مەديتسينا • 29 ماۋسىم، 2022

اق جەلەڭدىلەرگە العىس

102 رەت كورسەتىلدى

«اتا-انانىڭ قادىرىن بالالى بولعاندا بىلەرسىڭ»، اعايىننىڭ قادىرىن جالالى بولعاندا بىلەرسىڭ» دەگەن قازاق تاعى بىردە «دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن اۋىرعاندا بىلەرسىڭ» دەپتى. حالىق دانالىعى مەكتەبىنىڭ وسى سياقتى تاعىلىمدىق سوزدەرىنە انشەيىندە ءومىر اعىنىنا ءبىر ءتۇسىپ الىپ، كەيدە ويلانۋعا دا ۋاقىت تابا الماي جاتاتىن بىزدەر مىنا قىم-قۋىت تىرشىلىكتە ونشا نازار اۋدارا بەرمەيتىنىمىز دە بار. دەسەك تە، ءومىردىڭ زاڭى ءوزىن مويىنداتپاي قويمايدى ەكەن.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

اۋىرمايتىن ادام جوق. جۋىردا ءبىزدىڭ دە دارىگەرلەردىڭ الدىندا ءبىر «دومالاپ» شىعۋىمىزعا تۋرا كەلدى. اڭگىمە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيس­تر­لىگىنىڭ الماتى قالاسىندا ورنالاسقان كارديو­لوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋلەر ورتا­لىعى جايىندا بولماق. وسى ورتالىقتا جانى جايساڭ اق جەلەڭدى جانداردىڭ ارقاسىندا جۇ­رەك اۋرۋىن ەمدەتىپ، جازىلىپ، قاتارعا قوسىلعان سوڭ، ريزاشىلىق سەزىممەن وسى جولداردى جازىپ وتىرعان جايىمىز بار.

1977 جىلى قۇرىلعان قازاق كارديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى 2001 جىلى كارديو­لوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بولىپ قايتا قۇرىلعان كوپ بەيىندى كلينيكا بولدى. مۇندا ىستەيتىن دارىگەرلەردىڭ بارلىعى دەرلىك ءوز ماماندىقتارىن جاقسى مەڭگەرگەن مايتالماندار ەكەن. ينستيتۋتتا ەلىمىزدە، الىس جانە جاقىن شەتەلدەردە ءبىلىم العان 12 مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى، 2 PhD، 24 مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى، 8 دەنساۋلىق ساقتاۋ ماگيسترى – بارلىعى 101 دارىگەر جۇمىس ىستەيدى.

قازىر «كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋ­­لار عزي» اق ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن اۋىر جانە كۇردەلى اۋرۋلارى بار پاتسيەنتتەرگە جوعا­رى بىلىكتى، مامان­داندىرىلعان، جوعارى تەحنو­لوگيالىق، ستاتسيوناردى الماستىراتىن جانە امبۋلا­توريالىق-ەمحانالىق مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن قازاقستانداعى كارديولوگيالىق، كار­ديو­­حيرۋرگيالىق جانە تەراپەۆتىك قىزمەتتەردىڭ كوش­باسشىسى رەتىندە تانىمال. ينستيتۋت 2021 جىلى (تامىز) مەديتسينا سالاسىنداعى حالىقارالىق «التىن ستاندارت» سانالاتىن JCJ اككرەديتتەۋىنەن وتسە، سول جىلدىڭ قازان ايىندا ينستيتۋتقا ۇلتتىق اككرەديتاتسيانىڭ جوعارى ساناتى بەرىلدى.

ينستيتۋتتا جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا ەمدەۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى. 188 ورىن­دىق ستاتسيوناردا 2021 جىلى 6 971 پاتسيەنت­ ەمدەلىپ شىقسا، 30 085 امبۋلاتورلىق قىزمەت كورسەتىلىپ، كۇندىزگى ستاتسيونار جاعدايىندا 1 898 پاتسيەنت ەم العان.

ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ كوپشىلىگى عىلى­مي جۇمىستارمەن اينالىسىپ، جۇرەكتى ەمدەۋ­دىڭ ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ماسەلە­لەرى­مەن شۇعىلدانادى. عالىم-مەديكتەر رەسپۋبلي­كالىق، حالىقارالىق بىرنەشە عىلىمي جوباعا قاتىسادى; ەلىمىزدە، حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوتىپ جاتقان ءتۇرلى سيمپوزيۋمدار مەن كونفەرەنتسيالاردا باياندامالار جاساپ، زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن سكوپۋس جۋرنالدارىندا جاريالاپ ءجۇر.

عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ بارىسىندا شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن شىعارماشىلىق بايلانىستار ورناعان. ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك شەڭبەرىندە ينستيتۋت تومسكىنىڭ (رەسەي) كارديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىمەن، ۆ. المازوۆ اتىنداعى «ۇلت­تىق مەديتسينالىق زەرتتەۋ ورتالىعىمەن»، ءنوۆو­سىبىردىڭ (رەسەي) اكادەميك ە.مەشالكين اتىن­داعى ۇمزو-مەن، كاۋناستىڭ (ليتۆا) «داع­دارىستاردى زەرتتەۋ ورتالىعىمەن»، سەۋل (كورەي رەسپۋبليكاسى) ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت گوسپيتالىمەن، بەەر-شەۆا (يز­رايل) مەديتسينا ورتالىعىمەن، ميلان (يتاليا) ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكاسىمەن، ت.ب. ءبىرسىپىرا حالىقارالىق كلينيكالىق ورتالىقتارمەن، جا­قىن جانە الىس شەتەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ىنتى­ماق­تاستىقتا جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق تاجىك­ستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراس­تى رەسپۋبليكالىق جۇرەك-تامىر حيرۋرگياسى ورتا­لىعىمەن، وزبەكستاننىڭ اكادەميك ۆ.ۆاحيدوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان عىلىمي-پراكتيكالىق مەديتسينالىق ورتالىعىمەن ىنتى­ماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جاساسقان.

كارديوحيرۋرگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رۇستەم تولەۋتاەۆ – رەسەيدەگى ءىرى مەديتسينالىق ورتا­لىقتاردىڭ بىرىنە سانالاتىن ءنوۆوسىبىر مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى; وسىندا جۇرەك اۋرۋلارىنان كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان، قازىر ەلىمىزدەگى جەتەكشى كارديوحيرۋرگتەردىڭ ءبىرى. ر.تولەۋتاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ءبولىم دارىگەرلەرى ەكى عىلىمي جوبا بويىنشا جۇرەك اۋرۋلارىنىڭ ءتۇرلى پروبلەمالارىن جان-جاقتى زەرتتەپ، وڭ ناتيجەلەرىن كۇندەلىكتى تاجىريبەدە قولدانىپ جاتىر.

وسى جەردە رۇستەمنىڭ دارىگەرلەر اۋلەتىنەن شىق­قاندىعىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. دارىگەرلەر ديناستياسىنىڭ باسىندا قازىر نۇر-سۇلتان قالا­سىنداعى ونكولوگيالىق ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى بولىپ ىستەيتىن مۇحتار ەسەنجان ۇلى تولەۋتاەۆ تۇر. رۇستەمنىڭ اناسى گۇلنار – كارديولوگ دارىگەر، اعاسى شىڭعىس – استاناداعى ۇلتتىق عىلىمي-مەدي­تسينالىق ورتالىقتا توراكال-حيرۋرگ (كەۋدە كلەتكالارى)، جۇبايى ساۋلە پەدياتر بولىپ جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق رۇستەمنىڭ اكەسى مۇحتارمەن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ، بىرگە وسكەن اعايىندى گۇلسارا، گۇلنار، مۇحتارعازى، رايحان تولەۋتاەۆتار دا شەتىنەن مەديك. ولاردىڭ با­لالارى ايگەرىم (كلينيكالىق فارماكولوگيا)، جا­نار («مەديتسينا» ماماندىعى بويىنشا فيلو­سوفيا دوكتورى)، ايعانىم (پەدياتر)، اسحات (وتونەۆرولوگ) ديناستيانىڭ دارىگەرلىك ءداس­­تۇ­رىن جالعاستىرسا، گاۋھار استانا مەديتسينا ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ جالپى مەديتسينا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن.

ەمدەلۋ بارىسىندا جاقىنىراق تانىسقان كارديوحيرۋرگيا بولىمىندەگى كۇن دەمەي، ءتۇن دەمەي، اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا كۋا بولىپ، ءبىر ءۇيدىڭ ادامدارىنداي تاتۋ-ءتاتتى ەڭبەك ەتىپ جاتقان دارىگەرلەرگە ريزا­شىلىق بىلدىردىك. ادام جانىنىڭ اراشاشىسى بولىپ، سوزىمەن دە، ىسىمەن دە ەمدەلۋشىلەردىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ جۇرگەن دارىگەرلەردىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا ماقتان تۇتۋعا تۇرارلىق. سولاي بولا تۇرا، ءبىز وسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتقان ۇجىمنىڭ بىرنەشە مۇشەسىنىڭ ەڭبەك جولدارىمەن تانىستىرا كەتكەندى ءجون كوردىك.

وسى ءبولىمنىڭ كارديولوگى گۇزەل پارحاتقىزى ىسقاقباەۆا مەن كارديوحيرۋرگى جانار نۇرباي­قىزىنىڭ ءوز ءىسىنىڭ ناعىز ماماندارى، ەمدەلۋ­شىلەردىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن جاندار ەكەندىگىنە كوزىمىز جەتتى.

گ.ىسقاقباەۆا 2011 جىلى س.د.اسفەنديا­روۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسي­تەتىن دارىگەرلىك ءىس ماماندىعى بويىنشا ءبىتى­رىپ، ينتەرناتۋرانى قازاق-رەسەي مەديتسينا ۋني­­ۆەر­سيتەتىندە تامامداعان. وسى العاشقى ما­مان­­دانۋدان ءوتىپ، استانا قالاسىنداعى وقۋ-كلي­­ني­كالىق ورتالىعىندا، ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيا ورتالىعىندا، نوۆوسىبىردەگى اكادەميك ە.مەشالكين اتىنداعى ۇلتتىق مەديتسينالىق زەرتتەۋ ورتالىعىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىردى. ەڭبەك جولىن 2012 جىلى كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋ­لار عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا باستاعان ول بۇگىنگە دەيىن وسى جەردە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. قازىر وسىندا كارديولوگ دارىگەر بولىپ جۇمىس ىستەيدى. كلينيكالىق قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ، مەديتسينا سالاسىنداعى عىلىمي جوبالارعا، كلينيكا­لىق زەرتتەۋلەرگە بەلسەنە قاتىسادى.

سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك مەديتسينا اكا­دە­مياسىنىڭ تۇلەگى، ەلىمىزدەگى «جۇرەك، قان جانە ەندوكري­نولوگيا ورتالىعىنىڭ» اسپيرانتۋراسىن بىتىرگەن، جوعارى ساناتتى دارىگەر كارديوحيرۋرگ جانار نۇربايقىزى جاستىعىنا قاراماستان، ءوز ماماندىعىنىڭ ناعىز مايتالمانى دەسە دە بولارلىق. ءتۇرلى رەسپۋبليكالىق، حالىقارالىق كونفەرەنتسيالاردا باياندامالار جاساپ، شەتەلدىك تانىمال مەديتسينالىق ورتالىقتاردا، ونىڭ ىشىندە اتاقتى تەل-اۆيۆتەگى (يزرايل) «كارديوحيرۋرگيا مەن كارديورەابليتاتسياداعى جاڭا تەحنولوگيالار» ورتالىعىندا تاعىلىمدامادان ءوتىپ كەلگەن جانار نۇرباي – جۇرەك قاقپاقشالارىن اۋىستىرۋدىڭ قىر-سىرلارىن جەتە مەڭگەرگەن دارىگەر. ول – «انەۆريزما جاعدايىنداعى اورتا مەن اورتا كلا­پانىن اۋىستىرۋدىڭ جاڭاشىل تاسىلدەرى» عىلىمي جوباسىن ورىنداۋشىلاردىڭ ءبىرى. وتاندىق، حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالداردا 15-تەن استام ماقالالارى جارىق كورگەن، حالىقارالىق كون­گرەستەردە باياندامالار جاساعان.

كارديولوگيا جانە وڭالتۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگە­رۋشىسى ءامينا عالىمجانقىزى راقىشەۆا الما­تىداعى س.د.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق مەم­لەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىن ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ، كاۋناستىڭ مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە (ليتۆا، 2007)، ناگاساكي پرە­فەكتۋراسىنداعى مەديتسينا ورتالىعىندا (جاپونيا، 2012) تاعىلىمدامادان ءوتىپ، 2018 جىلى جۇرەكتىڭ سوزىلمالى اۋرۋلارىنىڭ پايدا بولۋىن انىقتاۋ جولدارى بويىنشا كاندي­داتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان.

كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي-زەرت­تەۋ ينستيتۋتىنداعى دارىگەرلىك ەتيكەت، ەم الۋشىلارمەن قارىم-قاتىناستىڭ دۇرىس جولعا قويىلۋى كەز كەلگەن ەمدەلۋشىنىڭ جانىن جادىراتادى. وسى جەردە گيپپوكراتتىڭ «اۋرۋدى دارىگەردىڭ ءدارىسى ەمەس، ءسوزى ەمدەيدى» دەگەن ءسوزىنىڭ شىندىعىنا كوزىڭىز جەتكەندەي بولادى. دارىگەرلەر جاساعان ءتۇرلى ەم-دوممەن بىرگە ولار ايتقان ءاربىر جىلى ءسوز پسيحولوگيالىق تۇرعىدان ەمدەلۋشىلەردىڭ جۇرە­گىنە تىكەلەي وڭ اسەر ەتىپ، ولاردىڭ تەزىرەك ساۋى­عىپ كەتۋلەرىنە بارىنشا وڭتايلى جاعداي تۋعىزىپ جاتادى.

 

دانداي ىسقاق ۇلى،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

پروفەسسور

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇلىلار ۇندەستىگى

قازاقستان • كەشە

باعا باقىلانادى

قارجى • كەشە

مەيىرىم شۇعىلاسى

رۋحانيات • كەشە

تسيفرلى دامۋ: جاڭا بەتبۇرىس

تەحنولوگيا • كەشە

ماحاببات اۋەنى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار