ەجەلگى اكۋلالار وتە كونە داۋىردە – جوعارى دەۆوندا ءومىر سۇرگەن. ولار گيبودۋس بولعان, بىراق ولاردىڭ ەۆوليۋتسيالىق بايلانىسى بار-جوعى ءدال انىقتالماعان. سول كەزدەردە پالەوزوي اكۋلالارىنىڭ تۇقىمدارى مەن تۇرلەرىنىڭ سانى تەز ءوستى, بىراق پەرم كەزەڭىندە باسىم كوپشىلىگى جويىلعان.
مەزوزوي داۋىرىندە العاشقى اكۋلالار پايدا بولدى. الدىمەن ولار ەلاسموراحيلەرگە, سودان كەيىن اكۋلالار مەن ساۋلەلەرگە ءبولىندى. اكۋلالاردىڭ ونتوگەنەزىندەگى ومىرتقالار كالتسيلەندى, بۇل ولاردى كۇشتى ەتىپ, جوعارى قىسىمداردان امان الىپ قالدى جانە قاۋىپتى جىرتقىشتارعا اينالدىردى. زەرتتەۋشىلەر ولاردى جەردەگى بارلىق مۇحيتتان كەزدەستىرگەنىن ايتادى. اكۋلا شەمىرشەكتى بالىقتار توبىنا جاتادى. ويتكەنى دەنەسى تولىقتاي شەمىرشەكتەن قۇرالعان. بۇل جىرتقىش تۋرالى العاشقى دەرەكتەردى «تاريح اتاسى» اتانعان گەرودوت جازبالارىنان (484-425 ج.ج.) كەزدەستىرۋگە بولادى. «اكۋلا» دەگەن ءسوزدى اعىلشىن تىلىندە العاش رەت 1569 جىلى قولدانعان. وعان دەيىن اعىلشىن بالىقشىلارى مەن تەڭىزشىلەرى ونى «تەڭىز قاسقىرى» دەپ اتاعان.
اكۋلالاردىڭ تىستەرى ۇلكەن نەمەسە كىشكەنتاي, ۇشكىر نەمەسە دوعال, كەتىلگەن نەمەسە بىركەلكى بولادى. تىستەرىنىڭ ءپىشىنى مەن ولشەمدەرى ولاردىڭ قورەكتەرىنە بايلانىستى. اكۋلالاردىڭ جاقتارىندا بىرنەشە ءتىس قاتارى بولۋى مۇمكىن. تىستەرى وسى قاتارلارداعى قىزىل يەكتەرگە بەكىتىلگەن. ەگەر دە ءبىر قاتار تىستەرىنەن ايىرىلسا, كەلەسى قاتارىن قولدانا بەرەدى. اكۋلالاردىڭ كەيبىر ءتۇرى ءومىر بويى تىستەرىن اۋىستىرىپ جۇرەدى, ولار ومىرلەرىندە شامامەن 30 000 تىسكە دەيىن اۋىستىرىپ ۇلگەرەدى ەكەن.
ايتپاقشى, اكۋلا تىستەرىنەن اسەم زەرگەرلىك بۇيىمدار دايىندالسا, باۋىرىن پارفيۋمەريا ونىمدەرىن جاساۋعا قولدانادى. ال جۇزبە قاناتتارىنان ءتۇرلى تاعام ازىرلەيدى.
