ارينە, تىرشىلىك بولعان سوڭ تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار بولادى. وعان داۋ جوق. ال زاڭداستىرىلعان ورىن بولماعاننان كەيىن بۇل اۋدانداردىڭ تۇرعىندارى قالاي امالداۋدا؟! بار قالدىق, لاس دۇنيە اۋىل-ايماقتىڭ ىرگەسىندە اقجاڭقا بولىپ شاشىلىپ جاتىر. جالعىز قالدىق قانا ەمەس, مالدىڭ, يت-قۇستىڭ ولەكسەسى. مال ولەكسەسىن بوس جۇرگەن يت جەپ, اۋرۋ تاراتپاسىنا كىم كەپىل؟!
تاياۋدا بۋراباي اۋدانىنا قاراستى اتامەكەن اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ شيەلى اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دابىل قاقتى. كۋرورتتى ايماقتىڭ ەتەگىن باسا قونىستانعان ەلدى مەكەننىڭ ماڭى ادام كورگىسىز. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىرگەدەگى ماكينسك قالاسىنىڭ كەيبىر كاسىپورىندارى مەن تۇرعىندارى تۇرمىستىق قالدىقتى وسى اۋىلدىڭ ماڭىنا اكەلىپ توگە سالاتىن كورىنەدى. ءسال جەل تۇرسا قولقانى قاباتىن ساسىق يىستەن دەم الۋ مۇمكىن ەمەس. ىلە وكرۋگ اكىمى قاناي ەسەكەيمەن سويلەستىك. اكىمنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وكرۋگتەگى التى ەلدى مەكەن كەزەك-كەزەگىمەن تازالانۋدا. ايتسە دە بۇل ماقساتقا ارنايى قاراجات بولىنبەگەندىكتەن ۇلگەرە الماي جاتقان كورىنەدى.
ءدال وسىنداي كورىنىس جالعىز شيەلى اۋىلىندا عانا ەمەس, وبلىستىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەنىندە ورىن الىپ وتىرعانىن ايتۋعا ءتيىستىمىز. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەكولوگيا ماسەلەسى ۋشىعىپ تۇر. قوقىس پوليگوندارىنىڭ جاي-كۇيى ەرتەدەن ايتىلىپ كەلە جاتقانىمەن, ءالى ءبىر جۇيەگە تۇسپەگەنى, تارتىپكە كوندىكپەگەنى وكىنىشتى. شالعايداعى شاعىن اۋىلدارداعى جىلدار بويى قوردالانىپ قالعان ماسەلەنى بىلاي قويعاندا, تابيعاتى تامىلجىعان بۋراباي باۋرايىنىڭ ايداي اسەم اجارىنا سىزات تۇسۋدە. وسى ارادا تۇرعىنداردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى بولۋى كەرەگىن ايتا كەتكەن ءجون. وسىلايشا, قالدىقتاردى بولەك جيناۋ, وڭدەۋ جانە تۇپكىلىكتى تابيعاتقا دا, ادامعا دا زيانى تيمەيتىندەي ەتىپ كومۋ قولعا الىنباي وتىر.
قازىر وڭىردە 130 قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار ءۇيىندىسى بار. ونىڭ 24-ءى عانا زاڭداستىرىلعاندىعىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك. ون اۋداننىڭ ورتالىعىندا زاڭداستىرىلعان قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار ءۇيىندىسى جوق ەكەنىن ەسكەرەتىن بولساق, وسى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلمەۋى جوبالىق قۇجاتتامانىڭ قىمباتتىعىندا ەكەن. ەگەر وسى ماسەلە شەشىلسە, وڭىردە پوليگوندار سالىنا باستاماق. بىراق ونىڭ دا ءوز ءتارتىبى بار. قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار پوليگونىنىڭ استىنان جەراستى سۋلارى وتپەۋى كەرەك. الدىمەن وسى جايدى مۇقيات انىقتاعان ءجون.
زاڭسىز, بەيبەرەكەت پايدالانىلىپ جاتقان قوقىس ۇيىندىلەرى جىل سايىن جويىلىپ جاتادى. سانيتارلىق اباتتاندىرۋ ايلىقتارى دا ۇيىمداستىرىلۋدا. بىراق قيىن ءتۇيىننىڭ كۇرمەۋى شەشىلەر ەمەس. بيىل تازالاسا, ەندىگى جىلى تۇرعىندار تاعى ءبىر جەردەن زاڭسىز تۇرمىستىق قالدىق توگەتىن ورىن تاۋىپ الادى. وسى ارادا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان باقىلاۋدىڭ از ەكەنىن مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى. وسىنداي نەمكەتتىلىكتىڭ سالدارىنان كوممۋنالدىق قالدىقتاردى پوليگونداردا جيناۋ, تاسىمالداۋ, ورنالاستىرۋ بويىنشا زامان تالابىنا ساي ينفراقۇرىلىم بولماي وتىر.
سوڭعى جىلدارى «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇق» اق كومەگىمەن تۇرمىستىق قالدىقتاردى رۇقساتسىز توگۋ وقيعالارىن انىقتاۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2020 جىلى گەوپورتال ارقىلى وسىنداي 1 593 قوقىس ورنى انىقتالىپ, 920-سى جويىلعان. بىراق وكىنىشكە قاراي, رۇقسات ەتىلمەگەن پوليگوندار قايتادان پايدا بولىپ, تابيعاتقا زالالىن كەلتىرۋدە.
ءوڭىردىڭ ءوڭىن كەتىرىپ تۇرعان ەكولوگيالىق پروبلەماعا بىرقاتار اۋداندا كارىز تازارتۋ قۇرىلىستارىنىڭ بولماۋى نەمەسە ونىڭ جەتكىلىكسىز تازالانۋى سەبەپ بولۋدا. بيىل العاشقى بەس ايدا مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق باقىلاۋ ءبولىمى 52 تابيعات پايدالانۋشىنىڭ جۇمىسىن تەكسەردى. تەكسەرىس ناتيجەسىندە بىرقاتار زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 13 ۇيعارىم جاسالدى. 175 ملن تەڭگەدەن استام ايىپپۇل سالىندى, ونىڭ 21 ملن تەڭگەدەن استامى ءوندىرىلىپ الىندى. 154 ملن تەڭگەگە تاعى ءبىر اكىمشىلىك ايىپپۇل ءماجبۇرلى تۇردە ءوندىرىلدى.
اتموسفەرانى باقىلاۋ بويىنشا جىل باسىنان بەرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار دا تەكسەرىلگەن. بۇل ورايدا دا بىرقاتار زاڭ بۇزۋشىلىق بەلگىلى بولىپ وتىر. ولارعا دا قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس شارا قولدانىلدى. سۋ رەسۋرستارىن قورعاۋ باعىتىندا دا تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلۋدە. وبلىس كاسىپورىندارىنان 30 سىناما الىنىپ, 1 544 انىقتاۋ ساراپتاما جاسالعان. ءىشىنارا تەكسەرىسكە الىنعان سۋ سىنامالارىنان ينگرەديەنتتىك قۇرامنىڭ مولشەردەن تىس 128 جاعدايى انىقتالعان.
تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ سۋمەن جابدىقتاۋ كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ سارقىندى سۋلاردى جەتكىلىكسىز تازارتاتىنى انىقتالدى. تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا جاسالعان ەسكەرتۋدەن كەيىن كاسىپورىن تازارتۋ جابدىعىن الماستىرىپ, جونگە كەلتىردى. بۋراباي اۋدانىندا الدىن الۋ, باقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا قالانى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن كاسىپورىننىڭ اتموسفەراعا لاس زاتتاردى شىعارىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى. دەر كەزىندە كەمشىلىك جويىلعاننان كەيىن كۋرورتتى ايماقتىڭ اۋاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋ تىيىلدى.
اۋىل-ايماقتىڭ ماڭايىن مۇنتازداي تازا ۇستاپ, ءتول تابيعاتىمىزعا تاعىلىق جاساماي, ايالاي ءبىلۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن, جالپاق جۇرتتى جاقسى ىسكە ۇيىمداستىرا ءبىلۋ كەرەك. ارينە, ەكولوگيا ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلايتىن ارقيلى دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن سەمينارلار وتكىزىلۋدە. ءبىر عانا مىسال كەلتىرە كەتەلىك, وڭىردە 24 ساۋىردەن باستاپ «بىرگە – تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى وتكىزىلدى. ءساۋىر ايىنىڭ وزىندە عانا وسى اكتسياعا 35 مىڭنان استام ادام قاتىسىپ, ەلدى مەكەن ماڭىنان 7 152 تەكشە مەتر قوقىس جينالىپ شىعارىلدى. جاز بويى وزەن-سۋلاردىڭ بويىندا رەيد ۇيىمداستىرىلىپ, تابيعات اياسىندا دەمالۋشىلارعا ۇقىپتى بولۋ تۋرالى اڭگىمەلەر وتكىزىلەدى. دەگەنمەن قىرۋار جۇمىس قامتىلىپ جاتقان ءتارىزدى بولا تۇرا, قوقىسقا باتقان, اينالاسى ادام كورگىسىز ەلدى مەكەندەر ءالى دە بار.
بىزدىڭشە, قوردالانىپ قالعان قىرۋار ماسەلەنىڭ جالعىز-اق شەشۋى بار. بۇل – زاڭداستىرىلعان قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار پوليگوندارىن سالۋ.
اقمولا وبلىسى
