ساعىمعا اينالعان اۆتوپارك
بۇدان ەكى جىل بۇرىن جاعداي اجەپتاۋىر جاقسى بولاتىن. بارلىق باعىتتا جاڭا اۆتوبۋستار ءجۇرىپ, ەلەكتروندى بيلەتتەۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەن-ءدى. «وركەنيەتتى ءومىر بىزگە دە جەتتى-اۋ» دەپ سول كەزدە سەمەيلىكتەردىڭ قۋانعانى ءالى ەسىمىزدە. ايتالىق, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا جەرگىلىكتى بيلىككە باعىنىشتى Semey Bus كاسىپورنى قۇرىلىپ, بۇل كومپانيا جالپى سوماسى 4,2 ملرد تەڭگەگە ليزينگكە 170 جاڭا اۆتوبۋستى ساتىپ العان بولاتىن. الايدا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قۋانىشى ۇزاققا سوزىلعان جوق. نەگە دەسەڭىز, كاسىپورىننىڭ «قدب-ليزينگ» ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى الدىنداعى بەرەشەگى 1,14 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, اقىرى قارىزدى وتەي الماعان سوڭ بارلىق اۆتوبۋس تاركىلەنىپ, Semey Bus دەفولتقا ۇشىرادى.
بۇل رەتتە اتالعان كاسىپورىن باسشىلىعى بىرنەشە مارتە اۋىر قارجىلىق جاعدايدا ەكەنىن, بىراق سوعان قاراماستان ءوڭىر بيلىگى جولاۋشىلار تاسىمالىن سۋبسيديالاۋعا اسىقپايتىنىن جەتكىزگەن بولاتىن. سەلقوستىقتىڭ سالدارى كومپانيانىڭ باسقا دا كرەديتورلار الدىنداعى قارىزىن 400 ملن تەڭگەگە, سونداي-اق سالىق جانە بيۋدجەت اۋدارىمدارى بويىنشا بەرەشەكتى 450 ملن تەڭگەگە ۇلعايتتى. اقىرى سالىق ورگاندارى بۇل ۇيىمنىڭ شوتتارىن بۇعاتتاپ, م ۇلىكتەرىن تاركىلەپ تىندى.
«وكىنىشكە قاراي, اراداعى كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەلەردى بۇزۋعا ءماجبۇرمىز. قالانى اۆتوبۋسسىز جانە ادامداردى جۇمىسسىز قالدىرماۋ ءۇشىن شۇعىل شارالاردى قابىلدادىق. قالاداعى ءىرى كاسىپورىندار مەن جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارىن شاقىرىپ, بىردە-ءبىر ادام جۇمىسسىز قالمايتىن بولادى. «سەماۆتوپارك» كاسىپورنى كونكۋرستىق راسىمدەر وتكىزىلگەنگە دەيىن بەلگىلى ءبىر باعىتتاردا قىزمەت كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن, سونداي-اق بارلىق جۇرگىزۋشى مەن كوندۋكتوردى جۇمىسقا الۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزدى», دەگەن سول كەزدە شاھاردى باسقارعان نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ.
ەلەكتروندى بيلەتتەن قاعاز بيلەتىنە دەيىنگى رەگرەسس
قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ءدال سول ۋاقىتتا جۇمىسسىز قالعان ازاماتتارعا 95 كاسىپورىندا 692-دەي بوس جۇمىس ورنى ۇسىنىلىپتى. سودان بەرى سەمەيلىكتەر بۇرىنعى ومىرىنە قايتا ورالعانداي. ەلەكتروندى بيلەتتەۋ ءراسىمىنىڭ ومىرشەڭدىگى دە ساعىمعا اينالعان اۆتوپاركتىڭ قىزمەتىمەن بىرگە توقتادى. قازىر تەك «تاكسوموتورلى پارك» جشس-نىڭ اۆتوبۋستارى عانا ءموبيلدى تەرمينالدارمەن, ستاتسيونارلى ۆاليداتورلار جانە QR-كودتارمەن جابدىقتالعان. ال «اۆتو ترانس سەمەي» جشس مەن «سەماۆتوپارك» جشس-نىڭ اۆتوبۋستارى ەلەكتروندى بيلەتتەۋ جۇيەسىنە قوسىلماعان.
«Semey Bus كاسىپورنىنا قاتىستى جاعداي – ساۋاتسىز مەنەدجەرلىكتىڭ ايقىن كورىنىسى. تەندەرگە قاجەتتى جۇرگىزۋشىلەردى جاساقتاماي, تەحنيكالىق بازانى قاراستىرماي, كاسىپورىندى باسقارا الاتىنداي مامانداردى تاعايىنداماي قاتىسۋ, سونىمەن قوسا تاسىمالداۋ نارىعىندا مونوپوليانى قۇرۋ وسىنداي كەلەڭسىز جاعدايعا اكەلدى.
№1 جانە №2 اۆتوپاركتى ساقتاپ قالۋ كەرەك ەدى. ءادىل باسەكە قالىپتاستىرۋ كەرەك», دەپ ءوز ويىمەن بولىسكەن ەدى جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ ءبىر توپ ارداگەرى.
اۆتوبۋستى تىزگىندەيتىن جۇرگىزۋشى تاپشى
سالاداعى مونوپوليانى جويامىز دەگەن ءوڭىر بيلىگىنىڭ ۇمتىلىسىنان اقىرى تۇك شىقپادى. ەندى قالالىق اكىمدىك قوعامدىق اۆتوبۋستى تىزگىندەيتىن جۇرگىزۋشىلەردى تابا الماي الەك. قازىر قالادا 331 كولىك قۇرالى 40 باعىتتا قىزمەت كورسەتىپ ءجۇر. ونىڭ ىشىندە №54 باعىتتا ەرەكشە شاعىن كلاستاعى اۆتوبۋستار قاتىناپ جۇرسە, قالعان باعىتتاردا ۇلكەن, ورتا جانە شاعىن ساناتتاعى اۆتوبۋستار جولاۋشىلاردى تاسىمالداپ كەلەدى.
2017 جىلدان بەرى قوعامدىق كولىكتەگى جول اقىسى 80 تەڭگە, ال جەڭىلدىكپەن جۇرەتىندەرگە ءتاريفتىڭ 50%-دىق مولشەرىندە بەلگىلەنگەن.
قالالىق اكىمدىك 2021 جىلدان باستاپ تاسىمالداۋشىلاردىڭ جەڭىلدىگى بار ازاماتتاردى تاسىمالداۋعا بايلانىستى شىعىندارىن وتەپ, 38 الەۋمەتتىك-ماڭىزدى باعىتتى سۋبسيديالاپ كەلەدى.
Bus Report باعدارلاماسى ارقىلى سەمەي قالاسىنداعى جولاۋشىلار تاسىمالىن باسقارۋ ورتالىعى كۇن سايىن اۆتوبۋستار قوزعالىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزەدى.
قالالىق جولاۋشىلار جانە باگاجدى اۆتوموبيلمەن تۇراقتى تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتقا سايكەس قوعامدىق كولىكتەر قوزعالىسىنىڭ تۇراقتىلىعى كەمىندە 70% بولۋعا ءتيىس. بىراق بۇعان قول جەتكىزۋ ازىرگە قيىن بولىپ تۇر. ناتيجەسىندە, اۆتوبۋستار اراسىنداعى قوزعالىس ارالىعى 30-40 مينۋتقا ارتىپ, بۇل حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرىپ وتىر.
بۇدان باسقا شاھاردىڭ شەتكى ەلدى مەكەندەرىندە تۇراتىن جولاۋشىلاردان 2019 جىلى مارشرۋتتىق جەلىدەن شىعارىلعان باعىتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار دا ايتىلىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى قالا اكىمىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, قوعامدىق كولىكتەردىڭ قوزعالىس باعىتىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالىپتى. ماسەلەن, №7, 17, 23, 31, 32, 37, 38, 40 جانە 45-ءشى باعىتتاعى اۆتوبۋستاردىڭ قوزعالىسىن جاڭعىرتۋ مەن قولدانىستاعى مارشرۋتتاردىڭ قوزعالىس سحەماسىن وزگەرتۋ قاراستىرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىندە, №17, 31 جانە 45 مارشرۋتتار قالپىنا كەلتىرىلدى.
اۆتوبۋستاردىڭ جەلىگە شىقپاۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى رەتىندە «د» جانە «د1» ساناتىنداعى جۇرگىزۋشىلەردىڭ تاپشىلىعى ايتىلۋدا. كەم دەگەندە مۇنداي ساناتى بار 150 جۇرگىزۋشى قاجەت. سول سەكىلدى جۇرگىزۋشىلەردىڭ جاسىنا بايلانىستى پروبلەمالار دا جوق ەمەس. اۆتوبۋستاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى دا (كۇن سايىن ورتاشا ەسەپپەن 40 اۆتوبۋس جوندەۋدە بولادى) كوڭىل كونشىتپەي تۇر.
«تەكتەن-تەككە جاڭا باعىتتاردى اشا المايمىز. ولاردى تولىقتىرۋ كەرەك. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جايت – بۇل جوندەلىپ, جاڭارعان جولدارىمىز. ەگەر دە بۇرىن جولدىڭ ناشارلىعىنان قوعامدىق كولىك جۇرمەسە, ەندى اۆتوبۋستاردىڭ قوزعالىسىنا بارلىق جاعداي جاسالعان», دەدى سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان باياحمەتوۆ.
P.S. جۇرگىزۋشىلەر تاپشىلىعىنىڭ ءبىر سىرى – جوعارىدا ايتىلعان Semey Bus كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىنداعى قارىزدا جاتسا كەرەك. ويتكەنى جابىلعان اۆتوپاركتىڭ قىزمەتكەرلەرىنە بىلتىر شامامەن 65 ملن تەڭگە تولەنۋگە ءتيىس ەدى. الايدا اتقارىلعان ەڭبەكتىڭ اقىسى سول قالپى تولەنبەگەن سىندى. البەتتە, بۇدان كەيىن اتالعان سالادا كىم جۇمىس ىستەسىن؟!
اباي وبلىسى
