ءبىلىم • 10 تامىز، 2022

ۇرپاق تاربيەسىندەگى التىن قازىق

276 رەت كورسەتىلدى

1950 جىلدارى كسرو العاش رەت عارىشقا جەر سەرىگىن ۇشىرعاندا اقش قىزىل يمپەريانىڭ بۇل سالادا قالاي دەموكراتيالى ەلدەن العا وزىپ كەتكەنىنە قايران قالعان. ءسويتىپ، بۇل ماسەلەنى زەرتتەپ، بالالارعا كىشكەنتاي كەزىنەن ءتۇرلى عىلىم سالاسى بويىنشا ءىلىم-ءبىلىم وقىتۋ كەرەك دەگەن تۇجىرىمعا كەلگەن. وسىدان كەيىن اقش-تا 1960 جىلدارى بازالىق جوبالار ءىلىمى، ياعني Project Based Learning جوباسى قولعا الىندى.

بۇل جونىندە «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق باسىمدىعى: بالالار جانە ءبىلىم بەرۋ كوشباسشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق تامىز فورۋمى شەڭبەرىندە «قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ – بالالاردى تاربيەلەۋ، وقىتۋ جانە دا­مى­تۋ الەۋەتى» تاقىرىبىندا وتكەن كونفەرەنتسيادا جان-جاقتى بايان­دالدى.

وسى تاقىرىپتا پرەزەنتاتسيا جاساعان R4 Technology Research Center عىلىمي-زەرت­تەۋ ورتا­لى­عىن­ىڭ ديرەكتورى ايدىن ءتۇسى­پ­جانوۆ مەكتەپ باعدار­لا­ما­سى­نان تىس قوسىمشا ءبىلىمنىڭ پايداسى تۋ­را­­سىندا كەڭىنەن وي تولعادى.

Project Based Learning جوباسى بويىنشا بالا ۇنەمى زەرتتەۋ، ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇرۋ كەرەك. مۇندا بالانى ءتورت نارسەگە ماشىقتاندىرادى. ول ويدىڭ سەرگەكتىگى، قيىندىقتان جول تابا ءبىلۋ، قارىم-قاتىناستا كۇشتى بولۋ جانە توپپەن بىرگە جۇمىس ىستەي الۋ. بالالارعا وسى بازالىق ءىلىمدى ءسىڭىرۋدىڭ ناتيجەسىندە، وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى قۇ­راما شتاتتاردا كاسىپكەرلىك سا­­لا­سى كۇرت دامىعان. ءتىپتى سول ار­قى­لى اقش زاماناۋي تەحنولوگيا، ءىلىمنىڭ بارلىق ءتۇرى بو­يىن­شا الەمدە كوشباسشى اتانىپ، العا سۋىرىلىپ شىققان جوق پا؟! سپيكەردىڭ ايتۋىنشا، ەكونوميكانى العا سۇيرەيتىن كەلەشەك جاس­تار. سوندىقتان ولاردىڭ ءبىلىمدى بولۋىنا كىشكەنتاي كەزىنەن باس­تاپ كوڭىل ءبولۋ كەرەك. بۇل رەتتە جاپونيانىڭ ايگىلى يكيگاي ءبىلىم جۇيەسىن ەنگىزۋدىڭ ەرەكشەلىگى كوپ كورىنەدى. يكيگايعا سايكەس بالا 4 نەگىزگى قاسيەتتى مەڭگەرىپ شىعادى. ول وزىنە نە ۇنايدى، قاي سالادا كۇشتى، قانداي ءىس وعان تابىس اكەلەدى جانە ەلگە پايداسىن تيگىزەتىن جۇ­مىس­پەن اينالىسۋ. كەلەشەكتە بالا وسى 4 ساۋالدىڭ جاۋابىن تابا السا، باقىتتى جان بولىپ سانالادى جانە وسىنداي ءىلىمدى ۇيرەنگەن ءاربىر جاس­تان ناعىز ءبىلىمدى، الدىنا ۇلكەن ماقسات قوياتىن ەلدىڭ تاعدىرىن قورىقپاي قولىنا تابىستاي بەرەتىن جاڭا ۇرپاق ءوسىپ شىعادى. عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى وسى اتالعان اعارتۋشىلىق ءىلىمنىڭ وزىق ءادىس-تاسىلدەرى وتاندىق مەكتەپتەن تىس قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە دە كەڭىرەك قولدانىلسا دەگەن سوزبەن ويىن تۇجىرىمدادى.

ورال قالاسىنان كەلگەن بالا­لار-جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى جانە ەكولوگيا ورتا­لىعىنىڭ وكىلى نيازبەك گاتاۋوۆ­تىڭ دا پرەزەنتاتسيا­سى كوپ­شى­لىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىر­دى. بايانداماشى مالىمدە­گەن­دەي، باتىس قازاقستان وبلىسىندا بالالاردى تۋريزمگە باۋليتىن، تۋعان ولكەنىڭ جەر-سۋ اتاۋلارىمەن تانىس­تىراتىن، ايماقتىڭ الىس-جاقىن تاريحىنان سىر شەرتەتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۇيىرمەسى سونداي ءبىر ەرەكشە، دارا ۇيىم سانالادى. ەكسكۋرسيا بارىسىندا وقۋشىلار توپ-توپقا ءبولىنىپ، وزەن بويلارىن جاعالاي سول جەردىڭ تابيعاتىمەن تانىسادى، اۋىل-ايماقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن جاقىننان كورەدى، ون­دا­عى كونەكوز قاريالاردىڭ اۋزى­نان كورگەن-بىلگەندەرىن جازىپ الىپ، ولكەنىڭ شەجىرەسىن قالىپ­تاس­تىرادى. سونىمەن بىرگە بالالار ۇيىرمە كەزىندە ساياحاتقا شى­عىپ، ارحەولوگيالىق قازبا، زەرتتەۋ جۇمىس­تارىمەن دە اينالىسادى. وسىنداي ەكسكۋرسيالاردىڭ بىرىندە وقۋشىلار جەر استىندا جاتقانىنا 150 ملن جىل بولعان دينوزاۆردىڭ ءبىر ءتۇرى يحتيوزاۆردىڭ سۇيەگىن تا­ۋىپ العان. وسى تەكتەس سۇيەك قال­دىق­تارى الەمنىڭ باسقا ەلدە­رىندە دە، ءتىپتى ماڭعىستاۋ وبلىسىن­دا دا تابىلعان ەكەن. بىراق ولار­دىڭ جاسى ورالدىق جاس ارحەولوگتەر قازبا جۇمىستارىندا تاپ­قان يحتيوزاۆردان الدەقايدا جاس. ءسويتىپ، كونە دينوزاۆردىڭ سۇيەك قال­دىق­تارى ءوز ەلىمىزدەن، سونىڭ ىشىندە باتىس قازاقستان جەرىنەن تابىلۋىنا وراي بۇل جويى­لىپ كەتكەن الىپ دەنەلى جانۋارعا قا­زاق­ستانوزاۆر دەپ ات قويىپتى. سپي­كەر قورىتىندى بايانداماسىندا وسىنداي تۋريستىك، ەكولوگيالىق ور­تا­لىقتىڭ ۇلگىسى رەتىندە رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىندە ۇيىرمەلەر جۇمىسىن قولعا الۋعا، جانداندىرۋعا بولاتىنىن ايتتى.

تامىز كونفەرەنتسياسىندا ءوزى­نىڭ تاجىريبەسىمەن بولىسكەن رە­سەي­­لىك ءبىلىم بەرۋدىڭ روبوتوتەحنيكا قاۋىم­­داستىعىنىڭ وقۋ-ادىس­تە­مە­لىك ورتالىعىنىڭ پرەزي­دەن­تى ۆلا­ديسلاۆ حالاموۆ قازاق­ستان­دىق ارىپ­تەستەرىن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى بويىنشا رەسەيگە كە­لىپ، ءوزارا تاجىريبە الماسىپ قاي­تۋ­عا شاقىردى.

– بۇكىل رەسپۋبليكادا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى بار. وعان وقۋشىلار سارايى، مۋزىكالىق، ونەر مەكتەپتەرى، جاس تەحنيكتەردىڭ ستانسالارى سەكىلدى ۇيىمدار كىرەدى. مىنە، وسى سەكىلدى مەكەمەلەردىڭ ءبىر جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستارىن سارالايتىن، ەسەپ بەرەتىن، سونىمەن بىرگە الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىسىپ، وي-پىكىر الماساتىن الاڭ­شا­نىڭ رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسىندە ۇيىمداستىرىلۋى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش، – دەدى قالالىق وقۋشىلار سارايى ورتالى­عى­نىڭ ديرەكتورى باقىتجان مۇستافاەۆ.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇگىنگى تاڭدا شىمكەنت قالاسىندا 9 ءىرى قوسىم­شا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. ونىڭ ىشىندە وقۋشىلار سارايى، ءداس­تۇرلى قاراتاۋ سەكىلدى ونەر مەكتەپ­تەرى بالالاردى ساباقتان تىس قوسىمشا ۇيىرمەلەر ارقىلى ونەر­دىڭ ءتۇر-تۇرىنە باۋلۋدا. بۇدان بولەك وقۋ­شى­لار سارايىنىڭ وزىندە 20 باعىت بويىنشا 160 ۇيىرمە جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق وسىندا كۇن سايىن كەلىپ ۆوكال، بي، قولونەر شەبەرلىگى، روبوت­تەحنيكا، ءىت جانە باسقا دا سالالار بو­يىن­شا قوسىمشا ۇيىرمەلەرگە قا­تى­ساتىن وقۋشىلارعا 150-گە جۋىق ۇستاز ساباق بەرەدى. سونىمەن بىرگە 260 مىڭداي شىمكەنتتىك وقۋشى مەكتەپىشىلىك ۇيىرمەلەرمەن دە، ارت-سپورت ۇيىمدارىمەن دە قوسىمشا قامتىلعان. دەگەنمەن ماماننىڭ سوزىنشە، بالالاردى تولىق قوسىمشا بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە سونىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز كورىنەدى. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا قالادا تاعى ءبىر ۇلكەن وقۋشىلار سارايى، مۋزىكالىق مەكتەپ سالىنىپ جاتىر. اتالعان عيماراتتار پايدالانۋعا بەرىلسە، وقۋشىلاردى قوسىمشا بىلىممەن قامتۋ سۇرانىسى ازايادى دەگەن ءۇمىت بار.

 

شىمكەنت

سوڭعى جاڭالىقتار

ءوڭىر جانە وركەنيەت

ساياسات • كەشە

اعا بۋىننىڭ قولداۋى

ساياسات • كەشە

ەسىمنەن كەتپەس ەساعاڭ

رۋحانيات • كەشە

بار ءۇمىت – بۋبليكتە

تەننيس • كەشە

وقىرماننىڭ رۋحاني ولجاسى

ەگەمەن قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار