قازاقستان • 25 تامىز، 2022

جاڭا قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى

31112 رەت كورسەتىلدى

بارلىق مەملەكەت ءۇشىن كونستيتۋتسيا ۇلتتىق يدەيانىڭ قاينار كوزى، قوعامدى جۇمىلدىراتىن باستى قۇقىقتىق قۇجات بولىپ تابىلادى. كونستيتۋتسيا – تىنىس-تىرشىلىكتىڭ ءار سالاسىن ۇدەمەلى دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى. اتا زاڭنىڭ جاسامپاز الەۋەتى زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە ساي بولىپ قانا قويماي، مەملەكەتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنىڭ بازاسى بولۋعا ءتيىس. ەكىنشى جاعىنان العاندا كونستيتۋتسيا قاتىپ قالعان، وزگەرمەيتىن قۇجات ەمەس. وسى تۇرعىدان قاراساق، بيىل وتكەن قازاقستانداعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ۋاقتىلى جۇرگىزىلدى.

جىل باسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى جۇمىستىڭ ناقتى باعىتتارىن اتاپ ءوتتى. سول ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ اتا زاڭ­عا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتتى. بيىل 5 ماۋ­سىمدا وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەن­دۋمدا قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا تولىق­تىرىلىپ، سول ارقىلى قوعام مەن مەملەكەتتى ءارى قاراي دامىتۋعا بەيىمدى قۇقىقتىق نەگىزدەر قالاندى.

پرەزيدەنتتىك باسقارۋ نىسانىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ، پارلامەنت پەن جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ، سايلاۋ زاڭناماسىن، پارتيالىق جۇيەنى، اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ بويىنشا پارمەندى شارالار انىقتالدى. ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – كونستيتۋتسيالىق كەڭەستى كونستي­تۋتسيالىق سوتقا ترانسفورماتسيالاۋ.

كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگانى مەملەكەتتىڭ باستى زاڭىنىڭ تالاپتارىن ىسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. الەمدىك تاجىريبەدە ولاردىڭ اتاۋلارى مەن مودەلدەرىنە (كونستيتۋتسيالىق سوت، كونستيتۋتسيالىق كەڭەس، كونستيتۋتسيالىق تريبۋنال، كونستيتۋتسيالىق پالاتا جانە ت.ب.) قاراماستان، بارلىعى ۇقساس فۋنكتسيالار اتقارادى. ولاردىڭ ءبارىنىڭ ميسسياسى – مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا نەگىزگى زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى ءوز كومپەتەنتسيالارىن: رەسمي تۇسىندىرمە، كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق داۋلار بو­يىنشا قورىتىندىلار بەرۋ، ءارتۇرلى سۋبەكتىلەردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا زاڭنامالىق بازانىڭ كونستيتۋتسيالىعىن تەكسەرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى.

ءبىزدىڭ ەلدەگى جايعا كەلسەك، قولدا­نىستاعى كونستيتۋتسيا قابىلدانعاننان كەيىن قۇرىلعان كونستيتۋتسيالىق كەڭەس رەسپۋبليكا اۋماعىندا قۇقىقتىق مەملەكەت قاعيداتتارىن بەكىتۋ ىسىنە لايىقتى ۇلەس قوستى. الايدا زامان اعىمى جاڭا تالاپتار قويىپ وتىر.

حالىقارالىق كەڭىستىكتە سوڭعى جىلدارى جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيا­لىق باقىلاۋعا قول جەتكىزۋىن كەڭەيتۋ­دىڭ تەندەنتسياسىن كورسەتىپ وتىر. الەمنىڭ 70-تەن استام ەلىندە كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى كونستيتۋتسيالىق سوت تۇرىندە جۇمىس ىستەيدى. بۇل ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن ءارى كەڭ تارالعان مودەل. ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنا تىكەلەي جۇگىنۋ ارقىلى قورعاۋ تەرەڭدەتىلۋدە. مۇنداي تاجىريبە اۋستريا، گەرمانيا، كورەيا، لاتۆيا جانە باسقا دا ەلدەردە بار. سونىمەن قاتار گەرمانيادا ازاماتتار كونستيتۋتسيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ تۇرعىسىنان زاڭعا عانا ەمەس، ناقتى سوت شەشىمىنە دە باعا بەرۋدى سۇراي الادى. مۇنداي ينستيتۋت وتە ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى، ازاماتتارعا زاڭنامالىق قايشىلىقتاردى شەشۋگە تىكەلەي قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە قۇقىقتىق مەملەكەت نەگىزدەرىن نىعايتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى.

حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ قۇرى­لىم­دارى جانە كوپتەگەن مەملەكەت ازامات­تىڭ كونستيتۋتسيالىق شاعىمىن ەنگىزۋگە باسىمدىق بەرە باستادى. سوڭعى ۋاقىتتا بۇل مودەل تۇركيادا (2011)، ماجارستاندا (2012)، ليتۆادا (2019) جانە باسقا دا ەلدەردە ەنگىزىلدى.

2021 جىلى وزبەكستاندا ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالارعا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ قۇقىعى بەرىلدى. مۇنداي سۋبەك­تىلەردىڭ قاتارىندا بالا قۇقىق­تارى جونىندەگى ۋاكىل، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىق، وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل دە قاراستىرىلدى.

2021 جىلى قىرعىز رەسپۋبليكاسىندا نەگىزگى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلە بويىنشا رەفەرەندۋم ءوتتى. وزگە دە تۇزەتۋلەردىڭ ىشىندە كونستي­تۋتسيانىڭ جاڭارتىلعان رەداكتسياسىندا كونستيتۋتسيالىق سوت قالپىنا كەلتىرىلدى.

قىرعىزستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتىنا جۇگىنۋ قۇقىعى پرەزيدەنت­كە، جوعارعى كەنەشكە، فراكتسيالار­عا، دەپۋتاتتىق توپتارعا، مينيسترلەر كابينەتىنە، جوعارعى سوتقا، جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا، باس پرو­كۋرورعا، ومبۋدسمەنگە، سۋديالارعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار ەگەر زاڭداردا جانە وزگە دە نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردە كونستيتۋتسيامەن تانىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى بۇزىلادى دەپ ساناسا، جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالار دا مۇنداي قۇقىققا يە بولدى.

ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق شاعى­مى ينستيتۋتى وسى جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ سوڭىندا رەفەرەندۋمدا ماقۇل­دانعان بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تي­تۋتسيالىق وزگەرىستەرىندە دە قاراستىرىلدى.

ەرەكشە كوڭىل بولەتىن نارسە، كوپ ەلدەردە، اتاپ ايتساق، ازەربايجان، ارمەنيا جانە رەسەيدىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتارى ازاماتتاردىڭ شاعىمدارىن ناقتى ىستە قولدانىلعان زاڭدار بويىنشا عانا تەكسەرەدى. ول ءۇشىن تۇلعا بارلىق سوت ساتىلارىنان ءوتۋى قاجەت. 2014 جىلى مۇنداي ينستيتۋت تاجىكستاندا جۇمىس ىستەي باستادى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاندا ازاماتتار كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە سوتتار ارقىلى جاناما تۇردە جۇگىنە الاتىن. مۇنداي تەتىك كونستيتۋتسيانىڭ 78-بابىندا كوزدەلگەن، سوعان سايكەس ەگەر سوت قول­دانىلۋعا ءتيىستى نورماتيۆتىك-قۇقىق­تىق اكت ادامنىڭ كونستيتۋتسيامەن باياندى ەتىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا نۇقسان كەلتىرەدى دەپ تاپسا، ءىس جۇرگىزۋ­دى توقتاتا تۇرىپ، وسى اكتىنى كونستيتۋ­تسيا­­لىق ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى ۇسىنىس­پەن كونس­تيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇگىنۋگە قۇقى­لى بولاتىن. ياعني سوڭعى وزگەرىستەرگە دەيىن دە ازا­مات­تار سوتتا ناقتى ءىستى قاراعان كەزدە قول­دا­نىستاعى زاڭداردىڭ كونستيتۋتسياعا ساي­كەس­تىگىن داۋلاۋعا مۇم­كىندىگى بار بولدى. الايدا بۇل ينس­تي­تۋتتىڭ الەۋەتى تو­لىق اشىلماي، سوڭعى جىلدارى سوتتار كونس­تيتۋتسيالىق كەڭەسكە وتە سيرەك جۇگىندى.

مۇنىڭ باستى سەبەبى – سوتتاردىڭ جۇ­مىس­باستىلىعى، تاراپتاردىڭ ءوتىنى­شىن ەسكەرمەۋى جانە سۋديالاردىڭ ءوز مىندەتتەرىن اتقارعان كەزدە قىزمەتىنە جان-جاقتى قاراماۋىنان تۋادى. سۋديالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ناقتى ىستە قولدانىپ وتىرعان زاڭدارعا كونستيتۋتسيا تۇرعىسىنان تەرەڭ قاراي المايدى. سول سەبەپتى سوتتار كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە قولدانىستاعى زاڭداردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى سيرەك جولدايدى. ال شەتەلدەردە مۇنداي ينستيتۋت ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى.

