«بۇل قالايعا» «پروتون» دەپ كوكتى نۇسقايدى قامىققان ەلى. ءيا, كوكتەن سۋى دا «ۋ» بوپ جاۋعان زامان. ارقادا قۇبىلعان تۇلكى ءجۇرۋشى ەدى. ارقاسىندا ءبىر قىلتاناق جوق تىرداي جالاڭاش تۇلكى ءجۇر.
ارقانىڭ قۇبا بەلدەرىنىڭ كەز كەلگەن سايىنان دالباڭداپ ۇشاتىن بوكتەرگى, قۇلادىن تابان استىنان ات ۇركىتەتىن بودەنە, تارعاق, تۇرىمتاي, كۇيكەنتاي, جاعالتاي, قىرعي ماحامبەتتىڭ «ەي, قىزعىش قۇسى» دەيتىن قىزعىش قۇس قايدا؟
ءحىح عاسىردا:
ەي, قىزعىش قۇس, قىزعىش قۇس
سەنى كولدەن ايىرعان
لاشىن قۇستىڭ تەپكىنى
مەنى ەلدەن ايىرعان
حان جاڭگىردىڭ ەكپىنى,
دەمەۋشى مە ەدى ماحامبەت؟
ءححى عاسىردا قىزعىش قۇستى كولدەن دە, ەلدەن دە ايىرعان قاي تەكپىن مەن ەكپىن؟
جۇرت ءسان ءۇشىن ۇستايتىن ۇكى, جالپاڭداعان جاپالاق, ارقانى انگە بولەگەن قاڭقىلداعان سارى-الا قاز, ءبىر ءوزى كىشىگىرىم مارقاداي بولاتىن دۋاداق كوزدەن عايىپ زامان تۋعان. قاراباي دەگەن قۇس بۇرىن دا سيرەك ەدى, قازىر ءبىرجولا جوعالعان. قۇداي-اۋ, تاڭ قىلاڭ بەرە سوناۋ كوككە ءىلىنىپ, عاجايىپ ءان سالعان دالا بۇلب ۇلى بوزتورعاي كورىنبەگەن سوڭ دالا يەسى ولگەندەي س ۇلىق جاتىر. كوڭىل قۇلازيدى, ءبىر وكسىك كەپ كوكىرەگىڭدى باسقان.
قاناتىن قومداپ, قومپاڭ قاققان قارا قۇس, اقباس كۇشىگەن, تازقارا, ولەكسە اتاۋلىنى كور-جەردەن ىزدەپ تاباتىن ساۋىسقاندى كورىپ بالا-شاعا ءماز بولاتىن. ۇرپاق تۋعان دالانىڭ سۇلۋ تابيعاتىن كورىپ ءوسسىنشى دەيسىڭ-اۋ. سول دالانىڭ ۇلى, سول دالانى قورعايتىن دا, قاسيەتىن اسپانداتاتىن دا سول ۇل بولسا ەكەن دەگىڭ كەلەدى. ەڭ بولماسا شىقىلىقتاعان تورعاي كورىنبەگەن مەڭىرەۋ دالا ەندىگى ۇرپاقتى ماڭگۇرت ەتپەسىنە كىم كەپىل.
اناۋ اعىباي باتىر باسىنان ارعى, سوناۋ تاياتقان-شۇناقتان ارمەن جەرگە ءبىرى قالماقپەن, ءبىرى ورىسپەن سوعىسقان باتىرلاردىڭ تاس بەيىتى جاتىر. سولاردى بىلەر مەنەن باسقا دا ەشكىم قالماپتى. جانىما نەمەرەممەن تاعى ءبىر-ەكى جاستى العان ەدىك. ارىرەكتەگى يەن دالادا وتكەن شاقتا سول دالاعا سىيمايتىنداي ونداعان مىڭ, الدە كوپ, الدە از كيىكتىڭ تابىنى جاتاتىن. لاقتارىن باسىپ كەتپەيىن دەپ اراسىنان زورعا ءوتۋشى ەدىك. كوڭىل ەلەگىزىپ كەلەدى. ءبىر كەزدە سول يەن دالادان جالعىز كيىك قاشتى. لاعى سوڭىندا. «كيىك, كيىك» دەپ نەمەرەم ءماز. ال ءبىزدىڭ كوڭىلىمىز ۇلىپ, جىلاپ تۇر. ايعاي سالىپ, جوقتاۋدىڭ از-اق الدىندامىز.
ارقانىڭ تورىندەگى ۇزىننان ءجۇز شاقىرىمعا سوزىلعان تاعىلى-بۇعىلى تاۋلارى جاتىر. ءبىر سايىنان جيىرما-وتىز ارقار ۇركىپ شىقسا, تاعى ءبىر جوتاسىنان قىرىق-ەلۋى بوي كورسەتەتىن ارقار تابىنى, تاسقا شىعىپ بىزگە قاراپ ءمۇيىزىن بىلەپ تۇرعان ايباتتى, سۇلۋ قۇلجالارى ماڭگىلىك بوپ كورىنەتىن. ەندى ول تاۋلاردان ارقاردىڭ ءىزىن دە كورە المايسىڭ. كولدەنەڭ جاتقان بەسشوقى, اقەرەك, تولاعاي, قىزىلتاۋ, قاتپار, الايعىر, كەرەگەتاس ءبىز كورگەن اڭ مەن قۇستان جۇرداي.
– ءبارى «ۋ» عوي, – دەيدى ەل, جەگەن ءدامىن, ىشكەن سۋىن كورسەتىپ.
ارقانى قۋاڭشىلىق باسىپ بارادى. كەشەگى شالعىنى قارا ساننان كەڭ كەلەتىن القاپتاردىڭ ءشوبى توبىققا جەتپەيدى. بۇرقىراپ جاتقان بۇلاقتار تارتىلعان. جازداي اعىپ جاتاتىن وزەندەر سۋالعان, نە ابدەن لاستانعان.
ارقانىڭ ءتوسى قاراعاندى وبلىسىنداعى جاعداي وسى. شىعىسىنداعى ەرتىس-پاۆلودار, سەمەي, باتىسىنداعى اقتوبە ايماعىنداعى جاعداي نەشىك؟ ءبارى وسىنداي كەيىپكە ۇشىراسا ەكونوميكانى كوتەرگەنىمىز دە, «جاڭا قازاقستان» دەپ تالپىنعانىمىز دا تۇككە تۇرعىسىز بوپ قالماي ما دەگەن كۇدىك ءىشتى جەگىدەي جەيدى. دامىعان ەلدەر وسىنداي اپاتتى كورىنىسكە شىداپ وتىرا الماسى انىق. بىزگە نە بولدى؟ نەگە ءۇنسىزبىز؟ تابيعات ءوزى كورسوقىر بولماساق كوزىمىزدى شۇقىپ كورسەتىپ تۇر عوي.
اۋرۋحانا بىتكەن سىرەسكەن نەشە قيلى اۋرۋلار. ەڭبەكتەگەن جاس تا, ەڭكەيگەن ۇلكەن دە سونىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ ءجۇر. «مەن دارىگەر بوپ كەلگەندە اۋدان بويىندا 17 ادام «گيپەرتونيك» بوپ تىركەلگەن ەدى, قازىر مىڭداعان بوپ كەتتى» دەيدى ءىنىم رايىمبەك.
«ارقانىڭ جازى بەيىشتەي», دەپ جىرلاپتى شورتانباي جىراۋ.
سارى ارقا سارقىراعان
سۋىڭ قايدا,
تۇندە شىق كۇندىز
مۇنار بۋىڭ قايدا,
ناجاعاي شاتىر-شۇتىر
نوسەرلەتىپ
كوتەرگەن كەمپىرقوساق
تۋىڭ قايدا,
– دەپ جىرلاعان ەكەن نارمامبەت اقىن. سۇلۋ سارىارقانىڭ كەشەگى ءبىز كورگەن كورىنىسى بۇگىندە ءتۇس كورگەندەي جاعداي. ەي, قالامگەرلەر, سۇلۋ ولەڭ, ماحاببات حيكاياسىن جازۋ الدانۋ, ەرمەك. سۇلۋ تابيعاتتىڭ ەندىگى سۇرقى وسى.
كامەل جۇنىستەگى,
جازۋشى
