سونىمەن كەبەنەك دەگەنىمىز نە؟ سوعان توقتالار بولساق, 1998 جىلى جارىق كورگەن «قازاقستان» ۇلتتىق ەنتسيكلوپەديانىڭ (باس رەداكتور ءا.نىسانباەۆ) IV تومىندا: «كەبەنەك – سىرت كيىم. ەرتەرەكتە جاۋىنگەرلەر, مالشىلار جاۋىن-شاشىن, بوراننان قورعانۋ ءۇشىن كيگەن. جۇقا كيىزدەن تىگىلەدى, شاپان ءتارىزدى بولىپ كەلەدى. كەبەنەككە ارنالعان كيىزدى ءبىر بەت ەتىپ جۇقالاپ باسادى. ونى اسقان ۇقىپتىلىقپەن شارشىلاپ, قىلشىعىن سىرتىنا شىعارا باسقان جۇقا كيىزدەن اق, قارا نەمەسە قوڭىر ءتۇستى ەتىپ, اتقا وتىرۋعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ارتىنا جارما قالدىرىپ, شالبارىمەن قوسا پىشەدى. كەبەنەك كەڭ جانە ۇزىن بولادى. شاپانعا ۇقساس بولعانىمەن, تىك نەمەسە كۇلاپارا ىسپەتتى جاعاسى بار كەبەنەكتى جىلقىشىلار ۇسكىرىك اياز بەن جەلدەن, جاڭبىر مەن قاردان ساقتانۋ ءۇشىن كيگەن» دەلىنگەن.
ءبىر قىزىعى موڭعول تىلىندە بۇل بۇيىمدى «حەۆنەگ» دەيدى ەكەن. موڭعول ءتىلى تۇسىندىرمە سوزدىگىندە: «حەۆنەگ – جاۋىن-شاشىندى كۇندەرى كيەتىن سۋ وتپەيتىن كيىم, ونى نىعىز جۇننەن جاسايدى» دەسە, تاعى ءبىر انىقتامالىقتا: «حەۆنەگ (كەبەنەك) – اۋا رايى قولايسىز كۇندەرى دالادا كيەتىن كيىم. ونى قوزىنىڭ ءتىرى جۇنىنەن جاسايدى. الدى اشىق قاۋسىرمالى, جاعالى, جەڭى ۇزىن, جاپسىرما بەلبەۋلى بولادى. بۇل كيىمدى جورىقتا جاۋىنگەرلەر جامىلىپ جاتا بەرەتىن بولعان», دەپتى («موڭعول حالىق ەتنوگرافياسى». ۇلانباتىر, 1987 ج.151-152-بب).
سونداي-اق بۇل كيىم تەك قازاققا عانا ەمەس, تۇركى-موڭعول تۇقىمداس كوشپەندىلەردىڭ بارلىعىنا ورتاق مۇرا ءتارىزدى. وتكەن جىلدارى موڭعوليا ۇلتتىق مۋزەيى گەرمانيالىق ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ, «دالا جاۋىنگەرلەرىنىڭ مۇراسى» اتتى كورمە ۇيىمداستىرىپتى. وسىنداعى ەكسپوزيتسياعا قويىلعان 160-تان استام جادىگەر اراسىندا ح عاسىردا ءومىر سۇرگەن دالالىق مەملەكەت كيدان پاتشالىعى زامانىنا ءتان كەبەنەك كيىم تۇرعانىن كوردىك (سۋرەتتە).
بۇل جادىگەر ونشاقتى جىل بۇرىن موڭعوليانىڭ بايان-قونعىر ايماعى بايان-شاعان سۇمىنىنىڭ جەرى اتاقتى التاي تاۋىنىڭ عوبى شولىنە سۇعىنا كىرگەن اۋماعىندا ورنالاسقان دۇعىي شاقار جوتاسىنا قويىلعان كونە جەرلەۋ قورىمىنان تابىلعان ەكەن.
