ەلوردا • 05 شىلدە، 2022

ەلوردانىڭ دامۋ داڭعىلى

60 رەت كورسەتىلدى

سارىارقانىڭ سايىن دالاسىنا ساپ تۇزەپ، سالتانات قۇرعان ەڭسەلى ەلوردامىز – ەلدىگىمىزدىڭ سيمۆولى. كورىكتى كوشەلەر، ساۋلەلى ساۋلەتتەر، ءزاۋلىم عيماراتتار باس قالامىزدىڭ اجارىن اشىپ، كەلبەتىن نۇرلاندىرىپ تۇر. ەسىلدىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان ەلوردامىزعا ءوزىمىز تۇگىلى، شەكارانىڭ ار جاعىنداعى شەتەلدىكتەر دە قىزىعا دا، قىزعانا قارايتىن كۇنگە جەتكەنىمىز جاسىرىن ەمەس.

از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە نۇر-سۇلتان قالاسى شاعىن قالاشىق­تان قازاقستاننىڭ مويىندالعان ەلورداسىنا دەيىنگى دامۋ جولىنان ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا استانادا ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك جانە ىسكەرلىك ورتالىقتارى ورنالاسقان. بۇل جەردە اۋقىمدى ەكونوميكالىق، عىلى­مي-تەحنيكالىق جانە الەۋ­مەتتىك ماسەلەلەر شەشىلەدى، قۇرى­لىس يندۋسترياسى، ءونىم سالا­لارىن­داعى ءىرى جوبالار ىسكە اسىرى­لا­دى، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى، ين­­جەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك ينف­را­قۇ­­رىلىم كەڭەيىپ، جىل سايىن جيىرما مىڭنان اسا جۇمىس ورىن­دارى قۇرىلادى. جاڭا جۇمىس ورىن­دارىنىڭ شامامەن 70%-ى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تيەسىلى.

قازىرگى تاڭدا ەلوردامىزدا 1 ملن 200 مىڭنان اسا ادام تۇرادى. بۇل كورسەتكىشتى 1998 جىلمەن سالىستىرساق، حالىق سانى 4 ەسە وسكەن. وسىناۋ جىلدار ىشىندە قالانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 140-تان ارتىق ەسە ءوسىپ، 8،5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ادام باسىنا شاققانداعى جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 7 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. 1998 جىلدان باستاپ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كورسەتكىشى 77 ەسەگە، 20 ملرد تەڭگەدەن 1،5 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. وسى كۇنگە دەيىن قالا ەكونوميكاسىنا 12 ترلن تەڭگەدەن ارتىق سومادا ينۆەستيتسيا تارتىلدى.

نۇر-سۇلتان قالاسى – قۇرىلىس سەكتورىندا رەسپۋبليكا بويىنشا الدىڭعىلار قاتارىندا. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 35 ەسەگە ارتىپ، 636 ملرد تەڭگەنى قۇرادى، 1998-2021 جىلدار كەزەڭىندە 30 ملن-نان استام شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بەرىلدى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى جىل سايىن وسۋدە. 2021 جىلى ولاردىڭ سانى 163 مىڭ بىرلىكتى قۇراسا، 2005 جىلى 21 مىڭ بىرلىكتى قۇراعان بولاتىن.

ەلوردانى كوشىرۋ ساتىنەن باستاپ مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە كىرىس تۇسىمدەرى 107 ەسە ءوستى، بۇل دەگەنىمىز – 14 ملرد تەڭگەدەن 1،5 ترلن تەڭگەگە دەيىن. وسىناۋ كورسەتكىش حالىقتىڭ جاعدايىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. سولاي، ورتاشا ايلىق 26 ەسەگە ءوسىپ، 345 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3 ەسەگە قىسقارىپ، 1998 جىلعى 13%-بەن سالىستىرعاندا بۇگىنگى تاڭدا 4،6%-دى قۇرايدى.

كەلەشەكتە ەلوردا ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋ ورتالىعىنا، جاڭارۋدىڭ جانە تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە بولاشاقتى قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاڭا يدەيالاردى ويداعىداي ەنگىزۋدىڭ مىسالىنا اينالادى. زاماناۋي تەحنولوگيالار جىلدام ءوسىپ جاتقان مەگاپوليستىڭ پروبلەمالارىن ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، نۇر-سۇلتان – بولاشاقتىڭ قالاسى، بولاشاققا دايىن قالا، جەكە قاۋىپسىزدىك جوعارى دەڭگەيدەگى سەرپىندى مەگاپوليس.

2022 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، ەلوردانىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى وڭ ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. مىسالى، جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 15،7%-عا ءوسىپ، 175،8 مىڭ بىرلىكتى قۇرادى. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 15،4%-عا ۇلعايدى، بۇل – 144،8 ملرد تەڭگە. ايتا كەتەتىن جايت، جىل باسىنان باستاپ 897،9 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى، بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4،8%-عا ارتىق. سونىمەن قاتار بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 540،9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى، بۇل 2021 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 10،4%-عا ارتتى. ال ينۆەستيتسيا كولەمى 340،2 ملرد تەڭگەنى نەمەسە 2،7%-دىق ءوسىمدى قۇرادى. وندىرىلگەن ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 3،1%-عا ۇلعايدى.

نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگيا­سى اياسىندا ەلوردانى دامىتۋ­دىڭ مىناداي پەرسپەكتيۆا­لارى ايقىندالدى: ەلوردا ەكونومي­كاسى­نىڭ نەگىزگى درايۆەرى شاعىن جانە ورتا بيزنەس بولادى. «ەكسپو» كورمە كەشەنىنىڭ بازاسىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ ەلوردانى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى جوبا بولىپ تابىلادى، ويتكەنى ەرەكشە قۇقىقتىق رەجىم نۇر-سۇلتان قالاسىنا بۇكىل ەۋرازيالىق ماكرووڭىر ءۇشىن قارجى حابىنا اينالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. احقو-نى دامىتۋ ارالاس سالالاردى دامىتۋعا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر ەتەدى، وسى سەكتورلاردىڭ اينالاسىندا قارجى ورتالىعىنىڭ تۋريستەرى مەن رەزيدەنتتەرىنە قىزمەت كورسەتەتىن ءونىمدى قىزمەت كورسەتۋ سالالارى – زاڭ قىزمەتتەرى، كونسالتينگ، اۋديت، ترانزيت جانە لوگيستيكا، ينجينيرينگ جانە ديزاين، قوناقجايلىلىق يندۋس­ترياسى – قوناقۇيلەر، مەيرامحانالار، ءدامحانالار پايدا بولادى.

قازاقستاندىق كاپيتال ن­ارىق­تارىنا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەس­تيتسيالاردىڭ قۇيىلۋى، جاڭا ەكو­نوميكالىق ءتيىمدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 1%-عا ۇلعايادى. ەلوردانىڭ ودان ارعى دامۋ پەرسپەكتيۆالارى ءوسۋدىڭ جاڭا كوزدەرىن دامىتۋ جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ارتاراپتاندىرىلعان سالاسىنىڭ بازاسىندا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جولىمەن تەڭگەرىمدى ەكونو­ميكالىق قۇرىلىمى بار قالانىڭ ەۋرازيانىڭ ىسكەرلىك جانە قارجى ورتالىعى رەتىندە جۇمىس ىستەۋىن بىلدىرەدى.

ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دا­مۋى­نىڭ نەگىزى – مەملەكەتتىك سەك­تور­مەن بايلانىستى ەمەس كا­سىپ­كەر­لىك. بۇل ءۇشىن حا­لىق­ارا­لىق قارجى ورتالىعىمەن قاتار مەديتسينا، ءبىلىم بەرۋ كلاس­تەر­لەرىن، اقىلدى جانە قازىرگى زامانعى وندىرىستەردى، كرەاتيۆتى سەكتورلاردى دامىتۋ ءۇشىن ەرەكشە ايماقتار قالىپتاستىرىلادى. ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىم­دار­دىڭ ءرولى تومەندەيدى. سالالار قۇرى­لىمىندا «استانا – جاڭا قالا» اەا №1 جانە №2 يندۋس­تريا­لىق پاركى ينفراقۇرىلىمى بازاسىندا تاماق، حيميا، فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىندە، ماشينا جاساۋ مەن قۇرىلىس يندۋسترياسىندا جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەر اشىلادى.

شاعىن اينالما اۆتوجول سالۋ، ەلوردانىڭ نەگىزگى كولىك ارتەريالارى مەن كولىك ينفراقۇرىلىمى وبەكتىلەرىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن كەڭەيتۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كولىك-لوگيستيكا سالاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى سەرپىن بەرەدى. ءوز كەزەگىندە، ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن كولىك-لوگيستيكالىق جۇيە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قولايلى گەوگرافيالىق جاعدايىن تولىق كولەمدە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ساۋدانىڭ قازىرگى زامانعى فورماتتارىن دامىتۋدىڭ قولايلى فاكتورىنا اينالادى.

ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاق­سارتۋعا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىنا ينۆەستيتسيالار تار­تۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋگە ەكونومي­كانىڭ باسىم سەكتورلارى ىقپال ەتەدى، ولار ساۋ­دا جانە لوگيستيكا، كرەاتيۆتى سەك­تورلار، دەۆەلوپمەنت، قازىرگى زا­مان­عى ءوندىرىس، مادەنيەت جانە سپورت سياقتى بارىنشا جوعا­رى نات­يجە بەرەدى. نۇر-سۇل­تان قا­لا­سىن حالىقارالىق عىلىمي جانە ما­دەني ورتالىق رەتىندە جاي­عاس­تىرۋ تۋريستىك اعىندى ۇلعايتۋعا جانە ورنالاستىرۋ، قوعامدىق تاماق­تاندىرۋ، ويىن-ساۋىق يندۋسترياسى وبەكتىلەرىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.

سايىپ كەلگەندە، وسىنىڭ بار­­لىعى – ازاماتتىڭ الاڭسىز ءومىر سۇرۋىنە، قالانىڭ دامۋىنا، قانا­تىن كەڭگە جايىپ، باسقا مەم­لەكەت­تەرمەن باسەكەلىك قارىم-قاتى­ناسقا ءتۇسۋى ءۇشىن جاسالىپ جات­قان جۇمىستار. الەم كوزىن تىك­كەن شىرايلى شاھارىمىزدىڭ الەۋ­مەتتىك ءھام ەكونوميكالىق دامۋ داڭ­عى­لى ءالى الدا. جۇيەلى جۇر­­گى­زىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتي­جەسىن كورەتىن ۋاقىت تا الىس ەمەس.

سوڭعى جاڭالىقتار

اباي مۇراسى اسقاقتادى

اباي • بۇگىن، 00:04

ۇلتتىق مەرەكە

اباي • بۇگىن، 00:02

ەت ماسەلەسىنە ەپ كەرەك

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:01

ۇلت ۇستازى جانە باتپاقتى مەكتەبى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

جاۋىنگەر جىر

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار