– «اقىننان حال سۇراما, جىر سۇرا» دەگەن. ءومىردى ولەڭمەن ءورىپ كەلەسىز. شيرەك عاسىر توسەك تارتىپ جاتقاندا دا تاعدىرىڭىزعا تايانىش بولعان وسى ولەڭ ەدى... جاڭا جيناعىڭىزدىڭ وقىرمانى كوپ بولسىن! اكەلەردىڭ جۇرتى الپىستا جازىلعان جۇرەك ءسوزىن الماتى قالاي قابىلدادى؟
– قاراڭداعان دۇنيەگە قادالا قارايتىن, بىلگەنىڭ جامباسىڭا باتقان بەلگە مەن دە ءىلىندىم. قۇس كوڭىلىم دۇرلىگىپ, ۋىز ۇيقىدان الشاقتادىم. ءار نارسە ۋاقىتىندا عوي... ۋاقىت شىركىن جىلداردى اسىقتىرىپ, جۇزدەرگە ورنەك سالىپ جىلجىپ بارادى. الدىڭ سيرەڭكىرەپ, ارتىڭ قالىڭداي تۇسكەن تۇسقا جەتتىم. اكە عاسىرلار ۇرپاعىن ولەڭمەن سۋسىنداتىپ كەلەدى. مەنىكى – ءوز توپىراعىمنان قۇمارتا جولىقتىرعان تامشى سۋىمدى, ءومىر دالاسىنىڭ الابىنا اقكوڭىلمەن ۇسىنۋ عانا. ارمان ىنىشەك, الدىمەن ىشكى ارپالىسىمدى ءبولىسىپ جاتقان ازاماتتىعىڭا رازىمىن. ەل گازەتى – ۇلتىمىزدىڭ ماڭدايالدى رۋحاني جول باسشىسى عوي. جاڭاشا تۇلەپ, قاناتىن پاراساتتىلىقتىڭ سابىرلى نۇرىنا مالىپ ۇشقان گازەتىمىز – ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ جۇرەك قۋاتى. ارىعا ۇمتىلعان ءومىر ساپارىنداعى رۋحتى ادامداردىڭ وي قايراتى دەر ەدىم.تاعدىر تالايىن كورىپ كەلەمىن عوي. بۇگىن ۇلكەن ورتاعا كەلىپ, اعا بولىپ, اياۋلى جاندارعا تابيعاتىمدى ۇسىندىم. اكەلەر جۇرتىنىڭ وشاق جىلۋىنا شاقىردىم. ولەڭ وقىلدى. ءىشىم بوسادى. جىرلارىم جىلى كوزدەردە تۇردى. قۋاندىم. ءيا, اعالىق ارناسى شەتسىز دالاعا قاراي سىرعىدى...
– جورگەگىندە جىر قۇدىرەتىن ەمگەن حالىق ءۇشىن اقىن دەگەن قاستەرلى, قاسيەتتى ۇعىم. دەسە دە رومانتيكا ازايىپ, قۇندىلىقتار قۇلدىراعان بۇگىنگى قوعامدا اقىنداردىڭ بەت-بەينەسى قانداي ءھام ولاردى قوعام قالاي قابىلدايدى؟
– اقىن – ادام. ادام سانسىز فورمالى سۋبەكت. جانىنىڭ دا سالماعى, قاسيەت قۋاتى بار. اقىل, ونەر, كۇللى ادامي قاسيەتتەر وزىڭمەن بىرگە جاراتىلادى. ماركستىك يدەولوگيادا دا سولاي. از اقىل – ەسەيگەندە ۇلعايمايدى. يت مىنەز مولايىپ, ءتىسى سارعايادى. بار نارسە عانا كورىنەدى. ءبىلىمدى جولدان, ومىردەن جۇقتىراسىڭ. تاربيە – تۋما دۇنيەنى يكەمدەۋ, بەيىمدەۋ. بىراق ول ءتۇرلى ورتادا كىرىگە سىڭىسپەسە, وزگەرگىش كەلەدى. مىنەز – اقىلعا قايرات, قورعان. ونەر ەكى جاقتى تەكتىلىك تامىرىنان ءوربيدى. كولەڭكە مەن كۇنگەيى دە سولاي. اينىمايتىن اسىلعا ويلى ورتا, اسەرلى وشاق كورگەندىلىگى, اكە مەن انا قۇدىرەتى ۋىزىنان جۇعادى. ۇلكەيگەن سايىن, تاعدىرىڭ دا تۇلعالانا تۇسەدى. اكەدەن – ەل بالاسىنا اينالادى. ۇرتىندا ۇلىلىقتىڭ كەسەك شەشىمى تۇرادى. مىنە, تىرلىكتى وي-ارمانىنان ۇزاتپايتىن دا وسىنداي قۇيما دارىندار. ەندەشە, جاسىق رۋحتى اقىندىقتى ءومىر تولقىندارى الىسقا لاقتىرىپ تاستايدى. جاڭا زاماننىڭ رەڭى قالاي وزگەرسە دە, قيادا تۋعان قىران ولەڭ قاناتىن قاعۋعا ءتيىس. قوعام رەڭى اينىعىش. تابيعي بەينەڭدى ءار ادىمىڭ كورسەتەدى. ساتقىنى مول دۇنيە داۋىلى بيىككە ۇرىنعىش. كوزگە دە سوم تۇلعا جىلدام ىلىنەدى. ويىڭ تاۋسىلسا – كوڭىل ءىلىپ اكەتۋى كەرەك. قايراپ الار رۋح قارۋىڭ – جۇرەكتە عانا. ءار قۇستىڭ ءوز ءۇنى, قۇمىرسقانىڭ ءوز ءىزى بار. مەن دالانىڭ بالاسىمىن. قوعام – تىرلىكتىڭ كوشپەندى كەرۋەنى. تاۋەلدىلىك – تامىرىڭدى كەپتىرەدى-اۋ وسى.
– الىس اۋىلدا جاتىپ-اق ادەبي ورتادا مويىندالىپ, تالاي ءمۇشايرادا جارقىراپ كورىندىڭىز. كوزى تىرىسىندە فاريزا اپامىزدىڭ باتاسىن الىپ, رۋحاني ۇندەس بولعانىڭىزدان حاباردارمىز. سولاي بولا تۇرا كوڭىلىڭىزدە ادەبيەتتىڭ قايناعان ورتاسىنا كەلىپ, قاناتتاس-قالامداستارىممەن كوپ ارالاسا المادىم-اۋ دەگەن وكىنىش جوق پا؟
– بار عوي. ادام بولعان سوڭ ءبارىن كورەسىڭ. ۇلكەن ارمانعا ۇلكەن كۇش كەرەك. جولىققان ادامعا ولەڭ وقىپ, ءان ايتپايسىڭ عوي. ءومىر تەك جاڭالىقتان تۇرادى. ولەڭ جوسپارمەن جازىلمايدى. راس, اقىلدى ادامدارمەن جاقىن جۇرگەندى قالايمىن. قازاننىڭ ماڭىنداعىلاردىڭ تىرلىگى وزگە. ەسەپتەۋلى دۇنيەنىڭ ەسىگى, لاۋازىمنىڭ لەبى – ەكىنشى پەندەگە وزگەرىس اكەلەدى. قىزعانىش تا تۋدىرادى. ۇقساماۋ – وڭاشالاۋ. ادەيى قىلمايسىڭ, تاعدىردىڭ ارباسىندا وتىراسىڭ. وسى ونەر كەشىندە, باۋىرجان جاقىپ, اقبەرەن ەلگەزەك, ەرجان جۇمابەك, باعدات مۇباراك, سەرىك قاليەۆ سىندى ارنالى اقىندارمەن اڭگىمەلەستىم. ريزالىقتان ءىشىم ەزىلىپ تۇردى. ەرجان الاشتۋعان اقىننىڭ تازا دۇنيەسىنە جولىقتىم. كەسەك تالانتتىڭ كەلبەتىنە ءسۇيسىندىم. و, ناعىز اقىن ىنىلەرىم بار ەكەن عوي. باۋىرجان مەن اقبەرەننىڭ كىسىلىك, ءتىپتى ءوز قولىمنان كەلە مە, دەيتىن ادامدىق اجارىنا قاتتى ءتانتى بولدىم. وسى وتكەن قوڭىر اڭگىمەنىڭ ورتاسىن الىستان وراپ, ورنىقتىرعان – اياۋلى ۇلىقبەك اعام-اۋ!
اپايى ومىردەن الىستاپ, اقىن كوڭىلى باسەڭ تارتسا دا ەڭسەسىن تۇسىرمەدى. اقىن ورمانى تولقىسا دا ورنىندا قالدى. باسە, ادامنىڭ – ادامدىعى قۋانىش پەن قايعىدا تارازىلانسا كەرەك. يگى شاراعا سالەمىن جەتكىزدى. ءىشىم جىلىپ قالدى. اقىلدىلىق الدىڭدا وتىرسا-ىشكى قۇستارىڭ دۇرلىگىپ قالادى. ونەرگە, ولەڭگە جاسالعان قامقورلىق – ۇلى جانداردىڭ عانا قولىنان كەلمەك. رازىمىن!
– ادامزات كوشى ايالدار تۇسقا دەيىن جالعاسا بەرەتىن كۇرەستەردىڭ ىشىندەگى ەڭ ۇلى كۇرەس دەپ نەنى اتاعان بولار ەدىڭىز؟
– مەنىڭشە, اقىل مەن ونەر كۇرەسى. سانسىز سوقپاقتارمەن استاساتىن وسىناۋ ۇلى كۇرەس – ماڭگىلىكتىڭ مارەسى. اقىلىڭ ارتقان سايىن – جاۋىڭ مولايماق. ونەرىڭ وزگەشە كەلسە – سورىڭ. وزىڭە ۇقساس مىقتى تۇلعالار قولداسا عانا, نە ءوز ءدۇمپۋىڭ الەۋەتتى كەلىپ جاتسا قانە! قىزمەت – قولدىڭ كىرى ەمەس. ازاماتتىعىڭ پەندەلىگىڭدى تاقىمىندا ۇستاسا يگى. سوندا كۇرەستىڭ ادال جاعى باسىم كەلەدى. پاسىق, ءىشى قىل-قىبىر ادامدار قاي زاماندا دا كوپ بولعان. ارام ءشوپ سىندى. قىزىل تاستى جارىپ وسكەن قاراعايلار از, بىراق وڭايلىقپەن قۇلامايدى. ارىزىن الا جۇگىرەتىن, دالالىق تازا تابيعاتىڭدى لاستايتىن پەندەنىكى – ناداندىق. ناداندىق تا – ءبىر قاسيەت قاۋىرسىنى. قاناتىڭدا ول دا تۇرادى. ءيا, كۇرەستەردىڭ ۇلىسى – قىزعانىشتان ءوربيتىن اقىل مەن ونەردىڭ يگىلىكسىز كۇرەسى بولار.
– پەندە بىتكەنگە ءتان احۋالدىڭ بارلىعى اقىنعا دا تيەسىلى عوي. ومىردە قۇلازيتىن كەزدەرىڭىز كوپ بولا ما, كوڭىلدە قانداي الاڭ بار؟
– تاماق جەيمىز. پالەنىڭ باسى وسىدان شىعا ما, دەپ ويلايمىن. جالعىز جەمەيسىڭ, اينالاڭ بار. ەڭبەك قىل, اقشا تاپ. بىراق ول قالاي؟ ال ەندى شەكسىز مەحناتتى پروتسەسس باستالادى. ولەڭ ساتىلمايدى. رۋحاني ۇلىلىق. سەنەن الدەقايدا ءالسىز, ولەڭ تۇگىلى قارىپتى ارەڭ اجىراتاتىن ادامدارعا ءىسىڭ تۇسەدى. ول يتكە ەندى سەنىڭ اڭگىمەڭ, ءانىڭ, ءتاتتى ولەڭىڭ تۇرپايىلاۋ نارسە-اۋ وسى. ايبەرگەنوۆتى ەستىمەگەن بىرەۋ, كلاستاسىڭىز با, دەپ سۇرادى. جۇمىس بولمەمنىڭ تورىندەگى ءاليحان بوكەيحانوۆ عۇلامانى, لاۋازىمدى بىرەۋ اكەڭىز عوي ءيا, دەدى. راس, اكەم دەدىم. ماي جەپ وتىرعان ازامات ساۋداداعى قارىزىن الا الماي وكىنىپ, ەمحاناعا ءتۇستى. اكەسى ومىردەن قايتقاندا الىستان كەلمەگەن جىگىت مالى ءولىپ, جينالىستا جىلادى. ءبىر ناقۇرىس ولەڭ وقىعان بالاسىنا زەكىدى. اسپانعا ۇمتىلعان ءۇيى بار تانىستىڭ قوقسىعىندا دومبىرا جاتىر. ءان ايتۋ ءبىرتۇرلى اۋىتقۋشىلىق ءتارىزدى. كىتاپقا ۇركە, ودىرايا قارايدى. شاي باسىنىڭ شاتپاعىن جۇمەكەن, ومىرزاقپەن شاتاستىردى. وسىنداي وپىرىق, بوركەمىك ورتا ۇلعايا باستادى ما دەپ ۇرەيلەنەم, ارمان! سۇمدىق قوي, ءبارى بىردەي بولماسا دا بۇل – وبرازدى شىندىق! وسىعان قاتتى الاڭدايمىن. قاراپايىم كۇيەۋىن اقىن دەپ تانىعان زامانداس قاتىننىڭ تۇسىنىگىنەن ءتۇڭىلدىم. الاڭداعانىم, ول – انا ەدى. بالاسىنا وبال عوي... قۇلازىعانىم – قابىرعامنىڭ جۇقارعانى-اۋ. ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ بيىگى – ءوز وتباسى, شاڭىراعىڭ. ءتۇتىن تۇزۋلىگى ءۇي ادامدارىنىڭ كىسىلىك قىرىنان. قوڭىر اڭگىمەگە قولپاش تاپپاي الاڭداپ قالام...
– باقىتتى بولۋ ءۇشىن ادامعا نە كەرەك؟
– باقىت تۋرالى تالاس تۋدىراتىن پىكىر كوپ. تۇسىنىك شەكسىز. كوزقاراس سانسىز. ءومىر – ماڭگىلىك, عۇمىر – ساتتىك. باقىت دەگەن ايتەۋىر جاقسىلىق بولار. ارمان قاناتىنداعى سۋسىل اۋرەسى بولار. قىبىرلاعان شەكسىز تىرلىك پە ەكەن. ازاپقا تولى عاشىقتىق پا, الدە. بىرەۋگە كەتكەن ەسەنىڭ قايتقانى ما. ءساتىن سالعان دۇنيە مە, توپ ەتە قالعان سىي ما. ۇزاق عۇمىر ما. ادال جار, قاتپارلى قارتتىق پا ەكەن. قۋلىق پا الدە, ۇتىلماعان. الداپ قۇلاتقان ارمان با ەكەن. كۇشەنىپ, ىشىڭدە جۇرگەن ەسەبىڭ بە. قينالعانعا قيماعان اقشاڭ با. شايناعان مايلى جىلىگىڭ بە ەكەن. سۇلۋلاۋ سۇرىڭ با. اسقىنىپ العان ارامدىعىڭ با. قۋلىققا تولى قىزمەتىڭ بە. الاڭسىز قورىلىڭ با. تىنىش قارا شايىڭ با؟ ەندەشە, ادامعا باقىتتى بولۋ ءۇشىن عانا شەكسىز نارسە كەرەك ەكەن. ماعان دا سولاي. مەن ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن – ولەڭ جازام. ولەڭ جازۋ ءۇشىن – ءومىر سۇرەم. سوندىقتان ادامعا كەرەگى – عاشىقتىق اۋرەسى!
– وقۋشىلاردى ادەبيەتكە, رۋحانياتقا باۋلىپ ءجۇر ەكەنسىز. اۋىلدا وزىڭىزگە شاكىرت بولارلىق جاستار ءوسىپ كەلە جاتىر ما؟
– اۋىلدا ەكى مەكتەپ بار. تاريحى تەرەڭ اتامەكەنىم, قابانباي باتىردىڭ توپىراعى. جاربۇلاق وزەنىنىڭ ەكى جاعاسى – جەتى قابانباي, بەس مونەيدىڭ مەكەنى! ۇزاق اڭگىمە. وسىندا اكەم قۇباش, انام اعايشانىڭ وتباسىندا تۋدىم. وستىك, تاربيە كوردىك. ۇزاق اۋىردىم. وقۋ وقىدىم. تالاي بەلەستەر ارتتا قالدى. ول تۋرالى كىتاپتارىمدا ايتىپ كەلەمىن. ەندى وسىنى بالالار ءبىلسىن دەيسىڭ. سول ماقساتتا الگى مەكتەپتەن بۇرىش اشتىق. ۇزاق جىلدار جۇمىس اتقارىپ كەلەمىز. «بالادارىن» –ادەبيەت ۇيىرمەسى.
ماقساتىم – پاراساتتى ادام قالىپتاستىرۋ. ونەرگە اپارار جول تانىتۋ. كۇللى ادامي نارسەلەرگە جاقىنداتۋ. ءسوز ونەرىنىڭ باقشاسىن ارالاتۋ. اڭگىمەنىڭ الىسىنا جەتەكتەۋ. ەل تاريحى, جەر شەجىرەسى, ءسوز قۇدىرەتى, جەكە تۇلعالار – ءبىزدىڭ تاۋسىلمايتىن تاقىرىپتارىمىز. ادەبيەت تەورياسى, ولەڭ قۇرىلىسى, قيسىنى, تروپتار, تاريحى تۋرالى قايتالاي وقيمىز. ءسوز قيسىنى, ولەڭ فورماسى, سۋرەت, ءان, ۇيقاستار, قابىرعا گازەتى, اڭگىمە – وسىلارعا ءبىز وزگەلەۋ ادىستەرمەن بارامىز. ارينە, قيىندىعى دا مول. ۇيىرمەگە ۇركە قارايتىن تۇسىنىگى وزگەشە ادامدار دا بولادى. بالادان ەش ۋاقىتتا تەگىندە جوق اقىندىقتى جاساي المايسىڭ. ءار نارسەنىڭ تامىرى بولادى. ادامدى تابۋ, تانۋ, ءتۇسىنۋ – عاجاپ نارسە. مەن شاكىرتتەرىمنىڭ جۇرەگىنەن ۇلتتىق ىرىلىك رۋحىن ىزدەپ كەلەمىن. كەسەك مىنەز, اينىماس رۋح تابىلىپ جاتسا – جاڭا قازاق ەلىن قۇرۋ ءۇشىن ازاپقا تۇسەر ازاماتتار تابى ۇلعايادى. ۇساق, ايار ورتادان مەزى بولعان كيەلى دالانىڭ ۇلدارى بار شىعار. ۇستاز وسى باعىتتا قيمىلداۋ كەرەك. ەركەك مىنەزدىڭ ءيىسى كەرەك, ءيىنى قاشقان تۇسقا.
– ەڭ باستى شىعارماڭىزدى جازا الدىڭىز با؟
– ەگەر وسىعان جاۋاپ رەتىندە, ءبىر ولەڭىمدى السام – جۇرەگىمنەن ۇمتىلعان بارشا قۇشتارلىق اتاۋلىنىڭ قالعانى جابىرقاپ قالار ەدى. ولەڭ – تۇتاس ءومىردىڭ وزىنە ۇقسايدى. كادىمگى جاندى اعزا. اعزاداعى مۇشەنىڭ ءبارى قىمبات. اتقارار ءرولى بار. جۇرەك – وس. ياعني اقىل دا, سەزىم دە, قۋات تا جۇرەككە تاۋەلدى. ارينە, ونىڭ دا ءارتۇرلى دەڭگەيى بار, اكەم قۇباش ەكەۋىمىز وسى توڭىرەكتە ءتۇن ۇزاق اڭگىمە قۇراتىنبىز. قايران اكەم, قازىر جوق. كوپ بالالى اكە سەكىلدىمىن. ءبىر ءسابيىمدى ءبولىپ قاراي المادىم. ۇيدەگى جەڭگەڭنىڭ ەسىمى – گۇلباھرام. ەندىگى جەردە ءبىز ەكەۋلەسىپ, بوگدە بىرەۋلەردىڭ كوزى تەرەڭدەپ تۇسە الماعان ولەڭ ازابىندا باقىتتى بولىپ كەلەمىز. اسا قۋانعانىمىز, «مەن ءالى ءومىر كەشەم» كىتابىمىز بولدى. باستاپقى جاعى پروزالى كەلدى. جاقىندا عانا «فوليانت» باسپاسىنان جارىق كوردى. ءوزىڭ تۋرالى ايتۋ وتە ىڭعايسىز نارسە. قۋاندىم. سەبەبى مەنىمەن بىرگە ۇزاق توسەك تارتقان ارماندارىم ەدى عوي. بىرەۋلەردىڭ قىزعانا قابىلداعانىن بايقادىم. ريزا بولدىم. ياعني تۋىندىم قىزعانىشقا تۇرادى ەكەن عوي. تاتتىلىك – تەرەڭگە, تازالىققا, ماحابباتقا شومدىرادى. وي قالدىرادى. ۇيقىڭدى ۇرلايدى. وزىڭە ورالاسىڭ. اسەردەن جىلاعىڭ كەلەدى. ريزالىق كۇلكىسى كوزىڭنەن سىرعيدى. ۇمىت دۇنيەگە ۇمتىلاسىڭ. بىرەۋدى ىزدەيسىڭ. ورەكپىگەن جۇرەك ۋىز قۇدىرەتىمەن قورەكتەنەدى. از عانا ايشىقتى شاقتا پاتشالىق قۇراسىڭ. ولەڭدى سەن جازدىڭ, قۇشاعىڭداعى قۋانىش ءوز كوڭىلىڭ. ءبىر ولەڭ – كيەلى قۇستىڭ ءبىر ءدۇر ەتكەنى. ءبىر ءومىر جىرتىعىنان اعىتىلا قۇيىلعان كىرسىز كوڭىل بالقىماسى. تەك, شاراسىز ءسابي سەكىلدى, كوزىڭدى جۇمىپ جۇتا بەرگىڭ كەلەدى. كوپ جەردە مويىندالا بەرمەسە دە, تۇبىندە ايتىلاتىن عاجايىپ قۇبىلىس – ولەڭ! تۇسىنىگى تومەن پەندەگە, زيراتتاعى قۇلپىتاس ولەڭىن كورسەتۋگە بولادى. سوندا, ارمان ءىنىم باستى شىعارمام – وسى قازىر عانا جازىپ وتىرعان ولەڭىم بولدى عوي. ەرتەڭ ول دا وزگەرەدى. كەشەگى – ماڭگىلىك, ەرتەڭگى – بولاشاق بولادى. بۇرىنىراقتا تۋعان ولەڭىڭ ەسكى تانىسىڭ سەكىلدى. جىلى ۇشىراپ قالادى.
– قازاق پوەزياسىنىڭ التىن ءداۋىرىن جاساعان الدىڭعى تولقىننىڭ ارناسىندا كىمدەردىڭ قولتاڭباسى جانىڭىزعا جاقىن؟
– نە نارسە دا ەلىكتەۋدەن, قۇشتارلىقتان باستالادى. اسىرەسە, ول ونەردە, ولەڭدە عاجاپ-اق. اكەمە ەرەكشە جاقىن بولدىم. ءومىرتانىمى, ءانى, قىلىعى, مىنەزى ءۇيىرىپ اكەتەتىن. ۇلكەن مەكتەپ ەدى. ءسوزدى قالاپ, قورشاپ, ءبىر ەسىكتى ەتىپ ايتۋ ونىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بولاتىن. ءسوزدىڭ ايتىلۋ ورتاسى, كىسىسى, مولشەرى, سالماعى, اسەرى بولاتىنىن اڭعارۋ شەبەرلىگى اكەمدە ايتارلىقتاي بيىك قابىلەتىندە ەدى. ەندى, ءسوزدىڭ ىرعاعى, سالقىنى, ۇزاقتىعى, ءدامى دەگەنىڭىز ەكى جاقتى قاتىناس وبەكتىسىندە تۇرۋعا ءتيىس. ءيا, ونىڭ ورىندالۋى, ءوربۋى, اياعى بار دەگەن سىندى. كەشەگى ۇلت الىپتارى, ابايدىڭ اينالاسى, قاسىم, مۇقاعاليعا قوسىلاتىن ەل جاۋھارى مەن ءوز ارناڭ بولىپ كوكىرەگىڭنەن اقتارىلا السا عانا –ولەڭ! سوندا عانا ول ۇلتتىق رۋحتىڭ ۋىز قورەگى. ەرتەڭگى بالاعا بەل, كوز, مىنەز, قۋات بولا الاتىن قۇدىرەتتى تابيعات ەدى. وسى تۇستاعى ءار ونەر يەسى, اقىل كەشەنى, دارىن مولشەرى, تاعدىر – ۇقساستىعىنا قاراي ۇرىنا تولقيتىنى بار. تاريحتى حالىق ەمەس, جەكە تۇلعالار عانا جاسايدى. ونەردە دە سولاي. ەندەشە, قاسىم, مۇقاعالي, مەڭدەكەش, تولەگەندەر – عاسىردا مۇمكىن كەزىگە بەرمەيتىن ۇلتتىڭ كەسەك تۇلعالارى. تەك, بۇگىن دە ولاردى تۇسىنە الساق. قادىرىن بىلە بىلسەك. بالا كەزىمنەن وزىمە وتە جاقىن, اسەرلى بولعانى ارينە, تولەگەن اقىن. قازاق پوەزياسىنا تولەگەن ۇلكەن جاڭالىق, تىڭ قۋات اكەلدى. ءسوزدى تەڭىزدەي دوڭبەكشىتتى. قۋاتىن قىلعا اكەپ تىرەدى. تولەگەن ولەڭىنىڭ تابيعاتى – وي وربيتاسىنىڭ بيىگى. ىرعاقتار ىرشىپ, سوزدەردى سان قۇبىلتتى. بۋىن, بۋناق, شۋماقتار اعىتىلعان اقىن كوكىرەگىنەن بۇرقاقتاي اتتى. و, ءسوز قۇدىرەتىنىڭ شەبەرى الدىندا تاعزىم ەتتىك! تۋما دارىننىڭ از عانا عۇمىرى – ماڭگىلىككە ارنا سالدى. ولەڭ فورماسى, قيسىن, قۇرىلىستاردان اقىن ۇلتىنا, پوەزياعا ءوز بيىگىن تۇرعىزدى. ول – ءمولدىر, قۇدىرەتتى ولەڭ كۇمبەزى ەدى. كوپ عاسىردا وسى قۇدىرەتتى ولەڭ كۇمبەزىندە ءومىر كەشەتىن بولامىز. ءيا, مەن تولەگەن اقىندى ەرەكشە كورەم, باسىمدى ءيىپ ءتاۋ ەتەم!
– قيىن شاقتا قول سوزعان ازاماتتار بولدى ما؟
– جالپى, ءومىردىڭ بەلگىلى ءبىر ەرەجەسى جوق سياقتى. ۋاقىت اعىسىنا ەرىپ كەتە بەرەسىڭ. ونى تاعدىر دەلىك. ايتەۋىر, شيراعىراق بولساڭ قالعانى سالماقتىراق كەلمەك. ويلى بولعان سايىن ورمانىڭ قويۋلانا تۇسەدى. ونەرلى جانعا ارنارسە ءۇيىر. ءبىر كوزىڭ تىرلىككە تۇسپەسە, قالتاڭ تەسىك بولىپ قالىپتاسادى. ۇيرەنىپ الاسىڭ. ۇزاق جىلعى دەرت مەنى ءبىراز ومىردەن كەشىكتىردى. ۇزاپ كەتكەن بولماشى تىرلىكتىڭ سوڭىنا ءتۇستىم. سويتسەم, ول سوندايلىق وڭاي نارسە ەمەس ەكەن. ءوڭى سۋىق, قۋلىعى جىلىم ادامدارعا جولىقتىم. بەتىم قايتىپ, بۇركەنىپ جاتتىم. بالالارىم گاككۋ مەن دوس ەسەيىپ, بولمە تارىلدى. اكەم ۇلكەن ابىگەرگە ءتۇستى. مەن بالداققا اسىلىپ الىسقا بارا المادىم. جىلدار جىلىستاپ كەتتى. ءۇي سالدىق. ەگدەلەۋ جاستىڭ ەسىگىن اشتىم. ەنتىككەن اقىن تابيعاتىم وزگە رەڭگە ويىستى. بالالار ارمان اعىسىمەن الىستا ءجۇر. ءتاۋبا. ءومىر جەتە الماعان جولداردان, الداپ ەرتكەن ۋاقىتتان بولار. وسىنداي شاقتا اينالاما قارادىم. ادام ىزدەدىم. سوندا, وسى ازاماتتارعا رازى بولدىم. ماسەلەن, مۇحتار قۇل-مۇحاممەد, فاريزا اپاي, ەرلان سىدىقوۆ, ۇلىقبەك ەسداۋلەت, باۋىرجان جاقىپ, قانات زەينوللا, راقىمعالي ابرار ۇلى, ايمان جاقىپوۆا, دۋمان اناش, بالدىرعان اپايىم بولىپ كەتە بەرەر ەدى. ادامدىق ىزگىلىكتىڭ ۇلكەن-كىشىسى بولمايدى. ز ۇلىمدىق تا سولاي. كەيبىرىنىڭ ەسىمدەرى ءسال ۇمىت قالىپ جاتقان بولار. ول بۇگىنگى اجىمدەرىمدە جاسىرىنعان شىعار تەگى. ەرتەڭ بايقارمىن. بارلىعىنا تىلەكشىمىن. ءومىر عوي. نەشە ءتۇرلى وقيعا ورتاسىندا جۇرەسىڭ. اركىم ءوز تۇسىنىگىمەن قابىلدايدى. اڭعارماي, اڭقالاڭداپ قاسىنا باراسىڭ. ول ءارى قارايدى. جۇرەك شىم ەتە قالادى. اڭگىمەسى اسەرلى, جىلى ورتانى اڭسايسىڭ. الاكولگە بارام. گۇلباراشپەن سىرىمىز تاۋسىلمايدى. يتتەر ۇرەدى. مەن الىسقا كەتىپ, ازعانا تىرلىگىمە ارالاسا باتىپ, ىستىق كوشەمدە كەلە جاتامىن...
– ولەڭمەن الديلەپ وسىرگەن قوس پەرزەنتىڭىز ومىردەن ءوز جولىن تاپتى ما؟
– جاستاۋ كۇندەرىمدى ويلاسام, ەلەگىزىپ قالام. وسى ءبىر قاپتالىمدا تۇرعان سەكىلدى. اسىعا وتكەن, ەلەستەي عانا بولعان قايران ۋىز ويلى ۋاقىتتارىم! قادىرىن بىلمەدىم, ويسىز ءوتتىم دەمەيمىن. تەك, ۇلعايتىپ العان ساعىنىشتارى بولماسا. ادامبىز عوي, ماحاببات قۇدىرەتىنىڭ وسكەن, كورىنگەن, ءتاتتى اۋرەسى ەدى عوي. ەندىگىسى, سونداعى قۇدىرەتتى سەزىم قورەگىنىڭ قۋاتىمەن كەلە جاتقان قوڭىر تىرلىك قانا. ءيا, ومىرگە از دا بولسا, ماحاببات ۋىزى ارالاسىپ وتىرۋى كەرەك. جىلاساڭ – ول جۇرەك ۋى بولادى. كۇلسەڭ – ول شىندىقتىڭ ءاجۋاسى ەكەن. قاتەلىك – قۇشتارلىقتىڭ ءبىر قادامى عانا. ەندى, وسىنى جالعىز كوتەرسەڭ ەڭسەڭ ءتۇسىپ, سىرتتا ءالسىز كەلەسىڭ. تۇزدە مىقتى بولۋ ءۇشىن, ۇيدە ىرىسىڭ ىستىق بولۋى كەرەك. سەن سۇيگەن ادامنىڭ – اينىماس رايى بولۋى قاجەت. ءۇيدىڭ قابىرعاسى سىقىرلاسا دا, سىرى سىرتقى داۋىلدان ۇرەي قابىلداماۋعا ءتيىس. ول – سەندەردىڭ, ياعني, ءوز ۇيالارىڭ عوي. وسى ۇيادان گۇلباھرام ەكەۋىمىز ەكى بالاپان ۇشىردىق. گاككۋ – سەمەيدە دوكتورانتۋرادا وقىپ ءجۇر. وسى توڭىرەكتە ۇستاز, دەكان ورىنباسارى. عىلىمي جولدا. تالاي ىرگەلى وقۋ ورىندارىندا ىستەدى. بولاشاعى زور. جانۇيالى. ەلدوس كۇيەۋ بالام ەڭبەكقور, ورنىن بىلەتىن ازامات. ايزادا, حانزادا ەسىمدى بالاپاندار بار. ءتاۋبا. ۇلىم – دوس, ت.