كوپتەن بەرى شەشىمى تابىلماي كەلە جاتقان كۇرمەۋلى ماسەلە قوستاناي وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميتەت وتىرىسىندا تالقىلاندى.
جيىن بارىسىندا ديقاندار ەلدىڭ قاراۋسىز مالى ەندى عانا قىلتيىپ كوتەرىلە باستاعان دانگە اۋىز سالىپ, قىرۋار شىعىن كەلتىرىپ جاتقانىن تاعى ايتتى. زاڭ بويىنشا, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەرىنە مالى ءتۇسىپ كەتكەن تۇرعىندارعا 20 اەك كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل قاراستىرىلعان. مىسالى, بىلتىر ءدال وسىنداي سەبەپپەن 219 ازاماتقا 7,7 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىنىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا, بيىل ەگىنگە تۇسكەن مالى ءۇشىن تاعى بەس ادام اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلىپ وتىر.
وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى جانىنداعى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى امانجول بايزاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءۇي جانۋارلارىنىڭ كوبىنە-كوپ قاراۋسىز جايىلىپ ءجۇرۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – باقتاشىلاردىڭ قىزمەت اقىسىنىڭ قىمباتتىعى. مىسالى, اۋىلدىق جەرلەردە شوپاندار ۇساق مال باعۋ ءۇشىن ءار باسقا 1 500-2 000 تەڭگە سۇرايدى ەكەن. ءىرى قارانى ءبىر جاز باعىپ بەرۋ قۇنى 2 500-دەن باستالىپ, 4 000 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ال ءبىر باس جىلقى ءۇشىن 3 500-5 000 تەڭگەنىڭ ارالىعىندا سۇرايدى.
پوليتسەيلەر سوڭعى بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە مال جايۋ ەرەجەلەرىن بۇزعان 1 090 ادامدى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان. امانجول بايزاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل ناۋرىزدىڭ بىرىنەن باستاپ مالى قاراۋسىز جۇرگەن تۇرعىندارعا ەشبىر ەسكەرتۋسىز, بىردەن 3 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تاعايىنداۋ جازاسى قولدانىلا باستاپتى. سونداي-اق وڭىردە قاڭعىپ جۇرگەن ءۇي جانۋارلارىن ۇستاۋعا ارنالعان 149 مالقاماق تۇرعىزىلعان.
جيىندا قاراۋسىز مالدىڭ ماسەلەسىن تەك ايىپپۇلدىڭ كۇشىمەن عانا شەشۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنى ايتىلدى. كوپشىلىكتىڭ پىكىرى بۇل ماسەلە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باقتاشىلار قىزمەتىنىڭ قۇنىن ارزانداتۋعا ىقپال ەتىپ, مال جايىلىمىنىڭ كولەمىن ۇلعايتقاندا عانا وڭ شەشىم تابادى دەگەن ارناعا كەلىپ توعىستى.
– «جايىلىم تۋرالى» زاڭدا اۋىلداردىڭ اينالاسىنداعى 4 شاقىرىمعا دەيىنگى جەردى قايتارىپ, ونى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ ماقساتىنا پايدالانۋ تۋرالى ايتىلعان. الايدا بۇل جەرلەردى قايتارىپ الاتىن قارجى بولماعاندىقتان, اتالعان زاڭ جۇمىس ىستەمەي تۇر. سوعان قاراماستان, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋىمىز كەرەك, – دەدى كوميتەت مۇشەسى الەكساندر بورودين.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى مال شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ورال نۇرعازيننىڭ ايتۋىنشا, ايماق تۇرعىندارىن جايىلىممەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 1 ملن گەكتارعا جۋىق جەر كەرەك ەكەن. ال ۇلان-عايىر القاپقا يەلىك ەتىپ وتىرعان اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىندا كادەگە اسىرىلماي جاتقان جايىلىمدىق جەرلەر بارشىلىق. سوندىقتان بۇگىندە وڭىردە پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ الۋ باعىتىنداعى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر.
ال شارۋاشىلىق باسشىلارى جەرىن جۇرتتىڭ مالىنان قورىپ اۋرە.
– قاراۋسىز مال شارۋاشىلىققا ۇلكەن قيىندىق كەلتىرىپ وتىر. جىلدا سولاي. مىسالى, ءبىز بىلتىر ءوز ورىستەرىمىزدى قورعاۋ ءۇشىن كۇزەت اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن جالداۋعا ءماجبۇر بولدىق. ولارعا 2,5 ملن تەڭگە تولەدىم. ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەرمەن بىرلەسىپ, جەرىمىزگە ءتۇسىپ كەتكەن مالدى قاماپ, يەلەرىنە ايىپپۇل سالىپ جاتىرمىز. بىراق بۇدان ەش ناتيجە شىعار ەمەس. 500 جىلقىسى بار ادامعا جىلقى باققاننان گورى, 200 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل تولەي سالعان وڭاي. ءبىز تۇرعىنداردى تالاي رەت جيناپ, جاعدايدى تۇسىندىرۋگە تىرىستىق. بىراق جۇرتتىڭ پىكىرى «ەگىن سەنىكى, سوندىقتان بۇل ماسەلەنى دە ءوزىڭ شەش» دەگەنگە سايادى. ەگىنگە ءتۇسىپ جاتقان مالدىڭ كوبىندە نە تاڭبا, نە سىرعا جوق, – دەيدى «نۇر توبا» جشس-نىڭ ديرەكتورى ەرمەك جۇمابەكوۆ.
– بىزگە ارنايى كۇزەتشىلەر ۇستاۋعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى 20 مىڭ گەكتار القاپتى ءوز كۇشىمىزبەن قاراۋسىز مالدان كۇزەتە المايمىز. القاپتى مالدان قورعاۋ بارىسىندا كوپتەگەن قيىندىققا تاپ بولىپ جاتامىز. مىسالى, ەگىنگە ءتۇسىپ كەتكەن مالدىڭ يەسىنە ۋچاسكەلىك پوليتسەي اكىمشىلىك بۇزۋشىلىق تۋرالى حاتتاما تولتىرعانىمەن, سوت بىزدەن تاپتالعان داقىلدىڭ اۋدانى تۋرالى اكتىنى تالاپ ەتەدى. اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ قازىرگى نارىقتاعى باعاسى تىم قىمبات. مالى ەگىنگە ءتۇسىپ كەتكەن ايىپكەردىڭ ونى تولەۋگە مۇمكىندىگى جەتپەيدى. ماسەلەن, 100 گەكتار زىعىر القابى مال تۇياعىنىڭ استىندا قالسا, 15 ملن تەڭگە قارجىمىز جەلگە ۇشتى دەگەن ءسوز. مۇنداي قارجىنى ەشكىم تولەي المايتىنىن تۇسىنەمىز. سوندىقتان رەيد شارالارىن ءجيى وتكىزىپ, ۋچاسكەلىك پوليتسيانىڭ قىزمەتىن كۇشەيتۋ كەرەك, – دەدى «ازيا التىن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىلتايشىسى سۆەتلانا ميحيلەنكو.
شارۋاشىلىق باسشىلارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قاراۋسىز مال قامالعاننان كەيىن كوبىنە مال يەسى ەمەس, جەر يەسى سوتتا جاۋاپقا تارتىلىپ, وزدەرىنىڭ مالدى نە ءۇشىن قاماعانىن دالەلدەپ, اقتالۋعا ءماجبۇر بولادى ەكەن.
شارۋالاردىڭ ءبىرازى كەيبىر وڭىرلەردە جەكەنىڭ قولىنداعى مال باسىنىڭ شەكتەن تىس كوبەيىپ كەتكەنىن, ال بىرقاتار وڭىرلەردە, كەرىسىنشە, جايىلىم جەتكىلىكتى بولا تۇرا, ءتورت ت ۇلىكتىڭ از ەكەنىن ايتىپ, بۇل ماسەلەنى دە زاڭمەن رەتتەۋ كەرەك دەگەن ءۋاج ايتتى.
جيىندى قورىتىندىلاعان پالاتا باسشىسى قاراۋسىز مال مەن جايىلىم ماسەلەسىن تولىقتاي شەشۋ ءۇشىن الدا ەڭسەرىلەتىن ءبىرتالاي شارۋا كۇتىپ تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز بۇل ماسەلەنى, بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, اۋىلدارداعى جايىلىم مۇقتاجدىعىنىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە ەكەنىن بولجاۋ ءۇشىن كوتەرىپ وتىرمىز. ەكىنشىدەن, كادەگە اسىرىلماي جاتقان جەرلەردى قايتارىپ الۋدىڭ تەتىكتەرىن ايقىنداپ الۋىمىز كەرەك. ءبىز بۇل ماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلمايىنشا, توقتاماۋىمىز قاجەت. بۇگىنگى ۇسىنىستاردىڭ ءبارىن جۇيەلەپ, وبلىس اكىمىنە, «اتامەكەن» ۇكپ مەن پوليتسيا دەپارتامەنتىنە جولدايتىن بولامىز. ەڭ باستىسى, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولدارىن ۇسىنامىز, – دەدى قوستاناي وبلىسىنىڭ وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى دانيار كۇزەنباەۆ.
وبلىستىڭ سولتۇستىك اۋداندارىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىنداعى قولايلى جايىلىمداردىڭ كوبى كەزىندە ءىرى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ مەنشىگىنە ءوتىپ كەتكەن. ال جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر تۇرعىنداردىڭ جەكە مالىنا دەپ ارنايى بولگەن جايىلىم, بىرىنشىدەن, اۋىلدان شالعاي, ەكىنشىدەن, قۇنارسىز جەرلەر بولىپ جاتادى. مۇنداي جايىلىمدارعا مال تۇياعى تيگەن سوڭ, كوپكە ۇزاماي شاڭى شىعىپ, قارا تاقىرعا اينالادى.
قوستاناي وبلىسى
