قازاقستان • 18 تامىز، 2022

پاتريوتيزم – ەلىن بىلىمىمەن، ەڭبەگىمەن كوركەيتۋ

320 رەت كورسەتىلدى

ءبىزدىڭ جاستار پاتريوت پا؟ بولماسا، ولاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋحتى قالاي دارىتامىز؟ وسى سۇراق اياسىندا جاستارمەن، ماماندارمەن پىكىرلەسىپ كوردىك.

پاتريوتيزم تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم­جومارت توقاەۆ: «ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى جۇرتشىلىقتىڭ الدىنا شىققاندا ۇلتتىق مۇددە مەن قازاقستاندىق پات­ريوتيزم قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋى كەرەك»، دەگەن ەدى.

بۇگىندە ەل حالقىنىڭ 19،8 پايىزى – ­جاستار. وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا، ياعني سوڭعى 12 جىلداعى حالىقتىڭ تابيعي قوزعالىس كورسەتكىشتەرى جاستار سانىنىڭ ازايۋ تەندەنتسياسىن كورسەتىپ وتىر دەيدى ماماندار. 2009 جىلى حالىقتىڭ جالپى قۇرىلىمىنداعى جاستار ۇلەسى 28،2% بولىپ، ەڭ جوعارعى كورسەتكىش تىركەلگەن. ال بۇگىن ءبىز سانعا ەمەس، ساپاعا نازار اۋدارىپ، جاستارىمىزدىڭ پاتريوتتىق رۋحىن ءسوز ەتەمىز.

«جالپى، پاتريوتيزم – وتانعا، تۋعان جەرگە، ءوزىنىڭ مəدەني ورتاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك. ادامنىڭ بويىنداعى كۇش-قۋاتى مەن ءبىلىمىن وتان يگىلىگى مەن مۇددەسىنە جۇمساۋ، تۋعان جەرىن، انا ءتىلىن، ەلدىڭ əدەت-عۇرپى مەن ءداستۇرىن قۇرمەت تۇتۋ سياقتى پاتريوتتىق قۇندىلىقتار تال بەسىكتەن بويىمىزعا سىڭە باستايدى.

ءپاتريوتيزمنىڭ باستاۋ نەگىزدەرى – سە­نىم، ءۇمىت، ادالدىق. بالا بولا­شاعىنا، ەلىنە سەنىپ ءوسۋى ماڭىزدى. بۇگىنگى جاستار اراسىنداعى ءپاتريوتيزمنىڭ دەڭگەيىن ءبىلۋ ءۇشىن ولاردىڭ قاي تىلدە سويلەپ جۇرگەنىنە قاراۋ جەتكىلىكتى. بالا 10 ءتىل بىلسە دە ءبىر عانا انا ءتىلىن جە­تىك ءبىلۋدىڭ ورنىن تولتىرا المايدى. پات­ريوتتىقتىڭ ىرگەتاسى تىلمەن قالىپ­تاسادى. ءتىل ارقىلى ءدىل، ءداستۇر، مادەنيەتكە دەگەن سۇيىسپەنشى­لىك ويانىپ، ونىڭ نەگىزىندە پاتريوتتىق سەزىم ويانادى. سونىمەن قاتار جاستار­­دىڭ پاتريوتتىق سەزىمى ەلدىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىنا تىكە­لەي بايلانىستى»، دەيدى ­پسيحولوگ جانار سەيىتماعانبەت.

ال جاس عالىم اسەل ءادىل­حانوۆا ءپات­ريوتيزمنىڭ تەك تىلمەن ولشەن­بەيتىنىن العا تارتادى.

«كۇندەلىكتى ومىردە قازاقشا سويلە­مەيتىن باسقا ۇلت وكىلدەرى دە بار. ءبىز ولار­دى پاتريوت ەمەس دەپ ايتا الماي­مىز. ءپاتريوتيزمدى ءتىلدىڭ اياسىن­دا عانا قالىپتاستىرا المايمىز. ويت­كەنى جاس­تاردى بولەتىن ەمەس، بىر­لىك­كە شا­قى­راتىن پاتريوتيزم قالىپتاس­تىرۋى­مىز كەرەك. بولا­شاعىن قازاقستانمەن بايلانىس­تىراتىن ءاربىر قازاقستاندىق وتانىن قۇرمەتتەيدى. وزگە تىلدە سوي­لەسە دە ەلىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ جۇر­گەندەر بار. بۇنىڭ قاراپايىم عانا مى­سالى ءار ءتورت جىل سايىن ۇيىم­­داس­تىرىلاتىن سپورتتىق وليمپيادادا ايقىن كورىنەدى»، دەيدى ءا.ءادىلحانوۆا.

جاستاردىڭ پىكىرىنشە، پاتريوتيزم وتاندى ءسۇيۋ سەزىمىمەن عانا شەكتەلمەي­دى، سونداي-اق بىلىمگە قۇشتارلىق پەن ەڭبەكقورلىق سياقتى قاسيەتتەردى دە قام­تيتىن اۋقىمدى ۇعىم.

«پاتريوت جاس – ءوز وتانىن سۇيەتىن، كەشەگىسىن ءبىلىپ، ەرتەڭىن ويلاپ، بۇگىن ونىڭ دامۋى ءۇشىن ءوز سالاسىندا كىشكەن­تاي بولسىن ۇلەسىن تيگىزۋگە ارەكەتتەنىپ جۇرگەن ادام. مەنىڭ ويىمداعى پاتريوت جاس وپتيميست، ەڭبەكقور جانە بىلىمگە قۇشتار»، دەيدى جاس بەلسەندى ايدانا ابي. ونىڭ ايتۋىنشا، پاتريوت بولۋدى ءار جاس وزىنەن باستاپ، كەز كەلگەن ارەكەتىنىڭ استارىندا ەل مۇددەسى مەن ۇلت مۇددەسى بولۋىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك.

«مۇمكىن مەندەگى پاتريوتيزم كوبىنىڭ ويىنداعىمەن ساي كەلمەيتىن دە شىعار. بىراق ءسوزدىڭ ماعىناسىنا قارايتىن بولساق، «وتانسۇيگىشتىك» دەگەندى بىلدىرەدى. مەن وتانىمدى سۇيەمىن، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا ۇلەسىمدى قوسۋعا تىرىسىپ ءجۇرمىن. بلوگىم ارقىلى ءبىلىم بەرەمىن دەگەن ارتىق بولار، بىراق ءوزىم ۇيرەنگەن ءاربىر نارسەدەن تاجىريبەممەن بولىسكىم كەلەدى»، دەدى ايدانا.

بەلسەندى قازاق جاستارى ورىستىلدىلەر مەن قازاقتىلدىلەر اراسىندا ۇلكەن ءبىر اقپاراتتىق بوس كەڭىستىك بار دەپ ساناي­دى. ول – قازاقتىلدى رەسۋرستاردىڭ ازدى­عى. ولقىلىقتىڭ ورنىن قازاقشا دۇ­رىس اقپارات بەرۋ ارقىلى قالىپقا كەل­­تى­رۋ­گە بولادى. بۇل – ءوز كەزەگىندە ءار قا­زاق جاسىنىڭ پاتريوتتىق رۋحىنا بايلانىستى.

«قازاق جاستارىنىڭ ادەت-عۇرىپ­قا، ۇلتتىق مادەنيەتكە، وتانعا دەگەن سۇيىس­پەن­شىلىگى جاڭعىرىپ كەلەدى. مۇنىڭ ايقىن كورىنىسى – قىزدار اراسىندا قازاقى تاقيا­نىڭ قايتا ترەندكە اينالۋى. جال­پى، قازاق جاستارىنىڭ كيىم كيۋ ۇلگىلەرى ەتنوستىق ستيلدە بولىپ، بەلگىلى ءبىر ۇلت­تىق اتريبۋتتاردى قولدانۋى – ۇلتتىق مادەنيەتكە دەگەن قۇرمەت. پاتريوتتىق­تىڭ نەگىزى ادامنىڭ ادامگەرشىلىك دەڭگە­يىندە ءوز ما­دەنيەتىنە، تاريحىنا، وتانىنا دە­گەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن باستالادى. سون­داي-اق ءپاتريوتيزمنىڭ ءبىر كومپونەنتى رەتىندە ءتىلدى الاتىن بولساق، قازىرگى جاس­تاردىڭ كوبى قازاق تىلىندە سويلەيدى»، دەيدى ەۇۋ پەداگوگيكا كافەدراسى­نىڭ اعا وقىتۋشىسى ايدا مەيىرقۇلوۆا. ماگيسترلىك ديسسەرتاتسياسىن پاتريوت­تىق تاربيە مەن ونى جەتىلدىرۋ بويىن­شا جازعان ول 2013 جى­لى جاساعان انونيم­دىك ساۋالداما قورى­تىندىسىندا قازاق­شا سويلەۋدەن ۇيالا­تىن جاستاردىڭ كوپ بولعانىن ايتادى. «ۋنيۆەرسيتەتتە سا­باق بەرگەندىكتەن سالىستىرمالى تۇردە قاراسام، وسىدان 5-6 جىل بۇرىنعى ­ستۋدەنتتەر قازاق-ورىس توپتارى رەتىن­دە بولىنگەنىنە قاراماستان، تەك ورىس تىلىندە سويلەيتىن. قازاق تىلىنەن ۇيالۋ بار ەدى. قازىرگى تاڭدا كەرىسىنشە جاس­تار انا تىلىندە سويلەپ، قازاق اندەرىن تىڭ­دايدى. جەكە باقىلاۋىم بويىنشا جاستاردىڭ اراسىندا پاتريوتيزم وتە جاق­سى دەڭگەيدە»، دەيدى ا.مەيىرقۇلوۆا.

كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز، دەگەنمەن ەل مەن ۇلت مۇددەسىنە كوڭىل بول­مەيتىن دە جاستار بار. بۇل جاس­تاردىڭ بو­يىنداعى رۋحتى قالاي وياتامىز دەگەن سۇ­راققا پەداگوگ مامان ەسەنكۇل بالاباەۆا جاۋاپ بەردى.

ء«پاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ – بۇل ادام­نىڭ كۇش-جىگەرىنەن، وتباسى، وقۋ ور­نىنان باستاپ، ساياسي بيلىك ورگاندارى­نا دەيىنگى ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ينستيتۋت-­
تاردىڭ قاجىرلى جۇمىسىن تالاپ ەتەتىن كۇردەلى پروتسەسس. پاتريوتتىق سەزىمنىڭ وبەكتىسى مەن قاينار كوزى – وتان دەسەك، ونىڭ مازمۇنى: تۋعان جەر، تابيعات، ونىڭ بايلىقتارى، ءتىل، ءداستۇر، تاريحي ەسكەرتكىشتەر، تۋعان ولكەدەگى تاماشا كيەلى ورىندار. سوندىقتان پاتريوتتىق سەزىمدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن، انا ءتىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىمەن قاتار مەكتەپ كەزىنەن بالالاردى ىشكى تۋريزممەن دە تانىستىرۋ كەرەك. ەگەر وقۋشىلار ساباق بارىسىندا وقىعان تاريحي جەرلەرىن كوزدەرىمەن كورسە، باسقا دا ءوزى سياقتى وقۋشىلارمەن تانىسسا، ءوزارا پىكىر الماسۋ ارقىلى ەلىمىز تۋرالى كوبىرەك بىلەر ەدى. بۇل بىلىمگە باۋليدى ءارى ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى وياتادى. ودان قالا بەردى تۋريزم دە داميدى»، دەيدى ساراپشى.

ءبىر قىزىعى، اتالعان ءادىس قازىر ەۋرو­وداق ەلدەرى اراسىندا ازاماتتاردىڭ سا­نا­سىندا ء«بىر وداق» تۇسىنىگىن جاستايى­نان ءسىڭىرۋ ماقساتىندا قولدانىلادى ەكەن. وسى ورايدا شەتەلدىكتەردىڭ قازاق جاس­تارىنىڭ پاتريوتتىق دەڭگەيىن قالاي باعالايتىنىن دا سۇراپ بىلدىك.

«ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا بىرگە وقىعان قازاق جاستارىنا قاراپ، قازاقستاندا وتان، وتاندى ءسۇيۋ تۇسىنىكتەرى جاقسى قالىپتاسقان دەپ ايتا الامىن. ويتكەنى قازاق جاستارىنىڭ ۇلت ءداس­تۇرى مەن مادەنيەتىن تانىتۋعا دەگەن قۇل­شىنىسى مەن سالت-داستۇرلەرىنە قۇرمەتى ءاردايىم ءبىزدى تاڭعالدىراتىن. سونىمەن قاتار ولار وزدەرىنىڭ قازاق ەكەن­دىگىمەن شوۆينيزم مەن ناسىلشىلدىككە جول بەرمەي ادەمى ماقتانا الادى»، دەيدى يىلدىرىم بەيازيت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ يران­دىق ستۋدەنتى يلاحي سولەيماننەزحاد.

كورىپ وتىرعانىمىزداي، قازاق جاس­تارى، ەڭ باستىسى، وتاندى ءسۇيۋ ءبىلىم، عى­لىممەن سۋسىنداپ، قاجىرلى ەڭبەك ارقى­لى ىسپەن دالەلدەۋ كەرەكتىگىن تۇسى­نەدى. ەل مۇددەسى ءۇشىن ەڭبەك كەشەدەن، ەرتەڭ­نەن ەمەس، بۇگىننەن باستالاتىنىن سانا­لارىنا سىڭىرگەن. جاستار ءوز بۋىن­دارىنىڭ وتانىن سۇيەتىن، ونىڭ دامۋى ءۇشىن تەڭىزگە تامعان تامشىداي بولسا دا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا كامىل سەنەدى. ال پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاستارعا سەنىپ قانا قويماي، ءۇمىت تە ارتادى: «تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتىپ، ەلىمىزدى ودان ارى وركەندەتۋ قازىرگى ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى بورىشى. سوندىقتان ءبىز سىزدەرگە زور ءۇمىت ارتامىز».

قازاق جاستارى بويىنداعى وتان­سۇي­گىشتىك قاسيەتپەن سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىر­مەي، ءۇمىتتى اقتار دەگەن ويدامىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلوردادا Astana Marathon-2022 وتەدى

ەلوردا • بۇگىن، 12:16

سوماليدە جارىلىس بولدى

الەم • بۇگىن، 10:25

بۇگىنگى ۆاليۋتا باعامى

قارجى • بۇگىن، 10:13

ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەدى

سپورت • بۇگىن، 07:32

وۆەرتايمدا جەڭدى

حوككەي • بۇگىن، 07:30

ۇقساس جاڭالىقتار