشتەرىن جەڭىپ، اۋقىمدى ايماقتى قايتارىپ الۋى­نا كومەكتەسىپ، ءوز تيىمدىلىگىن كور­سەتكەن ەدى. دەگەنمەن بۇل قارۋعا قىزىعۋ­شىلىق شىعىس ەۋروپا جانە كاۆكاز ەلدەرىمەن عانا شەكتەلمەيدى.

وتكەن اپتالاردا Bayraktar TB2 بۋركينا-فاسودان وڭتۇستىككە قاراي جىلجىپ كەلە جاتقان جيھادشى توپتاردى توقتاتۋ ءۇشىن كۇرەسىپ جاتقان باتىس افريكا ەلى توگوعا جىبەرىلدى. مامىر ايىندا نيگەر ساحارا ءشولىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى ساحەل ايماعىندا جانە چاد كولىنىڭ اينالا­سىنداعى كوتەرىلىسشىلەر توبىنا قارسى اسكەري وپەراتسيالار ءۇشىن ەل ۇكى­مەتى 6 Bayraktar TB2 ساتىپ ال­عان. ۇشقىشسىز ۇشاقتىڭ افري­كال­ىق تۇتىنۋشىلارىنىڭ قاتارىنا ەفيو­پيا، ماروككو جانە تۋنيس تە كىرەدى.

جالپى، بۇل قۋاتتى باقىلاۋ جانە شابۋىل قارۋى افريكا كونتينەن­تىندە العاش رەت 2019 جىلدىڭ باسىندا ليۆيادا قولدانىلعان. بۇۇ مويىنداعان تريپوليدە ورنالاسقان ۇكىمەت كۇشتەرى وسى قارۋلاردىڭ كومەگىمەن شىعىستا گەنەرال حاليفا حافتار باستاعان كوتەرىلىسشىلەردى توقتاتقان ەدى.

افريكالىق ساتىپ الۋشىلار، اسىرەسە ارنايى مامانداندىرىلعان ۇزاق اسكەري وقۋدى قامتاماسىز ەتە المايتىن كەدەي ەلدەر ءۇشىن ۇشقىشسىز ۇشاقتار اۋە قۋاتىن وڭاي قۇرۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنادى. بۇل، اسىرەسە نيگەر جانە توگو سياقتى ەلدەر ءۇشىن ءتيىمدى بولىپ وتىر. بۇل ەلدەر ساحەل ايماعىنداعى شەكارا وتكەلدەرى مەن بەيبىت تۇرعىندارعا شابۋىل جاسايتىن جيھادشىل سودىرلارمەن سوعىسىپ جاتىر. نيگەر اسكەرى بۇل پروبلەمامەن جىلدار بويى كۇرەسىپ كەلەدى. شابۋىلدار نەگىزىنەن ەل استاناسى نيامەيدەن بىرنەشە ساعاتتىق جەردە ورنالاسقان بۋركينا-فاسو مەن مالي اراسىنداعى شەكارادا بولادى.

دەگەنمەن توگو ءۇشىن جيھادتىق قاۋىپ باسقا افريكا ەلدەرىمەن سالىستىرمالى تۇردە جاڭا جانە الاڭداتارلىق بولىپ وتىر. سوڭعى ونجىلدىقتا جيھادشى سودىر توپتاردىڭ شابۋىلدارى ورتالىق ساحەلدە (مالي، بۋركينا-فاسو جانە نيگەر) جانە ىشكى ايماقتاردا كوت-د'يۆۋار، گانا، توگو جانە بەنين سياقتى جاعالاۋداعى ەلدەرگە باعىتتالىپ جاتىر. كورشىلەس كوت-د'يۆۋار 2016 جىلى گراند باسسام كۋرورتتىق قالاسىندا 19 ادامنىڭ ءومىرىن قيعان جيھادتىق شابۋىلعا ۇشىرادى، ال 2020 جىلى سولتۇستىك-شىعىستاعى سودىرلارمەن قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى اراسىندا قاقتىعىستار بولدى.

ساحەل ايماعىندا ۇشقىشسىز ۇشاقتاردى قولدانۋ جاڭالىق ەمەس. ولاي دەۋىمىزگە سەبەپ – فرانتسيانىڭ دا، اقش-تىڭ دا نيگەردە ۇكىمەتتىڭ قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىن قولداۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىن UAV بازالارى بار. جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتى توڭكەرۋ ماقساتىندا اسكەري وپەراتسيا جاساۋعا شەشىم قابىلدانعان ەفيوپيا سياقتى ۇلكەن دەرجاۆالار ءۇشىن ۇشقىشسىز ۇشاقتار جالپى ەلدەگى اسكەري الەۋەتتى ارتتى­رۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى. دەگەن­مەن ۇشقىش ارقىلى باسقارى­لاتىن اسكەري ۇشاقتارداعى پروب­لەمالار ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپارات­تارىنا دا قاتىستى. مىسالى، وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىل­دىعىندا ەفيوپيانىڭ تيگرەيمەن قاقتى­عىسىندا ۇشقىشسىز ۇشاقتار 300-دەن استام بەيبىت تۇرعىندى ءولتىردى دەگەن اقپارات تارادى. سونىمەن قاتار توگو اسكەرى 9-10 شىلدەدە ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن ۇشاق سودىرلار دەپ ويلاپ، جەتى بەيبىت تۇرعىندى ابايسىزدا ولتىرگەنىن مويىنداعان ەدى. جيھادشىلار ەنىپ كەتكەن ايماقتاردا مۇنداي قايعىلى قاتەلىكتەردىڭ قاۋپى ودان دا جوعارى.

دەگەنمەن توگو ءۇشىن دە، نيگەر ءۇشىن دە تۇركيامەن جابدىقتاۋ سەرىكتەستىگى بۇرىنعى وتارشىل فرانتسيامەن قاۋىپسىزدىك سالا­سىن­داعى تىعىز سەرىكتەستىككە تاۋەل­دىلىكتى ازايتۋ تۋرالى قوعامدىق الاڭداۋشىلىقتى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ساياسي تۇرعىدان دا ءتيىمدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

UNESCO احمەت بايتۇرسىن ۇلىن القالادى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

اقاڭنىڭ «الىپپەسى»

رۋحانيات • كەشە

بۇل – جوسپارلى جوندەۋ

ايماقتار • كەشە

كوفە جانە ادەبيەت 7

ادەبيەت • كەشە

اڭىزعا اينالعان اۋلەت

قازاقستان • كەشە

بالالارعا بازارلىق

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار