قازاقستان • 15 تامىز، 2022

ەرلىككە تولى ەڭبەك

103 رەت كورسەتىلدى

ميمىرت تىرلىكتىڭ مي قايناتار ىستىعىندا بال اراسىنىڭ تىنىمسىز تىرشىلىگى تامسانتادى ءھام كوڭىل تەبىرەنتەدى. تامسانتاتىنى سول – ادام اتاۋلى قانشا رەت تالپىنسا دا قول جەتكىزە الماعان ىزگىلىكتى دە ادىلەتتى، ءماندى دە ماعىنالى عۇمىر وسى ءبىر تيتىمدەي عانا تىرشىلىك يەسىنە بۇيىرعان. ال كوڭىل تەبىرەنتەتىنى – قانشاما قانات تالدىرىپ، اياق شارشاتىپ، مىڭداعان گۇلدىڭ باسىنان تىرنەكتەپ جيعان تاتتىسىنەن وزىنە تيەسىلى نەسىبەسى شامالى: ەڭبەك – ونىكى، قىزىعى – وزگەنىكى. مۇنداي تىرلىك عۇلامالاردىڭ كوبىنە ءتان بولسا، ءبىز بۇل ءسوزىمىزدى قازاقتىڭ ءبىرتۋار ەرى نۇرمولدا الدابەرگەنوۆكە قاراتىپ ايتار ەدىك.

اجەسىنىڭ بالاسى

نەگە ەكەنىن بىلگىڭىز كەلسە، ۇلىستاي ۇرپاعىنا ونەگەلى ءىس قالدىرعان حالقى­مىزدىڭ ارداق تۇتار اسىل ازاماتى جايىندا جازىلعان «نار تۇلعا» اتتى عۇمىرنامالىق دەرەكتى حيكاياسىن وقىپ كورىڭىز. جاي عانا وقىپ قويماي، ۇلتىن سۇيگەن سونداي ۇلكەن جۇرەكتىڭ ءبىر كەزدەرى جانىمىزدا جۇرگەنىن ساناعا سالىپ زەردەلەڭىز. ءار كۇنى تەك يگىلىككە عانا جۇمسالعان جارتى عاسىرلىق ەڭبەك جولىندا ءبىر ادامنىڭ قانشا جۇمىس بىتىرە الاتىنىن وي-تارازىسىنا سالىپ ولشەڭىز. ولشەڭىز دە ۇلت ءۇشىن، ۇرپاق ءۇشىن ءوزىڭىزدىڭ نە تىندىرىپ جۇرگەنىڭىزدى بەزبەندەپ كورىڭىز.

كوزى تىرىسىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ اكادەميگى اتانىپ، ەلىنىڭ ابىروي-اتاعىن اسپانعا كوتەرگەن اسپانتاۋ تۇلعانىڭ حالقىنا كورسەتكەن قىزمەتى قىرۋار. ومىراۋىنا قوس «التىن جۇلدىز» تاقتى، قازاقتىڭ بەلگىلى اقىن-جازۋشىلارىمەن، قوعام قايراتكەرلەرىمەن ۇزەڭگىلەس دوس-جاران، سىيلاس ازامات بولدى. مۇقىم ءبىر ءداۋىردىڭ قۋانىش پەن قايعىسىن، جاقسىلىعى مەن جاماندىعىن تەڭ كورىپ، ەلمەن بىرگە كوتەرگەن نار تۇلعانىڭ قيلى دا قىزىقتى تاعدىرى كىمدى دە بولسا بەي-جاي قالدىرماسى انىق.

الدى-ارتىنان سۇيەيتىن تىرەۋى بولماسا دا اۋىل بالاسى اتقا قونىپ، بۇقارانىڭ ب ۇلىڭ تىرلىگىندە بۇعىپ جاتقان قيىنشى­لىقتارعا تاۋداي توسقاۋىل بولا ءبىلدى. اڭىز-اڭگىمەلەردە باتىرلاردىڭ ومىرگە كەلۋى ۇلكەن ءبىر وقيعانىڭ بولاتىنىن مەڭزەيدى ەمەس پە؟ قارا شالدىڭ باعى ءۇشىن ەمەس، قاراشانىڭ قامى ءۇشىن جاراتقان ت ۇلىمدى ۇلدىڭ جەر دەيتىن عالامشارعا كەلۋى دە اسەرلى.

مىنا قىزىقتى قاراڭىزشى، اقتولىس اجەسى تازالىعى ەلدەن ەرەك، تابيعاتىنان تۋراشىل، تەكتىنىڭ قىزى بولسا كەرەك. ۇستىنە قىلشىق جۋىتپايتىن، بەس ۋاقىت نامازىن استە قازا جىبەرمەيتىن، ىدىس-اياعىن جارقىراتىپ ۇستايتىن بيپاز كىسىنىڭ بىلمەيتىنى جوق كورىنەدى. وعان دالەل، بايدىڭ ايەلىنىڭ ىشىنە تەرىس بىتكەن بالانى ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز امان-ساۋ جارىق دۇنيەمەن قاۋىشتىرعانى. ەل-جۇرت سوندىقتان «اپاقا» اتاپ كەتىپتى.

الدابەرگەن وتاۋ قۇرعاننان كەيىن كەلىنىن قىزىنان كەم كورمەيدى. اياعى اۋىرلاعانىن بايقاعان ەنەنىڭ اۋزى دا، قولى دا تىنىم تاپپاپتى. العاشقى كۇننەن-اق ايالاپ، باعىپ-قاعادى. ءار قيمىلىن كوزىنەن تاسا قىلمايدى. «ىشتەگى بالا شىمىر بولىپ وسەدى» دەپ، قارا ساعىز شايناتادى. «كوڭىلى تازا، اقىلى تۇنىق بولادى» دەپ، راۋعاش جەگىزەدى. «تاباندى، ەڭبەكقور بولادى» دەپ، جالاڭاياق جۇرگىزەدى. ول ول ما، جۇپار ءيىسى اڭقىعان كوكەمارال ءشوبىن قايناتىپ، وعان جاس ارشانى ارالاستىرىپ، كۇنارا كەلىنىن جىلى سۋعا شومىلدىرىپ تۇرادى. ۇزىن تولعاق باستالىسىمەن «بالا كىندىگىنە ورالىپ قالادى» دەپ، ارقان ەستىرمەيدى. تىپتەن تەڭ بۇزدىرمايدى، قاپتىڭ اۋزىن بايلاتپايدى. تەك، بۋ­لى نارسەلەردى شەشۋگە، جابۋلى زاتتاردى اشۋعا عانا رۇقسات ەتەدى. اۋزىن بىردە قايناتقان قارا جۋسانمەن، بىردە قاراتىكەن تۇزبەن شايعىزادى.

ال اي تولعاعى باستالا «بالانىڭ ەتى قىزارىپ كەتەدى» دەپ، جاس ەتكە قول تيگىزدىرمەيدى. ء«سابيدىڭ سۇيەگى بەرىك بولسىن» دەپ، قىزىل ىرىمشىك جەگىزەدى. ىشكىزگەن تاماعى تەك اق بولادى. ارەدىك: «بالامىز قالاي ءوسىپ كەلە جاتىر؟ كانە، كورەلىك» دەپ، كەلىننىڭ ءىشىن قاراپ تا جىبەرەتىن كورىنەدى. ءسابيدىڭ قامشىۇستار ەكەنىن اي-كۇنى كەلمەي-اق اڭعارعان. وسىدان-اق توپشىلاپ كورىڭىز. الگى امەريكالىق پسيحولوگتەردىڭ ايتاتىنى ەرىكسىز ويعا ورالادى. ءۇش ايلىق بالاسىن كوتەرىپ كەلگەن كەلىنشەككە ء«سابيىڭىزدى تاربيەلەۋگە توقسان كۇن كەشىگىپ قالدىڭىز» دەگەن ەكەن پايىمدى پسيحولوگ. مۇنى قازاق «تاربيە تال بەسىكتەن باستالادى» دەپ تاپسىرلەگەن.

اقتولىس اجەي نەمەرەسىنىڭ تەگىن ادام بولمايتىنىن قۇرساقتا جاتقاندا-اق جورامالداعان. اللا تاعالانىڭ نۇر شاپاعاتىنا شومىلعالى تۇرعانىن ءوزى بىلسە دە دابىرالاۋعا اسىقپاپتى. مۇ­نىسى ءتىل كوزدەن ساقتانعانى بولار. دەگەنمەن كورگەن ءتۇسى ويعا سۇيەك بولارلىق.

قارتاڭ كەمپىر كۇز مەزگىلىندە وتىن ىزدەپ، تاۋعا بەتتەيدى. كەنەت اۋا رايى بۇزىلىپ، كۇن كۇركىرەيدى. شەلەكتەپ جاڭبىر جاۋىپ، دۇنيەنىڭ الەك-شالەگى شىعادى. بارار جەر، باسار تاۋى قالماعان سوڭ، تورعايداي ءبىر ەمەننىڭ ساياسىن پانالايدى. ءۇستى-باسى مالمانداي سۋ بولىپ، دەنەسىن سۋىق بيلەي باستايدى. ايقايلاپ كومەك سۇرايىن دەسە، تاۋ ىشىندەگى جابايى اڭداردان قورىقسا كەرەك. ىستەرگە ەش امالى قالماي، دىڭكەسى قۇرىعان ساتتە ماڭىنان تۇياق ءدۇبىرى ەستىلەدى. قۇمىعا شىققان اتتىڭ شالقاق اياڭى ءدال قاسىنا كەلىپ توقتايدى. اياق-قولى دىرىلدەپ، ەكى كوزىن قاراڭعىلىق توڭىرەكتەيدى. جاپى­راق جانىن شۇبە­رەككە ءتۇيىپ تۇرعاندا:

«قاراعىم، قورىقپا! ءما، ۇستا مىنانى»، دەپ مالايسارى باتىر قولىنا قايىڭ ساپتى ايبالتانى ۇستاتادى. جانارىن اشقاندا ەلەس عايىپقا اينالادى. ءوزى: «ارۋاقتى كوزىم تار جۇمۋلى بولسا دا، اپ-انىق كوردىم. جالما-جان ايبالتانى كەۋدەمە باستىم. و، عاجاپ! سول-اق ەكەن بويىم جىلىپ، كۇن جارقىراپ اشىلا بەردى»، دەپ ەسكە الاتىن كورىنەدى.

بالالارى توڭىپ قالماسىن دەپ، ءبىر قۇشاق قۋ وتىندى قۇشاقتاپ جۇگىرە ۇيىنە جەتەدى. توشالا ءۇيدىڭ ءتورت قابىرعاسى تىنىشتىققا بويۇسىنعان. الدىنان ەشكىم شىقپاعانىنا وكپەلەپ، قايىڭ ساپتى ايبالتانى بوساعاعا تاستاي سالادى. سودان ول ەسكەرۋسىز، ەلەۋسىز قالا بەرىپتى. ارادا جىلدار جوڭكىلىپ ءوتىپ جاتادى. بىرەۋ ۇرلاپ كەتە مە، الدە ۇشتى-كۇيلى جوعالىپ كەتە مە، وعان باس قاتىرمايدى. قايىڭ ساپتى ايبالتاسىز دا وتىنى شابىلىپ، اعاشى جارىلىپ، قازانى قايناپ جاتادى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى قاراشاڭىراققا بابامىز بالپىق اۋليە ات باسىن بۇرادى. ول كىسى ۇيگە تۇسپەي سىرتتان:

«بالام-اي، مالايسارى باتىر بەرگەن الگى قايىڭ ساپتى ايبالتاڭدى كورەيىن دەپ كەلدىم»، دەپ الىستان ايقايلايدى. اپاقا جاتىپ كەلىپ ايبالتانى ىزدەيدى. جۇرەگى دۇرسىلدەپ، اۋزىنا تىعىلادى. ءۇستى-باسى قارا تەرگە ورانادى. اقىرى، قۋانىشىنا وراي، قولىنا ىزدەگەنى ىلىنەدى. قايىڭ ساپتى ايبالتانى ۇستاپ، اۋليە بابامىزعا قاراي قۇستاي ۇشادى. تالاي ۋاقىت قاراۋ­سىز قالعان ايبالتانىڭ سابى دا، باسى دا كۇن ساۋلەسىنە شاعىلىسىپ، كوز قارىق­تىرادى. سوندا اۋليە بالپىق بي:

«بالام-اي، باتىر بەرگەن اسىل زاتقا يە بولساڭشى. ءوزىنىڭ باسى دا، سابى دا التىن، قاسيەتتى نارسە ەكەن، شاڭى­راققا قونسىن! ءاۋمين!»، دەپ باتاسىن بەرىپ كەتىپتى. اجەسى ىشتەي وسى ءتۇستى جاقسىلىققا جورىپ، ارۋاقتارعا قۇران باعىشتايدى. كورشى-قولاڭعا جەتى شەلپەك ۇلەستىرەدى. ۇلكەندەردىڭ ء«تۇس وڭالماي، ءىس وڭالمايدى» دەگەنى اقيقات قوي. بۇل وقيعادان كەيىن قىرسىق كەتىپ، اۋلەتىنە قىدىر قونسا كەرەك. قوراسىنا وتار-وتار قوي ءبىتىپ، جاعدايلارى دا جاقسارىپتى.

تاعدىردىڭ جازعانى شىعار، اتا-اناسىنان ەرتە جەتىم قالادى. الايدا اسا ەڭبەكقور، ۇلتتىق ار-نامىسقا بەرىك، جان دۇنيەسى تازا ادام بولىپ قالىپتاسۋى مەن ءوسىپ-جەتىلۋىنە اجەسى اقتولىس اپانىڭ اسەرى ەرەكشە بولادى. الدابەرگەننىڭ ۇلى اتانعانىمەن كوزىن اشقالى اجەسىنىڭ تاربيەسىمەن قۋاتتانادى. سونىڭ ارقا­سىندا نۇرمولدا مەن قارىنداسى ءبيبى اكە-شەشەسىنىڭ بار-جوعىن دا بىلمەي وسەدى. ءبيبى كۇندىز اجەسىنىڭ جانىنان قالمايدى، بالا نۇرمولدا بولسا قوزى قايىرىپ، بۇزاۋ باعادى. جاسىنان مالساق ءارى اكەسىنە قولعابىس بولادى. ىمىرت ۇيىرىلىسىمەن ەكەۋى اپاسىن قاۋمالاپ، ەرتەگىسىن ەستۋگە اسىعادى. «ەر توستىك»، «قوبىلاندى»، «الپامىس باتىر» جىرلارىن تىڭداپ وسكەن بالا بولاشاقتا ەل تۇتقاسىن ۇستايتىن ازامات بولۋدى ارماندايدى. وعان ومىردەگى بار قىزىق تا، بار ءتاتتى دە تەك اجەسى ايتاتىن عاجايىپ ەرتەگىلەر بولىپ كورىنەدى. باتىرلارعا ەلىكتەيدى، ەڭبەككە ەرىنبەيدى.

بۇل ايتقان وقيعالاردىڭ ءبارى ەل اۋزىنان ەستىگەن اڭگىمەدەن. شاراپاتىن كورگەن جاندار ءالى كۇنگە الىپ تۇلعانىڭ مارايما مىنەزى مەن شەكسىز مەيىرىمدىلىگىن جىپكە تىزگەن مارجانداي ورەدى. كوزى تىرى­سىن­دە كورسەتكەن ونەگەسى كوپكە ۇلگى. ءبىز ونىڭ ءبىر پاراسىن عانا بىلەمىز. جانىندا ءجۇرىپ قىزمەتتەس بولعان، قيىنشىلىقتا جانىنان تابىلىپ، جىگەرىنە قانات بىتىرگەن ادامدار بۇگىندە ساناۋلى. كوبى اجال دەيتىن ارعىماققا ءمىنىپ، كەلمەسكە كەتتى. بۇگىندە قاسىندا جۇرگەندەردىڭ كىشىسى ارداقتى اقساقال اتانعان. سونىڭ ءبىرى – جەكەن اقساقال. ول نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتىڭ جاقىن تۋىسى ءارى اتالاس باۋىرى. كەزىندە شوپىرى بولعان. زايىبى ەكەۋى اعانىڭ اق باتاسىن الىپ، وتاۋ قۇرىپتى. ءالى كۇنگە ەستەلىكتەرىن جاڭعىرتىپ، سول زامانداعى ولشەۋسىز ەڭبەگىن تامسانىپ ايتادى. حالىقتىڭ سۇيىكتى پەرزەنتىنىڭ ءمالىم دە بەيمالىم قىرلارىن ءبىر ساپاردا جەكەن جەتپىسباەۆ اڭگىمەلەپ بەرگەن ەدى. ءبىز ادەتتەگىدەي كۇندەلىگىمىزگە ءتۇرتىپ العانبىز. ەندىگى ءسوز سول جايىندا.

جەكەن قارتتىڭ ەستەلىگى

نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ قارشا­دايىنان ەڭبەككە ارالاستى. ول ءبىر قي­لى دا قيىن زامان ەدى. شوپاندىقتىڭ شەكپەنىن شەشىپ، اكەمنىڭ ءىنىسى تاتىبەك جەتپىسباەۆ ەكەۋى تۇركسىب تەمىرجولىنىڭ قۇرىلىسىنا اتسالىسادى. 1927-1930 جىلى تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ىقپالىمەن ورتالىق ازياعا، باتىس قىتايعا، باتىس موڭعولياعا، باتىس سىبىرگە داڭعىل جول اشقان تۇركسىب تەمىرجولى اشىلدى. اشىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلگەن تۇرار رىسقۇلوۆ نۇرەكەڭ مەن تاتى­بەك اعاعا قاجىرلى ەڭبەگى مەن جاۋاپ­كەرشىلىگى ءۇشىن العىس حات تابىستايدى. ودان كەيىن ىسىنە ادال، ەڭبەكقور جىگىت شۇبار اۋىلىنا كەلەدى. ءا دەگەندە جاي كولحوزشى بولادى. كەيىن كوزگە ءتۇسىپ، حالىقتىڭ اق باتاسىمەن كولحوزدىڭ باسقارما باستىعى بولىپ سايلانادى. جوعارى قىزمەتكە جايعاسقان سوڭ اۋىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە بىلەك سىبا­­نا كىرىسەدى. الىستاعى مەنىڭ اتا-انام­دى قاسىنا الادى. ول كەزدە مەن نە­بارى 1 جاستا ەكەنمىن. اۋىل حالقى ەڭسە­سىن كوتەرىپ كەلە جاتقاندا ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس باستالىپ، مايدانعا اتتانادى.

ماڭدايىنا جازعانى شىعار، مەنىڭ اكەم ءتاتي جەتپىسباەۆ سوعىستان قايتپاي قالادى. تاتىبەك اعانىڭ جارالانباعان جەرى جوق، ءبىر اياعىن بەرىپ كەلەدى. ال نۇرەكەڭ امان-ساۋ ورالىپ، ەلدىڭ قالاۋى­مەن جاڭادان قۇرىلعان جاڭاتالاپ كولحو­زىنا باسشىلىققا كەلەدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ 1950 جىلى «قى­ز­ىل­تۋ»، «جاڭاتالاپ»، «جاڭالىق» دەگەن ءۇش كولحوزعا قوسىلىپ، ستالين اتىنداعى كولحوز قۇرىلادى. اۋىل شا­رۋا­شىلىعى سالاسىنىڭ كوشباسشىسى اتانعان نۇرەكەڭ جاڭا كولحوزدىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالادى.

سونىمەن جاڭا كولحوز وركەندەپ، تابىسى جىلدان جىلعا مولايا تۇسەدى. ەلدىڭ ىنتا-جىگەرى ارتىپ، جۇمىستى بەرىلە ىستەيدى. سول ۋاقىتتا قاراپايىم حالىقتىڭ جاعدايى ەداۋىر جاقسارىپ قالعان ەدى. نۇرمولدا اعا اۋىلعا «گاز-51» جۇك كولىگىن الدىردى. ونىڭ بىرەۋىنىڭ تىزگىنىن ماعان ۇستاتتى. قۋانىشىمدا شەك بولعان جوق. دەگەنمەن دە ارتىلعان مىندەت وتە اۋىر. مالشىلاردى قىستاۋعا تاسۋ، كومىر اكەلۋ ماعان جۇكتەلدى. جول اۋىر، الاي-تۇلەي بوران ءجيى سوعادى. تاۋدىڭ باۋرايىندا ءجۇرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بىراق مويىنىما العان مىندەتتى ابىرويمەن اتقاردىم. ول كىسى ەشكىمنىڭ اقىسىن جەمەيتىن. ەڭبەگىمنىڭ وتەۋى رەتىندە «پوبەدا م-72-ءنىڭ» تىزگىنىن ۇستاتتى.

ەل ايتقانداي ءوزى سونداي جانسەبىل جان ەدى. تاڭ الاگەۋىمدەپ كەلە جاتقاندا فيرما جاقتان داۋىسى ساڭقىلداپ ەستىلەدى. قىزىلشا داقىلىنا اسا زور كوڭىل ءبولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1948 جىلى العاش رەت «ەڭبەك ەرى» اتاعىن الدى. كولحوزدىڭ ءبىر جىلعى تابىسى 2 ملن سومنان اسىپ، كولحوز مۇشەلەرىنىڭ ايلىعى ءوستى. كوشە بويىنا قالاي بولسا سولاي سالعان سوقپا جەر تامداردىڭ ورنىنا جاڭا، ەڭسەلى شاتىرلى ۇيلەر تۇرعىزۋدى ۇيىمداستىردى. ول ءۇشىن اۋىلدىڭ باس جوباسىن ءوز قولىمەن سىزدى. كوشەلەر، عيماراتتار، باۋ-باقشا تۇگەلىمەن سول جوبادا قامتىلدى. قازىر ويلاپ وتىرساق، جاقسى ساۋلەتشى، بىلگىر قۇرىلىسشى بولعان ەكەن.

ءبىر قىزىعى، كىسى جاتىرقامايتىن، ءبارىن باۋىر تۇتاتىن. قاسىنان بىلگىر مامان گايدەر ەۆالت دەگەن نەمىس قال­ماي­تىن. سونىمەن اقىلداسا وتىرىپ، ءبىرشاما شارۋانى جۇزەگە اسىردى. كورگەندەردىڭ ايتۋىنشا، ءۇي مەن ءۇيدىڭ اراسىن ءوزى ادىمداپ ولشەپ شىعادى. قاراجاتى بار وتباسىلارىنا ء«ۇيىڭدى ءوزىڭ سال، قۇرىلىس ماتەريالدارىن تاۋىپ بەرەمىز» دەسە، كەدەي شارۋالارعا كولحوز قورىنان نەسيە بەردى. وسى تارتىپپەن جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ءوز ناتيجەسىن بەرىپ، كولحوزدىڭ كەلبەتى جاڭاردى. بۇعان قوسا ەلدى مەكەندەرگە باۋ-باقشا ەگۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلدى. سوناۋ شەت جاقتان جەمىس اعاشتارىنىڭ كوشەتتەرىن اكەلىپ، ءۇيدى-ۇيگە ۇلەستىردى. اۋىلدىڭ جاسىل جەلەككە ورانۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتتى.

جەكە قۇرىلىستارىمەن قاتار 150 كيلوۆاتتىق كۇشى بار ەلەكتر ستانسالارى، تولىق مەحانيكالاندىرىلعان ساۋىن سيىر فەرماسى، مال قورالارى، استىق قامبالارى، ەكى قاباتتى ورتا مەكتەپ، جيىرما بەس توسەكتىك ەمحانا، ءدارى­حانا، بالاباقشا، سابيلەر ءۇيى، ءار بريگادا دا كلۋب، ناۋبايحانا ت.ب قۇرىلىستار جۇرگىزىلدى. بۇلاردىڭ ءبارى كولحوز تابىسىنىڭ ەسەبىنەن سالىنعانىن ەسكەرسەك، 11 جىل ىشىندە ماڭداي تەرىن توككەن نۇرمولداداي دارا تۇلعا حالىق ارمانداعان تاتۋ-ءتاتتى ءومىردى كوز الدى­مىزعا اكەلدى. شۇبار ەلدى مەكەنىن گۇلدەن­دىرىپ، شاعىن قالاعا اينالدىردى. جەتىسۋدىڭ وسىناۋ كىشىگىرىم كولحوزىنا الىس-جاقىن شەتەلدەن، ودان بەرى وداق كولەمىنەن ات ءىزىن سالماعان ادام جوق شىعار. كەلگەن قوناق اعانىڭ ەڭبەگىنە تامسانىپ، بارعان جەردە ماقتانىشپەن اڭگىمەلەپ وتىرادى ەكەن.

بىردە اۋىلعا جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر كەرەك دەپ بولاشاعى بار-اۋ دەگەن جاستاردى شەتىمىزدەن قالاعا اتتاندىردى. اناممەن اقىلداسىپ، وقۋعا بارۋعا كەلىستىم. جالعىز قىزى كۇلان ەكەۋمىز الماتىعا جول تارتتىق. قارا جۇمىسپەن ءجۇرىپ ابدەن قارايىپ قالسام دا باعىما وراي مەحفاكقا وقۋعا ءتۇستىم. ايتسە دە مەن وقۋدا جۇرگەنىمدە نۇرەكەڭ قىزمەتىنەن بوسادى. وزبەكستاندا «پوليتوتدەل» كولحوزىنىڭ باسشىسى تۇرسىنقۇل حامراقۇلوۆ 3 مارتە ەڭبەك ەرى اتانعان. ءبىزدىڭ قازاق تا نۇرەكەڭە 3 جۇلدىز الىپ بەرمەك ويمەن قۇجاتتارىن رەتتەپ ماسكەۋگە جىبەرەدى. مۇنى ەستىگەن كورسەقىزارلار توسقاۋىل جاساپ، سوڭىنا تۇسەدى. سول كەزدە ۇكىمەت باسىندا حرۋششەۆ، ال بىزدە يۋسۋپوۆ دەگەن بولعان. اشىعىن ايتقاندا نۇرەكەڭە ەشكىمنىڭ جانى اشىمادى. ارىز ۇيىمداستىرىپ، بالەسىن جاپتى.

جازعى دەمالىسقا شىعا سالىسىمەن اۋىلعا تارتاتىن ادەتىم. ۇيگە كەلسەم انامنىڭ قاباعى سالىڭقى. اۋىل جۇرتى دۇرلىگىپ جاتىر ەكەن. اعانى قىزمەتتەن شەتتەتكەنىنە حالىق قاپالانىپ ءجۇر. داستارقاننان ءدام تاتپاي بىردەن سالەم بەرۋگە باردىم. نۇرمولدا اعا قۋانىپ قالدى. ەرتەسىنە شاحان ساسىقباەۆ پەن قاپال بايعابىلوۆتى الىپ ساپارعا شىقتىق. قىزمەتتەن كەتۋىنىڭ سەبەبىن بىلگىسى كەلىپ، ىشتە كۇيزەلىپ كەلەدى. جولدا مالايسارى باۋرايىندا جاتقان اكە-شەشەسىنىڭ بەيىتىنە توقتاپ، قۇران باعىشتادىق. كەش باتپاي الىپ شاھارعا جەتتىك. الدىمەن جەزايىر جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ شاڭىراعىنا جايعاستىق. ودان ءوتىپ اتاقتى گەولوگ قانىش سات­باەۆپەن جولىقتى. ول كىسى اعاعا باسۋ ايتىپ، كەيىن ءبارى ورنىنا كەلەتىنىنە سەندىردى. شىنىمەن، كوپ ۇزاماي يۋسۋپوۆ مىنبەردەن قۇلاعاننان كەيىن، داڭقتى تۇلعا دىنمۇحاممەد قوناەۆتىڭ ءوزى كەلىپ، مۇقىرىعا باستىق قىلىپ سايلادى. سول توپىراققا تابانى تيگەن سوڭ اراعا ەكى جىل سالىپ ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتاندى.

نۇرمولدا اعانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەشكىمدى الالامايتىن. سوعىستان كەيىن اۋىلعا چەشەندەر، كورەيلەر، پولياكتار اعىلىپ كەلدى. سولارعا بارىنشا قول ۇشىن بەرىپ، باۋىرىنا باستى. بارلىعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىپ، اۋىل جۇرتى ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي بەرەكەلى كۇن كەشتى. نەمىس مامانى كازيشكين يوننيكتى ورىنباسارى ەتتى. لەونيد الەكساندروۆيچتى ەكونوميست، بوريس رازۆيتسكيدى باس اگرونوم قىزمەتىنە تاعايىندادى. پولياك بوريا ءفرانسوۆيچتى مەحانيك، ميكايل ماركوۆيچ دەگەن ەۆرەيدى ەكسپەديتور قىلدى.

قانشا ۇلكەن قىزمەتتە جۇرسە دە نۇرەكەڭ كىشكەنتاي بالالاردى قاتتى جاقسى كورەتىن. ءوزى سوققان كلۋبتىڭ قاسىنان سولارعا ارناپ دەمالىس ايماعىن جاسادى. سول ماڭداعى ويپاڭداۋ جەرگە سۋ جينالىپ، قالىڭ ءشوپ شىعاتىن. اۋىل بالالارى كوك مايساعا كۇرەسىپ وينايدى. ءبىر كۇنى اعا جولشىباي سوق­قاندا ءبارىمىز قورىققانىمىزدان تۇرا قاشتىق. شاقىرىپ الىپ، ءبارىمىزدى قايتا كۇرەستىردى. جەڭگەنىمىزدى تىزەسىنە وتىرعىزىپ ايمالايدى. ونداي ساتتە بالالار چەمپيوندىق اتاق العانداي اسىر سالاتىن. جەڭىلگەندەرىنە جىگەر بەرەدى. كەيبىر سوتقارلار سول ساتتە اكەسىنىڭ كىممەن ىشكەنىن، اناسىنا تيىسكەنىن بايانداپ بەرەدى. سودان ۇلكەن جينالىس وتكىزىپ، اكەلەرىن سوزبەن سويادى. وسىلايشا، ەل الدىنداعى ادامدىق بورىشىن ادال اتقاردى.

بۇل – نۇرمولدا الدابەرگەنوۆتىڭ شاراپاتىن كورگەن جەكەن قارتتىڭ ەستەلىگى. تىڭداپ وتىرىپ، تاڭداي قاعاسىز. ەر ەسىمى جەتىسۋ ەلىمەن بىرگە جاساي بەرمەك. قارىمدى قالامگەر قۇتتىبەك ءبايانديننىڭ «نارتۇلعا» رومانىنداعى تاۋاندى تۇلعانىڭ «اۋىرسام اجالدان قورىقپايمىن، كولحوز بولەك-بولەك بولىپ كەتە مە دەپ ۋايىمدايمىن» دەگەن ءبىراۋىز ءسوزى ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ جارقىن كورىنىسى ىسپەتتى. وكىنىشكە قاراي، ونىڭ ايتقانى ايداي كەلدى. بۇگىندە سول الىپ تۇلعانىڭ كوزىندەي بولىپ قالعان ءزاۋلىم عيماراتتاردىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعانى ازىن-اۋلاق. قارا جەردى شارۋا­لار جەكە-جەكە ءبولىپ الدى. ايتسە دە نۇرمولدا اتامىزدىڭ ونەگەلى ءىسى ەل جادىندا. قادىرى قۇن ساناپ ارتىپ، بەدەلى بيىكتەي تۇسۋدە.

اۋىلىندا تۇرعىزىلعان ەسكەرتكىشى­نىڭ تاپ الدىندا «ەسكەلدى، بالپىق ارۋاعى قولداسىن، سوندا سەن نۇرمولداداي بولاسىڭ» دەپ جازىلعان وسىناۋ ىستىق تىلەكتى وقىعاندا جۇرەك تولقيدى. اسقار تاۋدىڭ الىستان ەڭسەلى كورىنەتىنى سەكىلدى اتامىزدىڭ دا بيىك بەينەسى كۇن وتكەن سا­يىن اسپانمەن استاسىپ بارادى. تىرلىگىندە تۋعان جەرىنىڭ تۋىن جىقپاي توبەگە كوتەرگەن، ايانباي ەڭبەك ەتكەن ەسىل ەردىڭ اسىل ارمانى اقيقاتقا اينالۋدا.

 

جەتىسۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

جاپونيادا جەر سىلكىندى

الەم • بۇگىن، 10:22

ۇقساس جاڭالىقتار