مولدوۆا رەسپۋبليكاسىندا دا ازاماتتار كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ قۇقى­عىن جالپى سوتتار ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. بۇل ەلدىڭ سوتتارى كونستيتۋتسيالىق سوتقا جىلىنا جۇزدەگەن ۇسىنىس ەنگىزەدى. مۇنداي ءراسىمنىڭ تيىمدىلىگىنە قارالىپ وتىرعان ءىستى شەشۋ كەزىندە قولدانىلۋعا جاتاتىن زاڭداردىڭ كونستيتۋتسيالىعى كۇمان تۋدىراتىن بولسا، سوت ونىڭ ىشىن­دە تاراپتاردىڭ باستاماسى بويىنشا دا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋدى پراك­تيكاعا اينالدىرعانى وڭ اسەر ەتكەن.

فرانتسيادا وسىنداي ءتارتىپ 2008 جىلعى ەلدىڭ كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزىل­گەن تۇزەتۋلەر ارقىلى پايدا بولدى. ناتي­جەسىندە، فرانتسيانىڭ كونستي­تۋتسيالىق كەڭەسى 2010 جىلعى 1 ناۋرىزدان باستاپ 2019 جىلعا دەيىن تەك جوعارى سوتتىڭ ۇسىنىستارى بويىنشا 740 شەشىم شىعاردى.

كورەيا رەسپۋبليكاسىندا ەگەر سوت كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ تۋرالى سوت پروتسەسى تاراپىنىڭ ءوتىنىشىن قابىل­داماسا، وندا سوتتالۋشى نەمەسە باسقا دا قاتىسۋشىلار زاڭنىڭ كونستيتۋتسيالىعىن تەكسەرۋ تۋرالى ءوز بەتىنشە سۇراۋ سالۋعا قۇقىلى. بۇعان قوسا، كونستيتۋتسيالىق شاعىم ينستيتۋتى دا بار، ول ازاماتتارعا بارلىق سوت ساتىلارىنان وتكەننەن كەيىن ءوز بەتىنشە كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوڭعى ۋاقىت­تا كورەيالىق ارىپتەستەر 38 مىڭنان استام ءوتىنىشتى قاراعان.

ءبىزدىڭ تاجىريبەدە قالىپتاسقان جوعارىدا اتالعان پارمەنسىز جاعدايعا سۋديالار بەلسەندىلىگىنىڭ تومەن دەڭگەيى عانا ەمەس، سونداي-اق زاڭنامالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق پروبلەمالار اسەر ەتەتىنىنە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بىرنەشە رەت نازار اۋدارعان ەدى. ماسە­لەنى تۇزەۋ ءۇشىن جالپى سوتتار ارقىلى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋعا جاناما قول جەتكىزۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستاردى ەنگىزگەنبىز. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوزىنىڭ ۇسىنىسىندا سوت ىسىندە تاراپتاردىڭ ءوتىنىش حاتتارىن جەكە ءبولىپ كورسەتۋدى، سونداي-اق ءوتىنىش حاتتاردى سوتتىڭ نەعۇرلىم ەگجەي-تەگجەي قاراۋ ءتارتىبىن ايقىنداپ، ولاردى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتۋ ءۇشىن ناقتى نەگىزدەردى بەكىتۋدى ۇسىندى. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا، تاراپتاردىڭ اقىلعا قونىمدى كۇدىكتەرىنە سوتتار ءمان بەرىپ، ولاردى شەشۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق ورگانعا جولداۋعا ءتيىس.

سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيالىق كەڭەس كونستيتۋتسيانىڭ 72-بابىندا بەكىتىلگەن ءوتىنىش سۋبەكتىلەرىنىڭ شەڭبەرىن كەڭەيتۋ تۋرالى ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەردى. بۇل قۇقىقتى باس پروكۋرورعا، ادىلەت مينيسترىنە بەرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىلدى.

وتكەن جىلى كەڭەس ومبۋدسمەننىڭ ماڭىزدى وكىلەتتىكتەرىنىڭ ءبىرى ونىڭ زاڭنىڭ كونستيتۋتسيالىعىن تەكسەرۋ تۋرا­لى ماسەلەگە باستاماشىلىق جاساۋى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى. الايدا سول كەزدە ءبىزدىڭ وسى يدەيالارىمىز جوعارعى سوت، باس پروكۋراتۋرا جانە ادىلەت مينيسترلىگى تاراپىنان قولداۋ تاپپادى. سول سەبەپتى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس پرەزيدەنتكە جانە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە بىرنەشە حات جولدادى.

