كەشەگى كەڭەستىك, بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك كەزەڭدەرىندە ەلىمىزدەگى جوعارى بىرنەشە وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلىعىندا تاريحشىلار وتىرىپ, ولار ءوز مىندەتتەرىن ابىرويمەن ورىندادى. الدىمەن عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بولىپ, سونان سوڭ رەكتور بولعان – ت.سادىقوۆ, ح.تابىلديەۆ, ا.قۇسايىنوۆ, ا.كۇزەمباەۆ, ت.رىسبەكوۆ جانە تاعى باسقالار تۋرالى تىكەلەي شاكىرتتەرى مەن جالپى وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرى جىلى لەبىزدەرىمەن ەسكە الىپ, ۇستازدارىنىڭ تۇلعالىق, ازاماتتىق, كاسىبي قاسيەتتەرىن ماقتان ەتەدى. ءار رەكتوردىڭ وزدەرىنە عانا ءتان اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي, اڭىزعا اينالىپ كەتكەن, ەرەكشە ءومىر بەلەستەرى, تۇلعالىق قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى بار. سونداي ەرەكشەلىك جاقىن كۇندەرى 75 جاسقا تولعالى وتىرعان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا قۇرمەتتى مۇشەسى, گۋمانيتارلىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى تۇياقباي زەيىت ۇلى رىسبەكوۆتىڭ بويىندا دا بار.
مەرەيتوي يەسى تاراز وڭىرىندەگى كارى تاريحتىڭ كۋاگەرى تالاس وزەنىمەن اتتاس اۋداننىڭ اقكول اۋىلىندا 1947 جىلى 25 شىلدە كۇنى دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى زەيىت پەن اناسى دانەقىز سول كەزەڭدەگى اۋىلداعى قازاق زيالى قاۋىمىنىڭ وكىلدەرى بولىپ, ۇلگىلى وتباسى رەتىندە ءوز ورتالارىنا ىقپال ەتەدى, بالا تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. قالىڭ قازاقى ورتادا ءداستۇرلى مادەنيەت پەن زيالى وتباسىنىڭ تاربيەسىنەن ءنار الىپ ەرجەتكەن تۇقاڭنىڭ بويىنان ۇلتتىق بولمىس پەن اتا-انا مەيىرىمىنىڭ ىزدەرى ءالى كۇنگە دەيىن سەزىلىپ تۇرادى. ءبىر عۇلامانىڭ ء«بىر مۇشەل جاس بويى قاي تىلدە سويلەسەڭ, ءومىر بويى سول تىلدە ءتۇس كورەسىڭ», دەپ ايتقان ءسوزىنىڭ اقيقاتىن اكادەميك ت.رىسبەكوۆتىڭ بولمىسىنان انىق كورۋگە بولادى. تۇقاڭ 14-15 جاسقا دەيىن العان تاربيەسىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوزىنىڭ تۇلعالىق بولمىسىنىڭ باستى وزەگىنە اينالدىرىپ كەلەدى.
1954 جىلى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ, 7 جىلدىق ورتالاۋ مەكتەپتى ۇزدىك اياقتاپ, جامبىلداعى اباي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە وقۋعا تۇسەدى. حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ جاستار ءسۇيىپ وقيتىن «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» اتتى كىتابىنداعى كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرى مايرانىڭ ءپروتوتيپى بولعان مايرا ىبىراەۆا تۇقاڭنىڭ كۋرسىنا جەتەكشى بولىپ, تالاي جاستىڭ بيىككە سامعاۋىنا قانات بىتىرەدى. مايرا اپايى جاس ورەندى تەز بايقاپ, وعان ماقالالار جازۋدى ۇيرەتەدى, وقۋ ورنىنداعى قابىرعا گازەتىنە رەداكتور ەتىپ تاعايىندايدى. بولاشاق عالىمنىڭ العاشقى ماقالالارى ۋچيليششە گازەتىندە جاريالانا باستايدى.
ومىرگە قۇشتار, بيىككە قول سوزعان جاسقا ءبىر جىلى ءسوزدىڭ, ءبىر باتانىڭ ءوزى نەگە تۇرادى دەسەڭىزشى. ۋچيليششەگە ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋگە كەلگەن ەلىمىزدەگى جالعىز ۋنيۆەرسيتەت – ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ (بۇرىنعى س.م.كيروۆ اتىنداعى قازمۋ) 1947-1953 جىلدارى رەكتورى بولعان, الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى تولەگەن تاجىباەۆ پەن كورنەكتى ءتىلشى-عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ماۋلەن بالاقاەۆتىڭ ايتقان اقىل-كەڭەستەرى, بەرگەن باتالارى جاس تۇقاڭنىڭ قيالىنا قانات بىتىرەدى. ت.تاجىباەۆ سەكىلدى رەكتور بولۋدى ارمانداماسا دا, م.بالاقاەۆ سياقتى تانىمال عالىم بولۋدى الدىنا ماقسات ەتىپ قويادى. تۇياقباي رىسبەكوۆ ارادا وتىز جىل ۋاقىت وتكەندە تانىمال عالىم دا, 20 جىلداي ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى ۋنيۆەرسيتەتكە رەكتور دا بولدى.
1965 جىلى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنى ۇزدىك ديپلوممەن اياقتاپ, ءبىر جىل تۋعان اۋىلىنداعى باستاۋىش مەكتەپتە مۇعالىمدىك قىزمەت اتقارادى دا, عىلىمعا قاراي بەت بۇرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋدى ارمان ەتەدى. جولى بولىپ, 1966 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. تۇقاڭنىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەتتە وقىعان 1966-1971 جىلدار ونىڭ ومىرىندەگى ەڭ ءبىر ەستە قالارلىق, ءومىر جولىنداعى ۇمىتىلماس كەزەڭ بولىپ سانالدى. كۋرستان كۋرسقا تەك «وتە جاقسى» باعامەن كوشىپ وتىرعان تۇقاڭ ۋنيۆەرسيتەتتە دە قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاسادى. ەڭ باستىسى, ۋنيۆەرسيتەتتەن تاريحشى ماماندىعىن الىپ قانا قويماي, ومىرلىك سەرىگى ءارى جارى, بالالارىنىڭ اناسى, كۋرستاس قىزى – بايانىن تابادى. جارتى عاسىر بويى بايان عابباسقىزىمەن بىرگە ءومىردىڭ سان بەلەستەرىنەن بىرگە ءوتىپ كەلەدى.
1971 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ديپلوممەن اياقتاپ, مينيسترلىكتىڭ جولداماسىمەن جاس مامان ت.رىسبەكوۆ ورال قالاسىنداعى ا.س.پۋشكين اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتقا كەلەدى. تاريح فاكۋلتەتىندە اسسيستەنتتىك قىزمەتتەن باستالعان عىلىمي شىعارماشىلىق جول جيىرما جىلدان كەيىن, ياعني 1991 جىلى سول وقۋ ورنىنىڭ رەكتورىنا دەيىن جەتكىزەدى. وسى بەلەستى جولدا ت.رىسبەكوۆ اسپيرانت, اعا وقىتۋشى, عىلىم كانديداتى, دوتسەنت, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, دەكان, عىلىم دوكتورى, پروفەسسور سياقتى جوعارى وقۋ ورنىنداعى بارلىق قىزمەتتىك ساتىلاردان ءوتىپ, عىلىمي اتاق-دارەجەلەردى يەمدەنەدى. مۇنىڭ ءبارى ارينە, ايتقانعا وڭاي.
تازالىق پەن ادالدىق, شىنايىلىق پەن پرينتسيپشىلدىك, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى پەن قاراپايىمدىلىق سەكىلدى قاسيەتتەر اتا-انا بەرگەن تاربيەمەن, ۇلتتىق ءداستۇرلى مادەنيەتپەن ۇشتاسا كەلە رەكتور ت.رىسبەكوۆتى ءومىر جولىنان اداستىرماي بيىك اسۋلاردى الۋعا نەگىز قالايدى. وسى جەردە 1960-شى جىلداردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا تارازعا پەدۋچيليششە ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋگە كەلگەن الاشتىڭ قوس ازاماتى ت.تاجىباەۆ پەن م.بالاقاەۆتىڭ دا بەرگەن باتالارى قابىل بولعان شىعار دەپ ويلايمىز.
پروفەسسور ت.رىسبەكوۆتى جاقىن دوستارى «حالقى سايلاعان رەكتور» دەپ اتايدى. ونىڭ سەبەبى دە جوق ەمەس. 1989-1991 جىلدارى ەلىمىزگە ەنە باستاعان دەموكراتيالىق ۇردىسپەن جوو رەكتورلارىن ءوز ۇجىمدارى سايلايتىن ەرەجە ەنگىزىلگەن. 1990 جىلى 43 جاسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاپ, تاريح فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن پروفەسسور ت.رىسبەكوۆ 1991 جىلى ناۋرىز ايىندا ۋنيۆەرسيتەتتەگى رەكتور سايلاۋىنا ءتۇسىپ, كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا يە بولادى دا, جەڭىپ شىعادى. ونىڭ «حالىق سايلاعان رەكتور» اتانۋى سودان. ونىڭ رەكتور رەتىندەگى ەكىنشى ءبىر وزىندىك «رەكوردىنا» – ۋنيۆەرسيتەتتە 18 جىل رەكتور بولۋى جاتادى. ەلىمىز تاريحىندا تاۋەلسىزدىككە دەيىن دە, تاۋەلسىزدىك جىلدارى دا 20 جىلداي رەكتور قىزمەتىن اتقارعان عالىمدار ساۋساقپەن سانارلىقتاي عانا. ال «حالقى سايلاعان رەكتورلار» ىشىندە جالعىز ءوزى عانا.
وسى جەردە تىكەلەي ءوزىم كۋاگەر بولعان ءبىر جاعدايدى ايتا كەتسەم دەيمىن. 1990 جىلى ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرىپ, كافەدراعا اسسيستەنت بولىپ قالعان كەزىم. كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور دينا يسابايقىزى دۋلاتوۆا جاڭا وقۋ جىلىنىڭ ءبىر-ەكى ايى وتكەن سوڭ قوعامدىق نەگىزدە وزىنە ورىنباسار ەتىپ الدى. ءسويتىپ, كافەدرانىڭ بارلىق ىشكى قاعازدارى مەن سىرتقا شىعاتىن قۇجاتتارىنا جاۋاپتىمىن, ءارتۇرلى انىقتامالار مەن ەسەپتەر جاساپ, رەكتوراتتىڭ بولىمدەرىنە وتكىزەمىز. وقۋ جىلىنىڭ سوڭىنا تامان ەسەپ دايىنداپ جاتقاندا «كافەدرادا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان تۇلەكتەردىڭ جەتىستىكتەرى» دەگەن پۋنكتكە نە جازارىمىزدى بىلمەي وتىرعاندا, كافەدرانىڭ جەتەكشى مامانى «ت.رىسبەكوۆتى جازىڭدار, ول ءبىزدىڭ كافەدرا بويىنشا اسپيرانتۋرانى بىتىرگەن, كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن پروفەسسور د.ي.دۋلاتوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن قورعاعان, جاقىندا ورال پەدينستيتۋتىنىڭ رەكتورى بولدى» دەپ ايتقانى ەسىمدە. سول كەزدە تۇقاڭنىڭ اتى-ءجونىن ءبىرىنشى رەت ەستۋىم ەدى. سودان بەرى قانشا جىل وتسە دە وسى وقيعا ەستەن كەتپەيدى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە مەملەكەتتىك جوو رەكتورلارىنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن وقىتۋشى-پروفەسسورلىق قۇرامىن ساقتاپ قالۋ بولعانى بەلگىلى. كوپتەگەن رەكتورلار بۇل مىندەتتى ابىرويمەن ورىنداپ شىقتى. ال رەكتور ت.رىسبەكوۆ بولسا ونى ارتىعىمەن ورىندادى دەۋگە بولادى. نەگىزگى مىندەتىن ورىنداي وتىرا, رەكتور ت.رىسبەكوۆ مينيسترلىكتىڭ قويعان بارلىق تالاپتارىن جۇزەگە اسىرىپ, 1996 جىلى پەدينستيتۋتقا ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسىن العىزادى. 2000 جىلى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قۇرىلىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە 2003 جىلى م.وتەمىس ۇلى ەسىمىن بەرگىزەدى. باتىستاعى ورال وڭىرىندە جانە وبلىس ورتالىعىندا جەرگىلىكتى ۇلتتىڭ پايىزدىق مولشەرىنىڭ, ۋنيۆەرسيتەتتەگى ۇجىمدا دا وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ باسىم بولۋىنا قاراماستان رەكتور ۋنيۆەرسيتەتتەن ورىس اقىنىنىڭ ەسىمىن العىزىپ, قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ باسشىسى ءارى جالىندى اقىن – ماحامبەتتىڭ ەسىمىن بەرگىزەدى. قالايشا مۇنى ەرلىك دەمەسكە! وسىنشاما جاسالعان جۇمىستارعا نەگىز بولعان ءتورت تۇعىردى ەرەكشە ايتۋعا بولادى. وعان – ءبىر جاعىنان ىسكەرلىك قاسيەت, ەكىنشى جاعىنان ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەت, ءۇشىنشى جاعىنان پاراساتتى اقىل-وي جانە پاتريوتتىق مىنەز جاتادى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
سىرت كوز بايقاعىش دەگەندەي 2003 جىلى كوكتەم ايىندا م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ءىس-ساپاردا بولعانىمىزدا ۋنيۆەرسيتەت اۋماعى مەن وقۋ كورپۋستارىن ارالاپ ءجۇرىپ, بارلىق جەردە تازالىق پەن ءتارتىپتىڭ قاتاڭ ساقتالعانىن بىردەن بايقاپ ەدىك. مۇنىڭ ءبارى رەكتورعا بايلانىستى عوي دەپ ەدى قاسىمداعى ارىپتەسىم.
رەكتور ت.رىسبەكوۆ ءوزى عىلىم دوكتورى, پروفەسسور بولىپ قانا قويماي, وتاندىق تاريح عىلىمى ماماندىعى بويىنشا عىلىمي كادرلار دايارلاۋ مەن عىلىمي جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ باعىتىندا دا جەمىستى جۇمىستار اتقاردى. ول ۋنيۆەرسيتەت جانىندا قۇرىلعان 07.00.02.-وتاندىق تاريح (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاريحى) ماماندىعى بويىنشا تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, كوپ ۇزاماي تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى عىلىم دارەجەسىن بەرەتىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس قۇرىپ, ونىڭ العاشقى توراعاسى بولدى. بۇل كەڭەستە ورال, اتىراۋ, اقتاۋ, اقتوبە قالالارىنداعى جاس عالىمدار مەن اسپيرانتتار, ءتىپتى باسقا قالالاردان دا ىزدەنۋشىلەر كەلىپ عىلىمي دارەجە الىپ جاتتى. «بۇلاق كورسەڭ كوزىن اش» دەگەندەي, كەزىندە وعان ۇستازدارى قالاي ءجون سىلتەپ, اقىل-كەڭەس بەرسە, تۇقاڭ دا اعالىق جاسقا جەتىسىمەن تالاي جاس عالىمنىڭ جولىن اشىپ بەردى. ولاردىڭ ازامات, تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا كومەگىن بەرۋدەن جالىققان ەمەس. جەكە ءوزى 2 عىلىم دوكتورىنا, 20 عىلىم كانديداتىنا, 30-داي عىلىم ماگيسترىنە عىلىمي جەتەكشىلىك جاساپ, ولاردىڭ عىلىم كەڭىستىگىنە ۇشىپ شىعىپ, قۇلاشتارىن كەڭ سامعاۋىنا مۇمكىندىك بەردى. قازىرگى كۇندە ت.رىسبەكوۆتىڭ شاكىرتتەرى مەن ول اشقان كەڭەستە كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان تاريحشى ماماندار تەك باتىس قازاقستان وڭىرىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ وزگە دە قالالارىنداعى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي مەكەمەلەردە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. 2006-2009 جىلدارى ءبىلىم جانە عالىم مينيسترلىگى جانىنداعى عىلىمي اتاقتار مەن عىلىمي دارەجەلەر بەرۋ جونىندەگى پرەزيديۋمىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىن قوعامدىق نەگىزدە اتقارىپ, بۇكىل ەلىمىز بويىنشا عىلىمدى ۇيىمداستىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوستى.
ەندى ءبىر-ەكى اۋىز ءسوزدى پروفەسسور ت.رىسبەكوۆتىڭ عىلىمي شىعارماشىلىعىنا ارناساق. عالىمنىڭ قالامىنان شىققان ەڭبەكتەرىنىڭ جالپى سانى 700-دەن اسادى. ونىڭ ىشىندە 37 مونوگرافيا مەن وچەركتەر, وقۋلىقتار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك وقۋ قۇرالدارى, قالعاندارى عىلىمي, عىلىمي-كوپشىلىك ماقالالار. ونىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ باعىتتارى مىناداي وزەكتى تاقىرىپتاردى قۇرايدى: قازاقستانداعى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستار مەن كوتەرىلىستەردىڭ, الاش قوزعالىسىنىڭ, تاريحي تۇلعالاردىڭ, قالالاردىڭ تاريحى, رۋحاني مادەنيەت جانە يسلام, ەۋرازيالىق يدەيا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جانە تىل, جاستار تاربيەسى, قازىرگى كەزەڭدەگى قازاقستان-رەسەي قاتىناستارى, ۇلتارالىق قاتىناستار, وتان تاريحىن كەزەڭدەۋ, وتان تاريحىنىڭ مەتودولوگيالىق ماسەلەلەرى, تاريحتى وقىتۋدىڭ مەتودولوگياسى, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ولكەتانۋ, جاستار, ستۋدەنتتەر تاربيەسى, پەداگوگيكا, حالىقتىق پەداگوگيكا, ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ, ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم, جوعارى وقۋ جۇيەسىندەگى وقىتۋدىڭ جاڭا ۇلگىلەرى جانە بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى.
قازىرگى كۇندە پروفەسسور ت.رىسبەكوۆتىڭ تاڭدامالى شىعارمالارىنىڭ 5 تومدىعى جارىق كورگەن. ءى تومى «وسكەن ولكە تاريحى» دەپ اتالىنىپ, وندا باتىس قازاقستاننىڭ ەجەلگى تاريحىنداعى سارمات, ساۆروماتتار ماسەلەلەرى, ورتا عاسىرلارداعى وعىزدار مەن قىپشاقتار تاريحىنىڭ ماسەلەلەرى, ورال قالاسىنىڭ تاريحى, ابىلقايىر حاننىڭ تاريحي ءرولى, بوكەي ورداسىنىڭ تاريحى, باتىستاعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستەر تاريحىنىڭ ماسەلەلەرى, باتىس الاشوردا تاريحى, كەڭەستىك داۋىردەگى باتىس قازاقستان اۋماعىنداعى تاريحي ماسەلەلەر قامتىلعان.
ءىى توم «نارىن قۇمى – تاريحتىڭ شەجىرەسى...» دەپ اتالىنىپ, اتاۋى ايتىپ تۇرعانداي ونداعى ون جەتى ماقالا بوكەي حاندىعىنىڭ قۇرىلۋى مەن ونىڭ تاريحىنا, سول وڭىردە بولعان اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعالارعا, سول ءوڭىردىڭ ءىرى تاريحي تۇلعالارىنا ارنالعان. وڭىردەن شىققان جاڭگىر حان, مۇحاممەد-سالىق باباجانوۆ, ماقاش بەكمۇحامەتوۆ, يساتاي تايمان ۇلى, ماحامبەت وتەمىس ۇلى, كۇي اتاسى – قۇرمانعازى, عۇمار قاراش, باقتىگەرەي قۇلمانوۆ, شامعون قاجعاليەۆ, مانشۇك مامەتوۆا, اكادەميك اسان تايمانوۆ, بازارباي جۇمانيازوۆ, قازاق ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ العاشقى توراعاسى سەيىتقالي مەڭدەشوۆ تۋرالى بۇل تومدا قىزىقتى باياندالادى.
ءىىى توم «تاريحي تانىم جانە اقيقات» دەپ اتالىنسا, IV تومى «تاريحي تۇلعالار: ۋاقىت جانە ءومىر جولدارى» دەلىنگەن. 15 ماقالا مەن وچەركتەردەن قۇراستىرىلعان بۇل تومدا كىشى جۇزدەگى ابىلقايىر حاننىڭ بايبىشەسى – بوپاي حانشا, قاھارمان قازاق قىزى, ۇشقىش – حيۋاز دوسپانوۆا, ارىنعازى حان, ابىلقايىر حان, سىرىم باتىر, جاھانشا دوسمۇحامەد ۇلى, قازاق ءتىلىنىڭ تۇڭعىش پروفەسسورى – قاجىم باسىم ۇلى, جازۋشى حامزا ەسەنجانوۆ, اكادەميك-جازۋشى قاجىم جۇماليەۆ, اقىن قادىر مىرزاليەۆ, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى مۇستاحيم ىقسانوۆ, مەملەكەت قايراتكەرى ناجىمەدەن ەسقاليەۆ, اقىن جۇبان مولداعاليەۆ, كەڭەس وداعىنىڭ حالىق ءارتىسى, كەڭەس وداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى حاديشا بوكەەۆا, ۇلتتىق وپەرانىڭ جەزتاڭداي ءانشىسى روزا جامانوۆا تۋرالى قىزىقتى ءارى قۇندى ماتەريالدار جەتىپ ارتىلادى. ال تاڭدامالى شىعارمالاردىڭ V تومى «وقۋ پروتسەسىن جانە تاربيە جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى» دەپ اتالىنىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى قامتىعان. بۇل كىتاپتاردان ءاربىر وقىرمان باتىس قازاقستان اۋماعى تاريحىنا قاتىستى قىزىقتى ماتەريالداردى تابا الادى. وسىنداي ەڭبەكتەرىنە قاراپ تۇقاڭا «باتىس قازاقستاننىڭ جىلناماشىسى» دەگەن اتاۋدىڭ تاڭىلۋى وتە ورىندى سياقتى. ەگەردە وسى بەس تومدىقتىڭ ءار تومى ورتا ەسەپپەن 20-25 ماقالا مەن وچەركتەن قۇراستىرىلسا, وندا تەك ت.رىسبەكوۆتىڭ بۇكىل جاريالاعان ماقالالارى مەن تاريحي وچەركتەرى, باتىس ءوڭىرىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسىنا ارناپ جازعان ماقالالارى, 20 تومنان اسار ەدى. مۇندايدى ءبىر قولىنان قامشىسى, ەكىنشى قولىنان قالامى تۇسپەگەن عالىم-باسشى دەۋگە بولادى.
بۇگىندە پروفەسسور ت.رىسبەكوۆ 70 پەن 80-ءنىڭ قاق ورتاسىنا كەلسە دە ءوزىنىڭ ۇستازدىق, عىلىمي جانە قوعامدىق جۇمىستارىن ءبىر ساتكە دە ۇمىتقان ەمەس. مەرەيتوي قارساڭىندا وسى جولداردى جازا وتىرا, بۇكىل سانالى ءومىرىن اعارتۋ ىسىنە, عىلىم جولىنا, جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمي كادرلار دايارلاۋ ىسىنە ارناعان تاريحشى عالىمعا ەڭبەگىڭىزدىڭ جەمىسىن كورىپ, شاكىرتتەرىڭىزدىڭ ىقىلاسىنا بولەنە بەرىڭىز دەگىمىز كەلەدى.
بەرەكەت كارىباەۆ,
ۇعا اكادەميگى,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