جۇرگەنوۆ ونەر اكادەمياسىن بىتىرگەن. رەجيسسەر. ءبىراز كينولاردا وينادى. قوستانايدا تەاتردا بولدى. قازىر, وسكەمەندە وسى سالادا كوركەمدىك جەتەكشى بولىپ ءجۇر.ساحنا سىرىن ءبىراز مەڭگەرىپ قالعان بولار. ىرگەلى ورتادا, رۋسلان قايىربەك ۇلى سەكىلدى ۇلكەن جۇرەكتى ازاماتتاردىڭ ماڭىندا كەلەدى. جالپى, ونەر ادامى كولەڭكە مەن كۇنگەيدى مەكەن ەتەدى عوي. ءيا, ۇلكەن ءومىردى, كىشكەنە عانا ساحنادا وبرازداۋ دەگەنىمىز – ءبىراز ەڭبەك. كوڭىل مەن كوزدەر ءارتۇرلى سەزىلەتىن قۋاتتى دا نازىك ورتا. باقىتتى دا, ازاپتى تابيعات اياسى عوي ول جەر... مىنە, ارمان, وسىنداي بالاپاندارىمدى قاناتىممەن وراپ, التىنشى بەلدەن اسىڭقىراپ ۇشىپ كەلەم.اماندىقتارىڭدى تىلەيمىز عوي. اللا ۇزاق تا, ماعىنالى عۇمىر بەرسىن, بارىڭە!
– بۇگىنگى تىرشىلىكتىڭ تىنىسى قالاي, اعا؟
– قازىر اۋىلدا مادەنيەت ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسىمىن. اۋىل تىرلىگى مەن مادەنيەتى ورلەۋ ۇستىندە. جوندەۋدەن وتكەن مادەنيەت ءۇيى كوز تارتارلىق كەلبەتكە اينالدى. قولىمنان كەلگەنىنشە ادەمى ەتىپ وتىرمىن. كادىمگى قالا تەاترى دەرسىڭ. تالاي قيىن كەزەڭدەردەن ءوتىپ كەلەمىز. كەزىندەگى اكىم سەرىك زاينۋلدينگە رازىمىن. وسى ءۇي ءۇشىن بارىن سالدى. ماعان سەندى. ءوزى بىرگە ارالاستى. شەشىمدى, مىنەزدى ازامات جاڭا ءۇي سالۋىما دا زور قايرات قىلدى. ەڭبەگىمدى باعالادى. مادەنيەت ۇيىنە باسشىلىققا ۇسىندى. ارپالىستاردا اراشا تۇردى. اۋداندى الدىعا اپاردى. الاكولگە زاماناۋي ءوڭ بەردى. جايلى جولدار سوزىلدى. گۇلدى ءوڭىردىڭ اجارىن اشتى. سوم مىنەزى تۇرەنگە سوقا سالدى. بالاداي كوڭىلى تالاي جۇرەكتى ەلجىرەتتى. ناعىز ۇلت مىنەزدى, كورگەندى ازامات. ەل اتىنان العىسىم شەكسىز. ءيا, سول مادەنيەت ۇيىندە يگى ىستەر اۋرەسىمەن ءجۇرمىز. نۇرجان, ءبىرجان, اسەت, سىندى اۋدان باسشىلارىمەن دە ۇزەڭگىلەس ەڭبەكتەمىز. قاربالاس جۇمىس باقىتتى, جاڭا ەلدىڭ بيىگىنە باستاپ بارادى. التى بەلەستىڭ ارقاسىندا تۇرمىن. تاعدىردىڭ جازعانىنا وكپە ايتپادىم. تۋعان توپىراق ادامدارى اراسىندا, ولەڭىمدى ايالاپ كەلە جاتىرمىن. ءيا, باقىت تا, ءومىر دەگەن دە وسى بولار.
ۇلت گازەتى – «ەگەمەن قازاقستان» ۇجىمىنا بيىك شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيمىن. بارشاڭىزعا قابانباي بابامىزدىڭ توپىراعىنان تەك اعالىق تىلەكشى كوڭىل اۋانىن ۇسىندىم. زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ەل ىرگەسى امان بولسىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ارمان وكتيابر,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