بيىل بولعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما ارقىلى ءبىزدىڭ ۇسىنىستارىمىز ءوز ماقساتىنا جەتتى دەۋگە بولادى. مەملەكەت باسشىسى ولاردى ەسكەرىپ قانا قويماي، كونستيتۋتسيالىق كەڭەستى كونستيتۋتسيالىق سوتقا اۋىستىرۋدى ۇسىندى. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بويىنشا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنەتىن سۋبەكتىلەردىڭ تىزبەسى كەڭەيتىلدى. وعان قوسىمشا باس پروكۋرور، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانە ازاماتتار ەنگىزىلدى. بۇل وتە ورىندى. جاڭارتىلعان كونستيتۋتسياعا سايكەس ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋ ءتارتىبى كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەلگىلەنەتىن بولدى.

ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق شا­عىمىن سوتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگانىنا الدىن الا سۇراۋلارى­مەن ۇيلەستىرۋ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ تۇرعىسىنان ەڭ ءتيىمدى بولىپ تابىلادى.

حالىقارالىق تاجىريبەدە تۇلعانىڭ كونستيتۋتسيالىق شاعىم بەرۋىنىڭ شارتتارى بار. اتاپ ايتقاندا، داۋلى زاڭ وعان قاتىستى قولدانىلۋى جانە سوت ينس­تانتسيالارىنىڭ بارىنەن ءوتۋى كەرەك. وسى­لايشا، كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ وكى­لەتتىگى سۋبسيديارلىق قاعيداتپەن شەك­تە­لەدى، ياعني ول كۇمان تۋدىرعان زاڭدى جالپى سوتتاردىڭ بارلىق ساتىلارى ءوز شەشىمدەرىن شىعارعاننان كەيىن عانا تەكسەرەدى. ارينە، بۇل جەردە كەيبىر ەرەكشەلىكتەر بار. مىسالى، داۋلى ماسەلە بويىنشا سوت پراكتيكاسى قالىپتاسسا نەمەسە ول جونىندە جوعارعى سوتتىڭ نور­ما­تيۆتىك قاۋلىسى بولسا، وندا ءىستىڭ بارلىق سوت ينستانتسيالارىنان ءوتۋى كەرەك ەمەس.

ءبىزدىڭ كەيبىر وپپونەنتتەرىمىز ازاماتتار نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىنىڭ كونستيتۋتسيالىعىن قانداي دا ءبىر شارتتارسىز تەكسەرۋگە قۇقىلى دەپ ەسەپتەيدى. جاي سوزبەن ايتقاندا، جاريالانعان زاڭدى ءبىر رەت وقي سالا، كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋگە بولادى دەپ ويلايدى. ارنايى ادەبيەتتەردە مۇنداي شاعىمدار actio popularis دەپ اتالادى. بۇل كەز كەلگەن ادامعا نورماتيۆتىك اكتى قابىلدانعاننان كەيىن ونى داۋلاۋعا قۇقىق بەرەدى، ياعني زاڭنىڭ ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا تىكەلەي اسەرىن دالەلدەۋ­دىڭ قاجەتى جوق دەپ ەسەپتەيدى. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە، بۇل دۇرىس ەمەس، ونداي تاجى­ري­بەنى ەنگىزۋ ارقىلى قازاقستان بۇگىن­گى ءبىر جاقتىقتان، ەكىنشى تەرىس تاجى­ري­بەگە ءوتىپ كەتۋى مۇمكىن. مۇنداي تاجىري­بە نەگىزسىز شاعىمدار تۋعىزىپ، كونستي­تۋ­تسيالىق ورگانعا شامادان تىس جۇكتەمە تۇسى­رەدى جانە جۇمىس ساپاسىن تومەندەتەدى.

ۆەنەتسيا كوميسسياسى دا اتالعان actio popularis ۇلگىسىن ەۋروپالىق ستاندارت رەتىندە ەنگىزۋگە قارسى بولعان. كوميسسيا «قۇقىققا ساي ەمەس زاڭداردان زارداپ شەككەندەر عانا كونستيتۋتسيالىق شاعىم بەرۋگە قۇقىلى» دەپ ءاردايىم كەڭەس بەرىپ كەلەدى.

زاڭ – بۇل كۇردەلى، كوپساتىلى راسىمدەردەن وتكەن اكت، سوندىقتان ونى كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەپ تانۋ ءۇشىن نەگىزدەر دالەلدى بولۋى كەرەك. بىرنەشە سوت ساتىلارىنان ءوتۋ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىنى تۇسىندىرۋگە جانە قولدانۋعا بايلانىستى جول بەرىلگەن بۇزۋشىلىقتاردى تۇزەتۋگە، قۇقىق نورمالارىنىڭ تيىسىنشە قولدانىلۋى ءۇشىن جاعدايلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر ازاماتتىڭ قۇقىقتارىن جوعارى تۇرعان سوت قالپىنا كەلتىرىپ جاتسا، وندا مۇنداي زاڭدى كونستيتۋتسيالىق ەمەس دەۋگە نەگىز جوق.

كونستيتۋتسيالىق سوت تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ كەزىندە جيناقتالعان الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرۋ ماڭىزدى. بۇل ماسەلەلەردى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بۇگىنگى حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەلدە تالقىلايتىن بولادى. كونفەرەنتسيا جۇ­مىسىنا ۆەنەتسيالىق كوميسسيا، ەۋرو­پالىق وداق، ەۋروپا كەڭەسىنىڭ وكىلدەرى، پارلامەنت دەپۋتاتتارى، قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار قاتىسادى.

بارلىق ەلدەردە كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ اپپاراتتارى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ رەگلامەنتى اياسىندا شاعىمداردىڭ تالاپ­تارعا سايكەستىگىن تەكسەرەدى، ءوتىنىش بەرۋشى­لەرمەن حات الماسادى جانە سۋديالاردىڭ كونستيتۋتسيالىق ءىس جۇرگىزۋدەگى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ اپپاراتى 25 بىرلىكتەن تۇرادى، بۇل، ارينە، وتە از. جۇمىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋىن ەسكەرە وتىرىپ، كونستيتۋتسيالىق سوت اپپاراتىنىڭ شتات سانىن كوبەيتۋ جوس­پارلانۋدا. ءسوزىمدى قورىتىندىلايتىن بولسام، كونستيتۋتسيالىق دامۋدىڭ قازىرگى كەزەڭىندە قابىلدانىپ جاتقان شارالار وتە ماڭىزدى. بولاشاق كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە وزگە دە شارالاردى قاراستىرۋ قاجەت.

2019 جىلى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ جاڭا اكىمشىلىك عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. بيىل قۇرىلىس اياقتالادى، بولاشاق كونستيتۋتسيالىق سوت بارلىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن جاڭا عيماراتتا ءوز وكىلەتتىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەدى.

الداعى كەزەڭدە مەملەكەت پەن قوعام­نىڭ بارلىق كۇش-جىگەرى جاڭار­تىلعان كونستيتۋتسيانىڭ الەۋەتىن جان-جاقتى اشۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس. بۇل جۇمىس زاڭ­نامالىق، پراكتيكالىق جانە وزگە دە شە­شىمدەر مەن ءىس-ارەكەتتەرمەن نىعاي­تىلۋى كەرەك. ازاماتتاردىڭ ساناسىندا كونس­تيتۋتسيا ەڭ جوعارى زاڭدىق كۇشى بار جانە تىكەلەي قولدانىلاتىن باستى زاڭ قۇجاتى دەگەن ۇستانىم بەرىك ورنىعۋى قاجەت.

وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بىرقاتار كونستيتۋتسيالىق جانە وزگە دە زاڭداردى قابىلداۋ جوسپاردا بار. كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرمەن بىرگە ولاردىڭ ورىندالۋى قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەدى. تۇپتەپ كەلگەندە، قۇقىقتىق جۇيەنى دامىتۋعا، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن جانە ەلدەگى زاڭدىلىق رەجىمىن نىعايتۋعا، حالىقتىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا سەنىمىن ارتتىرۋعا جول اشادى.

وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ، بارشا قازاقستاندىقتاردى كونستيتۋتسيا كۇنى­مەن قۇتتىقتايمىن. سىزدەرگە زور دەن­ساۋلىق، باقىت جانە باق-بەرەكە تىلەيمىن.

 

قايرات ءمامي،

كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى

سوڭعى جاڭالىقتار

UNESCO احمەت بايتۇرسىن ۇلىن القالادى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

اقاڭنىڭ «الىپپەسى»

رۋحانيات • كەشە

بۇل – جوسپارلى جوندەۋ

ايماقتار • كەشە

كوفە جانە ادەبيەت 7

ادەبيەت • كەشە

اڭىزعا اينالعان اۋلەت

قازاقستان • كەشە

بالالارعا بازارلىق

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار