ەكونوميكا • 11 تامىز، 2022

كومىر باعاسىن ىرىقتاندىرۋ قولدان كەلمەي تۇر

387 رەت كورسەتىلدى

قوڭىر كۇز جاقىنداي تۇسكەن مەزگىلدە كەرەكۋدە كومىر دۇربەلەڭى باستالادى. بيىل وڭىرلىك ەنەرگەتيكا سالاسىنا جاۋاپتى مەكەمەلەر تۇرعىنداردى قىسقا ەرتەرەك قامدانىپ، وتىندى وسى باستان ساتىپ الۋعا شاقىرۋدا.

سەبەبى كۇزدە كومىر كەنىشتەرى ويلارىنا كەلگەنىن ىستەپ، باعانى كوتەرۋگە ءتۇرلى سىلتاۋ ويلاپ تابادى. ءوڭىر باسشىلىعى قاتتى وتىننىڭ باعاسى بىلتىرعى دەڭگەيدە، ياعني تونناسىنا 9-16 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ساق­تالادى دەگەنىمەن، قازىر­دىڭ وزىندە جەتكىزۋشى ۇيىم­داردا ونىڭ باعاسى 18 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. وسى اپتا باسىندا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى وبلىستىق ءماسلي­حاتتىڭ دەپۋتاتتارىنا «كومپانيا­لار­مەن ارنايى كەلىسىم جاساس­قانبىز، وتىننىڭ باعاسى بىلتىرعى دەڭگەيدە ساقتالادى» دەپ ەسەپ بەردى. وسىلاي­شا، جاۋاپتى مەكەمە دەپۋتاتتارعا جالعان ەسەپ بەرىپ قۇتىلىپ كەتتى. ال ماسەلەنى ودان ءارى قازبالاعان دەپۋتات كورمەدىك.

الداعى قىستا ءوڭىردىڭ قاجەت­تىلىگى ءۇشىن 639 مىڭ توننا قاتتى وتىن كەرەك.

ونىڭ 132 مىڭ تونناسى بيۋد­جەت­تىك ۇيىمدارعا، تاعى 428 مىڭ توننا­سى جەكە تۇرعىندار قاجەتتىلىگىنە ار­نالعان. وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شار­­ۋاشىلىق باسقارماسى باسشى­سى­­نىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسحات جاقىپوۆتىڭ سوزىنە سۇيەن­سەك، وڭى­رى­مىزدە الداعى جىلىتۋ كەزە­ڭى­نە دايىندىق كەستەگە سايكەس جۇر­گى­زىلۋ­دە. مەكەمە كومىر جەتكىزۋ بويىنشا شارتتار جاساسىپ، كەنىشتەرمەن كەلى­سىم­گە كەلگەن. كومىر نەگىزىنەن جۇك كولىكتەرىمەن تاسىمالدانادى.

– تۇرعىن ءۇي قورىنداعى كوپ­پا­تەر­لى 2 416 باسپانانىڭ تەڭ جارتىسى قازىردىڭ وزىندە ازىرلىكتەرىن ءجۇز پا­يىزعا قامداپ الدى. پاۆلودار قا­لا­سىندا 500، ەكىباستۇزدا 180 تۇر­عىن ءۇي قىسقا دايىن. 337 قازان­دىق­­تىڭ 70 پايىزىندا جوندەۋ جۇ­مىس­تارى اياقتالدى. كومىر وندى­رە­تىن كەنىشتەرمەن كەلىسىم بار، كومىر ساتۋمەن اينالىساتىن تەمىر جول تۇيىقتارىمەن مامىلەگە كەلدىك: وتىن­نىڭ باعاسى وتكەن جىلدىڭ دەڭ­گەيىندە قالادى. ياعني تونناسى ساپاسى مەن قىزۋىنا قاراي 9 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ، 16 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. كومىر جەتكىزۋشى كومپانيالاردا قور بار. سوندىقتان سۋىق تۇسپەي تۇرىپ، تۇرعىندار قات­تى وتىندى قازىردەن قامداپ العان­دارى ابزال، – دەيدى ول.

تامىز ايىنىڭ ورتاسىندا وڭىردە كومىردى جاپپاي تاسۋ باستالادى. وسى كەزدە كەنىشتەردە كەزەك قالىپتاسىپ، كۇز بويى دۇربەلەڭگە ۇلاسادى. سول الاساپىراندى پايدالانىپ، كەنىش­تەر باعانى كوتەرىپ جىبەرەدى. بۇل ماسەلە جىل سايىن قايتالانىپ كەلە جاتىر. ءاي دەيتىن اجا، قوي دەيتىن قوجا بولماعان سوڭ ويلارىنا كەلگەن باعاسىن قويماعاندا نە ىستەيدى؟..

ايتپاقشى بىلتىر اۋداندارعا كومىر جەتكىزۋ كەستەسى بۇزىلىپ، سال­دا­رىنان اقتوعاي اۋدانىنىڭ اۋەلبەك اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ جىلۋ جۇيەسى قاقاعان ايازدا قاتىپ قالا جازداعان. وقۋشىلار ءبىراز ۋا­قىت قاشىقتان وقۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇل كەلەڭسىزدىكتەن سوڭ ءبىلىم باسقارماسى جەتكىزۋشىنى سوتقا بەردى. ال جاۋاپتى جۇمىسىنا سالعىرت قاراعان بىرنەشە شەنەۋنىككە سوگىس جاريالاندى. وسى جايسىز جاعدايدى ەسكە العان وبلىستىق ءماسليحات دە­­پۋتاتتارى وڭىرلىك ەنەرگەتيكا باس­­قارماسىنان جەتكىزۋشىلەرمەن مەموراندۋمعا وتىرۋدى تالاپ ەتۋدە. مەموراندۋم جاسالسا، باعانى ىرىقتاندىرۋعا مۇمكىندىك مول دەپ سانايدى ءماسليحات دەپۋتاتتارى.

تاعى ءبىر ماسەلە، كومىر جەتكىزۋ­شى­لەرگە قاتىستى. ءوڭىر نارىعىندا 8 جەتكىزۋشى بار. ولار وتىندى قويمالارىنا جەتكىلىكتى كولەمدە جەت­كىزبەسە، العاشقى سالقىن تۇسكەن­دە كومىردى جاپپاي ساتىپ الا باس­تايتىن تۇرعىنداردىڭ بارلىعىنا جەتپەي قالۋى مۇمكىن. بۇعان دەيىنگى جىلداردا سونداي ماسەلەلەر كەزدەس­كەن.

بيىل كۇزدە كومىردىڭ باعاسى وسەتىنى انىق دەيدى جەرگىلىكتى ەكو­نو­ميستەر. سىرتتان كەلەتىن تەح­نيكانىڭ قوسالقى بولشەكتەرى مەن ءتۇرلى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ قىمباتتاۋىنا وراي، كەنىشتەر ناعىز ناۋقان قىزعاندا باعانى كوتەرۋگە ارەكەتتەنەتىنى ايقىن. بىلتىر كو­مىر­دىڭ ءار تونناسىن «مايكوبەن-ۆەست» جشس – 6 500، «گامما سارىكول» – 5 500، «بوگاتىر كومىر» كەنىشى 2 783 تەڭگەدەن بوساتقان ەدى. الايدا بۇل باعا قازىردىڭ وزىندە وسە باستاعان. ماسەلەن، مايكوبە كە­نىشىنەن شىعاتىن، كۇلدىلىگى تو­مەن كومىر باعاسى 13 پايىزعا ءوسىپ ۇل­گەر­گەنىن ايتادى جەتكىزۋشىلەر. وبلىس ورتالىعىنداعى «ا-ۆەست پاۆلودار» جشس-ىندە بۇعان دەيىن ماي­ك­وبەلىك قارا كومىردىڭ تونناسى 10 500 تەڭگەدەن ساتىلسا، ەندى 12 مىڭ تەڭگەدەن بوساتىلۋدا. وعان كومىردى جەتكىزۋ قۇنىن قوسىڭىز، كەمى 5-6 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. ال شۇباركول كومىرى ءۇشىن جەرگىلىكتى جەتكىزۋشىلەر قازىردىڭ وزىن­دە تونناسىنا 18 500 تەڭگە سۇ­رايدى. كوكتەمدە 15 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلعان وتىننىڭ بىردەن 3 500 تەڭگەگە قىمباتتاپ شىعا كەلگەنىن جەكەمەنشىك كومپانيالاردىڭ وكىل­دەرى تۇسىندىرۋدەن باس تارتتى.

ءبىر قىزىعى، كومىردى اشىق ادىس­پەن وندىرەتىن «بوگاتىر كومىر» كەنى­شى دە قۋلىققا باسىپ، قاتتى وتىننىڭ باعاسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن وسىرەتىن ارنايى ءتاريفتى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە بەكىتىپ الىپتى. ياعني اي سايىن باعاعا 100 تەڭگەدەن قوسىلىپ وتىرادى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ پاۆلودار وبلىسى بويىنشا دەپار­تامەنتى بۇل جاعداي بويىنشا تەكسەرۋ شارالارىنا كىرىسكەن. دەي تۇرعان­مەن الىپ كەنىشتىڭ جاڭا ءتاريفىن زاڭسىز دەپ تانۋ ءۇشىن ءالى ءبىراز ۋاقىت قاجەت.

پاۆلودار قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى لەنين كەنتىندە بۇگىندە 10 مىڭنان اسا حالىق تۇرادى. ەلدى مەكەندەگى جەكە ۇيلەردىڭ بارلىعى قىستا پەش جاعىپ، جىلىنادى. كەنت تۇرعىنى اسەت حازىروۆ جىل سايىن جىلىتۋ كەزەڭىندە كەمى 10-15 توننا كومىر جۇم­سايتىنىن ايتادى.

ء«ۇيىم ەسكى، بوراندى كۇندەرى اڭىراپ كەتەتىندىكتەن پەش جاعۋدى ۇزبەيمىز، كۇنىنە 15-20 شەلەك كومىردى جاعىپ جىبەرەمىز»، دەيدى وتاعاسى.

قىزۋدى جاقسى بەرەتىندىگى ءۇشىن مايكوبەلىك كومىردى قۇپ كورەدى. بيىل كۇزدە كومىر ساتىپ الۋعا 150 مىڭ تەڭگەسىن دايىنداپ قويىپتى. تەمىر جول تۇيىقتارىندا كومىر قىمباتتاپ كەتكەنىن ەستىگەن تۇرعىن ەرتەرەك قيمىلداماعانىنا قىنجىلىپ وتىر. الدا­عى ۋاقىتتا قىمبات كومىردى الماس­قا امالى جوق. ەندى ءسال كۇتسە، باعا ودان ءارى ءوسىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس.

«وتىن باعاسىنىڭ جىل سايىن قىمباتتاۋى جاعىمسىز ۇردىسكە اينالىپ بارادى. بۇعان جەرگىلىكتى بيلىك كىنالى دەپ سانايمىن. بەنزين مەن گازدىڭ شەكتى باعاسىن بەلگىلەگەندەي، كومىردىڭ بوساتىلۋ قۇنىن دا ىرىق­تان­دىرۋدىڭ تەتىگى جاسالۋى كەرەك قوي. الىپ جاتقان ەڭبەكاقىمىز تۇككە جەتپەيدى. ازىق-ت ۇلىك پەن كيىم-كەشەكتىڭ باعاسى اسپانداپ كەتتى. ەندى كەلىپ كومىر قىمباتتاپ جاتىر. بۇلاي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس»، دەيدى كەنت تۇرعىنى.

بۇعان دەيىن ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق باسقارماسىنان حابار­لانعانداي، بيىل جۇك ۆاگوندارىنىڭ باسقا وڭىر­لەردەگى قۇرىلىس جۇمىستارىنا تار­تىلۋىنا بايلانىستى مارشرۋتتار 18-گە دەيىن قىسقارادى دەپ كۇتىلۋدە. وسىعان بايلانىستى تۇتى­نۋ­شىلاردى كومىرمەن ۋاقتىلى قام­تاماسىز ەتە الماۋ قاۋپى دە بار. سون­دىق­تان وتىن قورىن ەرتەرەك قامداپ الۋعا اسىعىڭىز.

 

پاۆلودار وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ءوڭىر جانە وركەنيەت

ساياسات • كەشە

اعا بۋىننىڭ قولداۋى

ساياسات • كەشە

ەسىمنەن كەتپەس ەساعاڭ

رۋحانيات • كەشە

بار ءۇمىت – بۋبليكتە

تەننيس • كەشە

وقىرماننىڭ رۋحاني ولجاسى

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار