پارلامەنت “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” ارناۋلى بەتى

توراعا ەل تىنىشتىقتى قالايدى قاي كەزدە دە بولەكتەنۋدەن گورى بىرىگۋدى, الىستاۋدان گورى ارالاسۋدى ارتىق سانايتىن, دۇردارازدىقتى ديدارلاسۋ ارقىلى جەڭۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيتىن ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعالىعىنا كىرىسكەننەن بەرى وسى ۇستانعان باعىتىن تەرەڭدەتۋمەن كەلەدى. ۇنقاتىسىپ, پىكىرلەسۋدىڭ الەمدىك احۋالعا دا وڭ اسەر ەتەتىنى راس. حالقىمىز “كوز كورسە, ءجۇز ۇيالادى” دەمەي مە, وسى توراعالىق كەزىندە تۇندىگى جەلپىلدەپ جاتقان كورشىمىزگە بارىپ, حالىقارالىق ۇيىم اتىنان باسۋ ايتقان قازاقستان الماتى قالاسىندا “ەقىۇ-نىڭ ەۋرازيالىق ولشەمى” ەكىنشى ترانسازيالىق پارلامەنتتىك فورۋمىن وتكىزگەن. ءبىز وسى القالى حالىقارالىق جيىنعا قاتىسىپ قايتقان پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى نۇرلىعايىم جولداسباەۆامەن از-كەم اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – نۇرلىعايىم شالدانقىزى, ءاربىر حالىقارالىق  فورۋمنىڭ بەرەر ساباعى, جيناقتايتىن تاجىريبەسى, تۇيگىزەتىن ويى بولادى. وسى فورۋمنان قانداي وي تۇيدىك؟ – ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى ۋاقىتىندا  وتكىزىلگەن بۇل فورۋمنىڭ ماڭىزى زور دەپ بىلەمىن.  الدىمەن وعان 40-تان استام ەلدىڭ وكىلدەرى جينالدى. وسىدان-اق, ەلىمىزدە وتكىزىلىپ جاتقان شاراعا, تۇپتەپ كەلگەندە, مەملەكەتىمىزگە دەگەن الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ىقىلاسىن دەيمىز بە, قىزىعۋشىلىعىن دەيمىز بە, ايقىن كورە الامىز. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, ءبىزدىڭ ەلىمىز اۋماقتاعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىككە كوپ كوڭىل ءبو­لۋ­مەن كەلەدى. ال وسى ماسەلەلەردە اۋعانستاننىڭ العا شىعاتىنى بەلگىلى. بۇل بۇكىل الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان ماڭىزدى پروبلەما ەكەنىنە ەشكىمنىڭ دە ءشۇباسى بولماس. ەكونوميكاسى ابدەن تيتىقتاپ, تۇرالاعان, ەسىرتكى تاراتۋدىڭ الەمنىڭ وشاعى بولىپ وتىرعان وسى ەل ماسە­لە­سىنىڭ فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىنا ۇسىنىلۋىنىڭ وسىنداي زاڭدىلىعى بار. پار­لامەنتاريلەر وسى ەلدەگى ەسىرتكى ماسەلەسىنە قاتىستى, ونىڭ ەكونوميكاسىنا قولۇشىن بەرۋ, كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەس جايىندا كوپتەگەن پىكىرلەر ايتتى.  2001 جىلى اقش-تىڭ وسى ەلدە ءتارتىپ ورناتامىز دەگەنىنەن كەيىن ەسىرتكى بيز­نەسىنىڭ تىم ورىستەپ كەتۋىنىڭ استارىندا نە جا­تىر, كوپ تەر توكپەي-اق وڭاي قورجىن تول­تى­راتىن قاراجات جينالاتىن بولعاندىقتان, وسى­عان مۇددەلىلىك جوق پا دەگەن دە ساۋالدار قويىل­دى. راسىن ايتۋ كەرەك,  ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە, رەسەي­دە دە اۋعانستاننان  سىرتقا جول تارتقان ەسىرتكى توننالاپ ۇستالاتىن بولدى. سويتسە, وسى ەلگە ەسىرتكىنىڭ ساپاسىن كۇشەيتەتىن ارنايى مەديتسينالىق پرەپارات شەتەلدەن جاسىرىن تۇردە جەتكىزىلەتىن كورىنەدى. اۋعانستاننىڭ بۇ­رىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابدۋللا ابدۋللا فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا وسىنداي سىرتتان  جاسالاتىن “قامقورلىقتى” توقتاتۋدىڭ جول­دارىن قاراستىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. سونىمەن  بىرگە, اۋعانستاندىق بۇرىنعى مينيستر قازاقستان تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان كومەكتەرگە العىسىن جەتكىزدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز 1000 اۋعان ستۋدەنتىنە جوعارى ءبىلىم بەرۋ, ونداعى ينفراقۇرىلىمداردى جەتىلدىرۋ باعىتتارىندا كومەك كورسەتۋدە. بىراق اۋعان جۇرتىنداعى قيىندىقتار شاشەتەكتەن, فورۋمدا تىپتەن مىناداي دا ءجايت ءسوز بولدى. اۋعانستاندا باتىستىڭ ءبىر مەملەكەتىنەن بارعان بىتىمگەرشىلىك اسكەر  ءوز ساربازدارىنا قارسى وق اتىلماۋى ءۇشىن اقشا تولەپ تۇرعان. ال بۇل ماسقارا ولاردان كەيىن بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىن اتقارۋعا ەكىنشى ءبىر ەل كەلگەندە اشىلعان. پروبلەما ما, پروبلەما! – ءسىز ايتقانداي, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ەلىمىزگە دەگەن نازارى ەرەكشە. سوندىقتان ولاردى قازاقستاننىڭ ۇستانعان سىرتقى ساياساتى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ ىشكى تىنىسى دا قىزىقتىراتىن سىڭايلى. اسىرەسە, الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس تۇسىنداعى بىزدە جاسالعان قادامدارعا قىزىعۋشىلىق مول بولار. – وتە دۇرىس ايتاسىز. سىرتتان كەلگەن مەيمانداردىڭ بارلىعىنىڭ ءبىزدىڭ ەلدىڭ داعدارىسقا قارسى قابىلداعان باعدارلاماسىنا تاڭدانىسى مول. ونى فورۋمدا ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆانىڭ بايانداماسىن تىڭداۋشىلاردىڭ جۇزىنەن, سوڭىنان وعان تاستالعان ساۋالداردان  ايقىن اڭعاردىق. ەلدى قاپىل كۇيزەلىسكە ۇرىن­دىرماۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 10 ملرد. اقش دوللارىن ءبولۋ, ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە ۇكى­مەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتۋ, ءتۇرلى جەڭىل­دىك­تەر مەن سۋبسيديالار جاساۋ, جاڭا جۇمىس ورىن­دارىن اشۋ,  “جول كارتاسى” ارقىلى اۋىلدار مەن كەنتتەردىڭ جاڭارۋى, جولداردىڭ جاڭ­عى­رۋى, ءىجو-ءنىڭ وسكەندىگى سياقتى وڭ جۇمىستارعا پارلامەنتاريلەردىڭ نازار اۋدارعانى انىق.  جانە ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ءبىزدىڭ مينيستر بايانداماسى اعىلشىن تىلىندە جاسالىپ, تۇسكەن سۇراقتارعا جاۋاپ تا اعىلشىن تىلىندە بەرىلدى. جالپى, فورۋمدا قازاقستاندىقتاردىڭ ءسوز­دەرىنە كوڭىلىم تولىپ, كەرەمەت ريزاشىلىقتا كەۋدەم كوتەرىلىپ, ەڭسەم بيىكتەپ وتىردى. اعىل­شىن ءتىلىن قالاي مەڭگەرگەن. ارىپتەسىم ءادىل احمەتوۆتىڭ قازاقشا, ورىسشا تالاي سويلەگەنىن كورىپ ءجۇرمىز عوي, بۇل جولى ول كىسى اعىلشىن تىلىندە بايانداما جاسادى. – ول كىسى قىرعىزستان جاعدايىن بايانداعان بولار؟ – ارينە. وسى جەردە مەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ پرەزيدەنتى جواو سوارەشتىڭ سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىرعىزستانداعى جاعدايعا بايلانىستى وكىلدەر اتتاندىرۋدى شۇعىل شەشكەنىن جوعارى باعالاعانىن ايتا كەتسەم دەيمىن. جواو سوارەش ەقىۇ-نىڭ ارنايى وكىلدەرى رەتىندە قىرعىز ەلىنە جول تارتقان پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كارىبجانوۆ پەن سەناتور ءادىل احمەتوۆتىڭ ءىس-قيمىلدارىنا, بىلىكتىلىكتەرىنە ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. ءادىل احمەتوۆ قىرعىز جۇرتى بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتەرىندەگى بارلىق جاعدايدى تەزىرەك قۇقىقتىق-زاڭدىلىق قالىپقا تۇسىرۋگە ۇمتىلماسا, تاۋەلسىزدىگىنەن ايىرىلۋ قاۋپى بار ەكەنىن ايتتى. بۇل – اسا ءبىر الاڭداتارلىق ءجايت. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ توراعاسى بولماعان كۇننىڭ وزىندە قىرعىز حالقى بىزگە الىس ەمەس. “قازاق-قىرعىز ءبىر تۋعان” دەگەن قاناتتى ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك. – قىرعىز ەلىندەگى جاعدايدىڭ فورۋمدا ءسوز بولۋى زاڭدىلىق ەكەنى انىق. ال اۋعان جايىنا كەلسەك, ونىڭ الەمنىڭ باس اۋرۋىنا اينالعانىنا ءبىراز بولدى. سول سەبەپتەن دە ءبىزدىڭ توراعالىق تۇسىندا وتكىزىلەدى دەپ جوسپارلانعان جوعارى دەڭگەيدەگى ءسامميتتىڭ كۇن تارتىبىندە وسى ماسەلە العا شىعاتىن بولار؟ – اۋعانستان ماسەلەسى حالىقارالىق باس­قو­سۋلاردا ءجيى كوتەرىلەدى. مەنىڭ ويىمشا, تي­تىقتاپ وتىرعان ەلدىڭ سىرتتان كومەك بولماسا, جىلدار بويىنا قوردالانعان پروبلەمانى وزدىكتەرىنەن شەشە المايتىنى ايقىن. سوندىقتان بۇل ىسكە بارلىق ەلدەر قولۇشتارىن بەرۋى ءتيىس. ال, ەگەر دە مەملەكەت باسشىلارى جينالىپ, اقىلداسىپ, اۋعان ماسەلەسىندە ناقتى ءبىر شەشىمدەر قابىلداپ جاتسا, ونىڭ ءوز جەمىسىن بەرەتىنى تاعى كۇمانسىز. سوندىقتان وسى فورۋمنىڭ ءوزىن سول ءسامميتتىڭ پرەامبۋلاسى دەپ قاراۋعا بولاتىن شىعار. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى.