«قولا دەپ بارىپ, التىن الدىم»
– وڭتۇستىك كورەيانىڭ ينچحون قالاسىنداعى ازيا ويىندارىنان سوڭ وتباسىن قۇردىڭىز. قىزدى بولدىڭىز. وتاعاسى دا كاراتە سپورتىنىڭ شەبەرى. قاتەلەسپەسەم, قىزىڭىز التى ايلىق كەزىندە تارازعا كەلىپ, جاتتىعۋعا كىرىستىڭىز. ازيا ويىندارىندا ەكى رەت قاتارىنان توپ جارۋىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– اللانىڭ قالاۋىمەن 2016 جىلى تۇرمىس قۇردىم. وتباسىن قۇرۋ – ءاربىر ادامنىڭ ارمانى. ارادا ءبىر جىل وتكەن سوڭ انا بولۋ باقىتى بۇيىرىپ, رايانا ەسىمدى قىزىمىز دۇنيە ەسىگىن اشتى. سول 2017 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا جەكە باپكەرىم قوڭىراۋ شالىپ, الداعى قاڭتار ايىنان باستاپ جاتتىعۋعا كىرىسۋىمىز كەرەك ەكەنىن ايتتى. وعان دەيىن اڭگىمەلەسىپ جۇرگەن كەزىمىزدە دە بايراقتى باسەكە الدىندا بابىما كەلۋىم كەرەكتىگىن ءتۇسىندىم. ايتسە دە قىزىم التى ايلىق كەزىندە جاتتىعۋعا كىرىسەمىن دەگەن ويىم بولعان جوق.
الايدا ەرتە باستان قامدانباساق, رەيتينگ بويىنشا ازيا ويىندارىنا ۇلگەرمەيتىن ەدىك. سوندىقتان وتاعاسى, قىزىم ۇشەۋمىز ەلوردادان تارازعا كوشىپ كەلدىك. ءسويتىپ, «ۇرىستا تۇرىس جوق» دەپ ىسكە كىرىستىك. نۇر-سۇلتان قالاسىندا ءجۇرىپ تە دايىندىقتى پىسىقتايتىن مۇمكىندىككە يە ەدىم. بىراق بىرىنشىدەن, ءوزىمنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىمە دەگەن پاتريوتتىق سەزىمىم تارازعا تارتتى دا تۇردى, ەكىنشىدەن, باپكەرىمدى ساتىپ كەتەتىندەي كورىندىم. ونىڭ ۇستىنە تۋعان جەرىمدى قاتتى جاقسى كورەمىن.
ازيا ويىندارىندا ەكى رەت قاتارىنان جەڭىسكە جەتۋىمنىڭ سەبەبى نەدە؟ ەڭ الدىمەن, بۇل جاراتقاننىڭ ماڭدايعا جازعانى, بۇيىرعانى. ەكىنشىدەن, باپكەرىم ەكەۋمىزدىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى توككەن تەرىمىزدىڭ وتەۋى شىعار. دەكرەتتىك دەمالىستان قىزىم التى ايلىق كەزىندە ەرتە شىققانىما ەش وكىنبەيمىن. سونىڭ ناتيجەسىندە, سەگىز اي دايىندالدىم. ەكىنشى رەت قاتارىنان قۇرلىقتىق ويىنداردا توپ جارۋىم مەنىڭ عانا ەڭبەگىم ەمەس, باپكەرىمنىڭ دە بىلگىرلىگىنىڭ, كاسىبيلىگىنىڭ ناتيجەسى.
مۇنداي جارىسقا قارسىلاستار دايىندىقسىز كەلمەيتىنى انىق. ويتكەنى ازيا ويىندارى ءتورت جىلدا ءبىر رەت وتەدى. دەڭگەيى جاعىنان ءبىز ءۇشىن وليمپيا ويىندارىنان كەيىنگى ەكىنشى الامان. نەگىزىندە ەشكىم مەنى چەمپيون اتانادى دەپ ويلاماعان. وعان سەبەپ, دەكرەتتىك دەمالىستا بولدىم. ءۇشىنشى ورىن السام سول جەتەدى دەگەن ويمەن بارعانمىن. الايدا ونداي ءسوزدى ەستىگەندە باپكەرىم ماعان ۇدايى ۇرساتىن. «ەندى عانا قايتادان ورالىپ جاتىرمىن عوي» دەسەم: «سەن ءبارىبىر چەمپيون بولاسىڭ, جەڭەسىڭ! ءبىزدىڭ قولىمىزدان ءبارى كەلەدى. ءبىز مىقتىمىز. سەن سوعان سەنۋىڭ كەرەك!» دەپ جىگەرلەندىرەتىن. وسى سوزدەردى كۇنىگە قايتالاپ, ميىما قۇيىپ وتىردى, قۇيىپ وتىردى.
قىسقاسى, دوداداعى قارسىلاستار مىقتى بولدى, ال ءبىز ولاردان دا مىقتى ەكەنىمىزدى كورسەتتىك. جارتىلاي فينالدا قابىرعامدى جاراقاتتاپ الدىم. فينالعا سول جاراقاتپەن شىقتىم. كوماندامىزداعى بىلىكتى دارىگەر كومەكتەستى. دەگەنمەن جىلدام قيمىلداۋىم, سەكىرۋىم قيىنعا سوقتى. سوندىقتان تاكتيكانى قورعانىسقا قۇردىق. جەكپە-جەكتىڭ سوڭعى سەكۋندىندا عانا سوققى جۇمساۋدى جوسپارلادىق. ءبارى دە ءبىز ويلاعانداي بولدى. ميلي سەكۋند قالعاندا نەگىزگى ءادىسىمدى قولدانىپ, سوققىنى دارىتتىم. باپكەرىم تورەشىلەردەن بەينەقايتالاۋدى كورسەتۋدى تالاپ ەتتى. وسىلايشا, سوڭعى سەكۋندقا دەيىن 0:0 بولعان ەسەپ 2:0-گە اينالىپ شىعا كەلدى.
– جانكۇيەرلەر ءسىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىڭىزدى جاقسى بىلگەنىمەن, سپورتقا قالاي كەلگەنىڭىزدى بىلە بەرمەيدى. جاتتىعۋدى قانشا جاسىڭىزدا باستادىڭىز؟
– سپورتپەن 12 جاسىمدا شۇعىلدانا باستادىم. انام «وسى قىزىم ءوز-ءوزىن قورعاي الاتىن بولسىن» دەگەن ويمەن مەنى جاتتىعۋ زالىنا جىبەرىپتى. الايدا كاسىبي سپورتشى بولسىن دەگەن نيەتى بولماعان شىعار. سپورتقا بەت بۇرعانىما ءبىر اي تولماي تۇرىپ-اق جارىسقا قاتىسىپ, جەڭىمپاز اتاندىم. سودان باستاپ اناشىم: «بۇل سپورت سەنىڭ جۇلدىزىڭدى جارقىراتاتىن سەكىلدى. اللا بۇيىرتسا, ءالى تالاي مارتە چەمپيون بولاسىڭ», دەپ مەنى قاناتتاندىرىپ ءجۇردى.
ول كەزدە بايزاق اۋدانىنا قاراستى قىزىلجۇلدىز اۋىلىندا تۇردىق. سونداعى نامازباي اقشاباەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە كاراتە سەكتسياسى اشىلىپ, سول جەردە سۇيىكتى سپورتىممەن اينالىسا باستاعان بولاتىنمىن.
– باپكەرىڭىز دۋلاتبەك قۇسبەكوۆ ءسىزدىڭ كىشكەنتاي كەزىڭىزدەن جەڭىسكە جەتەلەپ كەلەدى عوي… ودان وزگە قانداي جاتتىقتىرۋشىلارمەن جۇمىس ىستەدىڭىز؟
– ول كىسى سول جىلدارى كوللەدجدى بىتىرە سالىسىمەن مەكتەپكە باپكەر بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. مەن ەڭ ءبىرىنشى قاتىسۋشى رەتىندە سەكتسياعا جازىلدىم. دۋلات اعايدى تەك قانا باپكەر رەتىندە ەمەس, ءوزىمنىڭ ۇلكەن اعام رەتىندە قۇرمەتتەيمىن, سىيلايمىن. بويىنداعى بارلىق جاقسى قاسيەتىن ۇلگى تۇتامىن. تەك سپورتتا عانا ەمەس, ومىردە دە ماعان قول ۇشىن بەرۋگە ءازىر تۇراتىن ازامات.
وبلىس قۇراماسىنىڭ ساپىنا ەنگەن كەزدە دۋلات اعايدان بولەك بولاتجان نارمەتوۆ كاراتەنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتتى. سول كەزدە ول كىسى ءبىزدىڭ وبلىستىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى. اعا جاتتىقتىرۋشى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن وتكىزىپ تۇردى. ول جيىندارعا دۋلات اعاي دا بارىپ ءجۇردى. دەگەنمەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگى بولاتجان نارمەتوۆتىڭ يىعىنا ءتۇستى. سونداي-اق فەدەراتسيا پرەزيدەنتى مارات ستامقۇلوۆ تا بوس ۋاقىتىندا ءبىزدىڭ جاتتىعۋىمىزعا كەلىپ, قاسىمىزدان تابىلدى. ءوزىنىڭ تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ ءجۇردى. كەيىن دۋلات اعايمەن بىرگە ارمان سۇلتانبەكوۆ تە جاتتىقتىردى. اسحات قوساقوۆتان دا ايلا-تاسىلدەردى ۇيرەندىم. اسحاتتىڭ شاكىرتتەرىمەن بىرلەسكەن جاتتىعۋلار وتكىزەتىن كەزدەرىمىز بولدى. ونداي ساتتەردە دايىندىق جۇمىستارىن اسحات جۇرگىزەدى. وعان دا قاتىسىپ كوردىم. ۇلتتىق قۇرامانىڭ قاتارىنا قوسىلعان ساتىمدە پارۆيز مانسۇروۆ ۇلتتىق قۇرامانىڭ باپكەرى بولاتىن. سول اقتاۋلىق ازاماتتىڭ دا ءتالىمىن الدىق. تاجىريبەسى مول باپكەردەن دە كوپتەگەن دۇنيەنى ۇيرەندىم. ۇلتتىق قۇراماعا ۇزاق جىل ەڭبەك سىڭىرگەن وسى كىسى قازاقستانداعى كاراتەنىڭ دامۋىنا, الەمدىك دەڭگەيدە تانىلۋىنا ءبىر كىسىدەي ۇلەس قوستى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ايتا بەرسەك اڭگىمە كوپ. باسقا دا مىقتى باپكەرلەردىڭ شاراپاتىن كورىپ ءجۇرمىن.
«ادىلەت راياناعا بولگاريادان كيمانو اكەلدى»
– وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن رايانا قىزىڭىزدىڭ كيمانوسى بار ەكەنىن الەۋمەتتىك جەلىدەن كوردىك. جالپى, تۇڭعىشىڭىزدىڭ كاراتەشى بولعانىن قالايسىز با؟ وعان سول كيمانونى وتاعاسى ادىلەت اپەردى مە, الدە ءسىز بە؟
– سپورتتىق كيىمدى اكەسى ادىلەت بولگاريادان اكەلىپ بەرگەن بولاتىن. ول كەزدە رايانا التى ايلىق ەدى. ارينە, سپورتشى بولا ما, بولماي ما, ول جاعىن ءوزى شەشەدى. قازىر ونى جاتتىقتىرۋعا اسا كوپ ۋاقىتىمىز جوق. اكەسى جاتتىقتىرۋشى رەتىندە ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. مەن دە قازىر تەك سپورتشى ەمەسپىن, جاتتىقتىرۋشىمىن. رايانا مەكتەپكە بارعاننان كەيىن جاتتىعۋىنا مىقتاپ دەن قويامىز. سپورت ۇناسا, جالعاستىرار, ۇناماسا ءوزى شەشەدى. قاي سالانىڭ مامانى بولامىن دەسە دە قولدايمىز.
– ءسىز ەكىنشى مارتە ازيا ويىندارىنا اتتانعاندا قاتەلەسپەسەم, رايانا 1 جاستان ەندى اسقان بولاتىن. قىزىڭىزعا جوعارىدا ايتقانداي اتا-ەنەڭىز قارادى ما, الدە ادىلەت پە؟ بالكىم وزىڭىزبەن بىرگە جارىسقا الىپ كەتكەن بولارسىز…
– مەن ازيا ويىندارىنا قاتىسقان كەزدە جانە دايىندىق بارىسىندا رايانانى اتا-ەنەم قارادى. ادىلەت الا تاڭنان قارا كەشكە دەيىن جۇمىستا بولادى. سوندىقتان ول قانشا جەردەن قالاسا دا, فيزيكالىق تۇرعىدان قىزىمىزعا قاراۋعا شاماسى كەلمەس ەدى. ونىڭ ۇستىنە رايانا ءبىرىنشى كەزەكتە اتا-اپاسىنىڭ قىزى. دايىندىق پروتسەسى مەن ازيا ويىندارىن قوسا ەسەپتەگەندە 25 كۇن بويى قىزىمدى كورمەدىم. بۇل مەن ءۇشىن وتە اۋىر بولدى. قازىر دە ارا-تۇرا وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى كەزىندە اپتالاپ قىزدارىمدى كورمەيمىن (گۋزاليا جاقىندا عانا ەكىنشى رەت دەكرەتتىك دەمالىستان شىقتى – ت. م). بىراق بۇل – مەنىڭ تاڭداۋىم. وسى جولدى قالاپ العان سوڭ كوزدەگەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ, ماعان سەنگەن ادامداردىڭ سەنىمىن اقتاۋىم كەرەك. الايدا مەن نە ىستەسەم دە, وتباسىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن ەڭبەكتەنەمىن.
– كەزىندە اناڭىز ءسىزدىڭ سپورتشى بولۋىڭىزعا مۇددەلى بولعانىن ءتۇسىندىم. دەگەنمەن ۋاقىت وتە كەلە تۋىستارىڭىز: «گۋزاليا, سەن قىز بالاسىڭ, وسى كاراتە دەگەندى تاستاشى» دەپ ءوتىنىش ايتپادى ما؟
– انام دا, تۋعان-تۋىسقاندارىم دا, ادىلەت تە, اتا-ەنەم دە ەشقاشان مەنىڭ جولىما توسقاۋىل بولعان ەمەس. قايتا اينالامداعى كەز كەلگەن ازامات تاراپىنان تەك قانا قولداۋ كورىپ كەلەمىن. ماعان سەنىم ارتقان سايىن جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋگە تىرىسامىن. سول جولدا تالماي تەر توگەمىن.
ادىلەت ماعان جار رەتىندە عانا ەمەس, باپكەرىم رەتىندە دە قارايدى. كەيدە ۇيدە جۇرگەندە «تەپ, ۇر» دەپ قولىن توسا قالادى. مەنى ۇيدە جارىستارعا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دايىندايدى. تىرلىك ىستەپ جاتقان كەزدە دە جاتتىعۋ جاساتىپ قوياتىنى بار. ونىسى ۇدايى بابىمدا بولعانىمدى قالاعانى ءارى ارقا سۇيەر ازاماتىم بار ەكەنىن بىلدىرگەنى. قازاق تازا, ادال ازاماتتار دۇنيەگە كەلگەن وتباسىنى «تەكتى اۋلەت» دەپ اتاپ جاتادى. مەن دە سونداي تەكتى اۋلەتتىڭ ءبىرى ۇسەنباەۆتاردىڭ وتباسىنىڭ كەلىنى بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن.
«سول جەڭىلىس كوڭىل كۇيىمدى نىلدەي بۇزدى»
– جەڭىس, ارينە, ەيفوريالىق سەزىم سىيلايدى. جەڭىلگەن ساتتە قانداي كۇيدە بولاسىز. كىمدەر ءبىرىنشى بولىپ قاسىڭىزدان تابىلىپ جۇباتادى؟
– راسىندا دا, جەڭىستىڭ ءدامى ءتاتتى. شاتتاناسىڭ. شىن پەيىلىڭمەن قۋاناسىڭ. تەك عاجايىپ سەزىمدى باستان وتكەرەسىڭ. شىنىندا دا, ەيفوريالىق كۇي كەشەسىڭ. ول ساتتەگى سەزىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋدىڭ ءوزى قيىن عوي. تەك سەزىنۋ كەرەك. سپورت بولعان سوڭ, وكىنىشكە قاراي, جەڭىلىستەر دە بولىپ تۇرادى. جەڭىلىس ادامعا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. كوڭىل كۇيىڭ بۇزىلادى. ءوز-وزىڭە رەنجيسىڭ. بۇرىندارى ساتسىزدىككە ۇشىراعان كەزدەردە انام, اپكەلەرىم, دوستارىم جۇباتىپ وتىراتىن. «ب ۇلىنە قويعان ەشتەڭە جوق. بۇل بار بولعانى سپورت قوي. ونداي-ونداي بولىپ تۇرادى. ەڭ باستىسى, امانسىڭ, دەنىڭ ساۋ. الدا ساۋلەلى كۇندەر كۇتىپ تۇر. ءالى-اق ءبارى جاقسى بولادى» دەگەن سياقتى سوزدەرمەن كوڭىلىمدى اۋلايتىن. قازىر ول ساناتتا ادىلەت جانە اتا-ەنەم بار.
رايانا دۇنيەگە كەلگەلى بەرى ساتسىزدىكتەرگە ۇشىراعان ساتتەردە ءبىرىنشى كەزەكتە سونىڭ الدىندا ۇيالىپ ءجۇردىم. كادىمگىدەي قىسىلامىن. ويتكەنى ونى اپتالاپ كورمەيمىن عوي. جاتتىعۋ زالىندا جۇرەمىن. شۇمەكتەپ تەر توگەمىن. ال جەڭىلگەن كەزدە: «مۇمكىن سول ۋاقىتتا قىزىمنىڭ قاسىندا وتىرۋىم كەرەك پە ەدى. ونى تاستاپ, سونشا دايىندالعاندا ويداعىداي ناتيجە كورسەتە المادىم», دەپ ءبىر كىسىدەي كۇيزەلىسكە تۇسەمىن. نە قىزىمنىڭ قاسىندا بولا المايمىن, نە مەدال جوق. وزىمە سول ءۇشىن وكپەلەيمىن. سونداي-اق باپكەرلەرىم مەن تۋعان-تۋىستارىمنىڭ الدىندا دا قاتتى ۇيالامىن. سەنىمدەرىن اقتاي المادىم دەپ ىڭعايسىزدانامىن.
– ءسىز ءۇشىن كاسىبي سپورتتىق مانساپ ماڭىزدى ما, الدە وتباسى ما؟
– ارينە, مەن ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە وتباسىم, تۋعان-تۋىستارىم, جاقىندارىم جوعارى تۇرادى. الايدا سپورت – مەنىڭ ءومىرىمنىڭ ءبىر بولشەگى. قازىرگە دەيىنگى ءومىرىمنىڭ جارتىسىنان كوبىن سۇيىكتى ىسىمە ارنادىم. سوندىقتان سپورتتى تومەن قويۋعا بولمايدى. الايدا وتباسىڭنىڭ ورنى بولەك. وتباسىنىڭ جىلۋىنا, قولداۋىنا ەشتەڭە جەتپەيدى. ەڭ ماڭىزدىسى دا – سول.
– العاشقى جەڭىسىڭىز بەن العاشقى جەڭىلىسىڭىز ەسىڭىزدە مە؟
– ونى ۇمىتۋ مۇمكىن بە ەكەن؟ ەڭ العاشقى جەڭىسىمە قاراتاۋ قالاسىندا وتكەن جارىستا قول جەتكىزدىم. ول كەزدە سپورتپەن شۇعىلدانا باستاعانىما ءبىر اي دا تولماعان بولاتىن. بۇل – مەنىڭ ءبىرىنشى جارىسىم. ەڭ ءبىرىنشى تۋرنيرىمدە ءبىرىنشى ورىن العانىم ەستەن كەتپەيدى. بالالىق كوڭىلمەن وتە قاتتى قۋاندىم, باقىتتان باسىم اينالعانداي كۇي كەشتىم. اناشىم دا ءماز بولىپ, قۋانىشىمدى ءبولىستى. سول كۇنى قىزىلجۇلدىزداعى بارلىق كورشىلەرىم جينالىپ, العاشقى جەڭىسىمدى جاقسى كوڭىل كۇيدە اتاپ وتتىك.
ەڭ ءبىرىنشى جەڭىلىسىم پەتروپاۆل قالاسىندا بولدى. ول كۇن مەن ءۇشىن اۋىر كۇندەردىڭ قاتارىندا. تۇڭعىش رەت وبلىس اۋماعىنان شىعىپ, سىرتتاعى جارىسقا اتتاندىم. مەنى سول جارىسقا جىبەرۋ ءۇشىن اناشىم بىزگە تيەسىلى جەردىڭ ءبىر بولشەگىن ساتىپ جىبەردى. ءسويتىپ, مەنى جالعىز جىبەرمەي, قاسىما اپكەمدى قوستى. سول كەزدە جان دۇنيەم استاڭ-كەستەڭ بولىپ كەتتى. سەنىم ۇدەسىنەن شىعا الماعانىم ءۇشىن قاتتى وكىندىم. اناشىمنىڭ مەنىڭ ەشكىمنەن كەم بولماۋىم ءۇشىن جەرىمىزدىڭ جارتىسىن ساتىپ جىبەرگەنىن ويلاپ, ءتىپتى كۇيزەلىپ كەتتىم. ول كەز ەسىمە تۇسسە, ءالى دە مۇڭايامىن.
– ەكى رەت دەكرەتتىك دەمالىستا بولعانىڭىزعا قاراماستان ءۇشىنشى رەت الەم چەمپيونى اتاندىڭىز...
– ءيا, بىلتىر قاراشا ايىندا تۇركيا ەلىندە وتكەن جاھاندىق دودادا توپ جارۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ءۇشىنشى رەت الەم چەمپيونى اتانعاندا عاجاپ سەزىمدى باستان وتكەردىم. بۇيىرتسا, الداعى جىلى وتەتىن جازعى ازيا ويىندارىنا قاتىسىپ, ءۇشىنشى رەت جەڭىس تۇعىرىنان كورىنسەم بە دەگەن نيەت تە جوق ەمەس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تابيعات مۇسىلمانقۇل,
«Egemen Qazaqstan»
