الايدا پارىزدى قارىز دەپ تۇسىنەتىندەردەن گورى «اسكەرگە بارمايمىن» دەپ «ىسىنەتىندەردىڭ» قاتارى كوبەيىپ بارا جاتقانى كىمدى دە بولسا قىنجىلتاتىنى راس. اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا ءجۇرىپ, ۇلى دالانى قورعاعان بابالار ەرلىگى ەندىگى ۇمىت بولا باستاعان ءتارىزدى. ايتەۋىر, جاستاردىڭ جانارىندا وت, جۇرەگىندە شوق سونگەندەي كورىنەتىنى بار. ءبىرىنىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرسە, ءبىرى ون ساۋلىعىنىڭ سوڭىنا ەرگىسى كەلە مە, باسقا سەبەبى بار ما, كىم ءبىلسىن؟! ايتەۋىر, اسكەرگە بارۋدان جالتاراتىندار سانى ازايماي تۇر. وسى ماسەلە بويىنشا قورعانىس مينيسترلىگىنەن العان جاۋابىمىز كوڭىلگە كىربىڭ ءتۇسىردى.
35 مىڭنان استام ازامات اسكەرگە بارعىسى كەلمەيدى
مينيسترلىكتىڭ رەسمي جاۋابىندا جىل سايىن اسكەرگە شاقىرۋ جانە مەديتسينالىق كوميسسيادان ءوتۋ كەزىندە 35 مىڭنان استام ادام جالتارۋدىڭ جولىن تاباتىنى جونىندە جازىلعان. ۆەدومستۆوداعىلار بۇل وزەكتى ماسەلەنىڭ وزىنە ءتان بىرنەشە سەبەبىن دە اتاپ كورسەتكەن.
«بىرىنشىدەن, سىرتقى كوشى-قون سالدارىنان شاقىرۋ ناۋقانى باستالعان ۋاقىتتا ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن (وقىتۋ, ەمدەۋ, جۇمىس) 10 مىڭنان استام اسكەري بورىشىن وتەۋگە ءتيىستى ازامات مەملەكەتتىك شەكارادان كەدەرگىسىز ءوتىپ كەتەدى. سودان اسكەرگە شاقىرۋ اياقتالعانعا دەيىن شەت مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا بولادى. اتاپ ايتقاندا, رەسەي, وزبەكستان, وڭتۇستىك كورەيا, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا كەتىپ قالاتىندار كوپ.
ودان بولەك ىشكى كوشى-قون دا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. سونىڭ سالدارىنان 25 مىڭنان استام ازامات رەسپۋبليكانىڭ باسقا وڭىرلەرىنە شىعادى نەمەسە اسكەري ەسەپتەن شىقپاي جاتىپ تۇرعىلىقتى جەرىن اۋىستىرادى. سول سەبەپتى وسى ساناتتاعى ازاماتتار ىزدەستىرىلۋگە بەرىلەدى.
مەديتسينالىق كۋالاندىرۋدان ءوتۋ كەزىندە دەنساۋلىق جاعدايىنا نەگىزسىز شاعىم جاساۋ دا شاقىرۋدان جالتارۋدىڭ سەبەبى بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا اسكەري قىزمەت وتكەرۋگە اسەر ەتەتىن قارجىلىق ماسەلەلەر تۋىندايدى. وسىعان بايلانىستى حالىققا اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ۇدايى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇل ءىس-شارا اشىق فورماتتا وتكىزىلەدى. وعان قاتىسقان اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار, ولاردىڭ اتا-انالارى, جۋرناليستەر, حالىق كەز كەلگەن اقپاراتتى الۋ مۇمكىندىگىنە يە. اتا-انالارمەن اڭگىمەلەسۋ جۇرگىزىلەدى, وندا ولارعا كوميسسيادان ءوتۋ, ازاماتتاردى ءبولۋ, قىزمەت اتقارۋ پروتسەسى تۋرالى تولىققاندى مالىمەت ايتىلادى», دەلىنگەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ جاۋابىندا.
ساربازداردىڭ بويىندا قابانبايدىڭ رۋحى بولسا دەيسىڭ...
بابالار اماناتى دەگەندى جوعارىدا ايتىپ قالدىق. قاسىرەت پەن قاسيەتكە تولى تاريح پاراقتارىن اقتارىستىرا تۇسسەك, بابالاردىڭ كەيىنگى ۇرپاققا قالدىرعان اماناتىن اتتاپ وتە الماسىمىز ايدان انىق. بۇگىنگىدەي وزىق ۇلگىدەگى قارۋ-جاراق جوق زاماننىڭ وزىندە ۇلان-عايىر دالانى نايزانىڭ ۇشىمەن, بىلەكتىڭ كۇشىمەن قورعاعان الىپتاردىڭ ەرلىگى قاي ۋاقىتتا دا جادىمىزدان وشپەك ەمەس. سولاي بولۋعا ءتيىستى.
بالا كەزىنەن جاۋدىڭ سەسىنەن دە, مىسىنان دا قايمىقپاعان قاراكەرەي قابانبايدىڭ جاۋ اراسىندا ءجۇرىپ, ەشتەڭەدەن تايسالماعان ورلىككە تولى ەرلىكتەرى جاس ۇرپاق ءۇشىن قاي كەزدە دە ۇلگى ەكەنى داۋسىز. اعاسىن مەرت قىلىپ, جىلقىسىن توناعان جوڭعارلاردان ەراسىل باتىر قالاي عانا اياق تارتسىن؟ كەك قايتارعان. ءتىپتى اكەسىن باقيلىق قىلعان جوڭعار باتىرىنىڭ دا جازاسىن بەرگەنى ءمالىم. ونىڭ ءبارى تاريح پاراقتارىندا جازۋلى تۇر.
قاي كەزدە دە دەرەكتەرگە جۇگىنەتىنىمىز بار عوي. سول قاراكەرەي قابانباي ءىرى شايقاستاردىڭ بارلىعىندا توبە كورسەتىپ, 103 جەكپە-جەكتە قارسىلاستارىن قاپى قالدىرعانىنىڭ ءوزى اڭىزعا اينالعان شىندىق ەمەي نەمەنە؟ قازاق دالاسىن قورعاۋ ءۇشىن الپىس جىل اتتان تۇسپەگەن الىپتىڭ ەرلىككە تولى ءومىر جولى جاستاردىڭ قاپەرىندە جۇرسە دەيسىڭ, كەيدە. البەتتە, ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭى اتقالى بەيبىتشىلىك باستى ۇستانىمىمىزعا اينالعان. بۇگىندە تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن ەلدىڭ وركەنيەت كوشىنەن قالماسىن دا انىق سەزىنەمىز. ايتسە دە, اسكەر قاتارىنداعى ساربازداردىڭ بويىنان باتىرلارعا ءتان مىنەزدى كورگىمىز كەلەتىنىن قالايشا جاسىرامىز؟
263 مىڭ تولەپ, 40 كۇن وقۋعا بولادى
اسكەرى مىقتى ەلدىڭ سەسى دە, دەسى دە باسىم بولاتىنى الىمساقتان ايان. رۋحى ءور, ءتانى بەكەم جىگىتتەر اسكەري بورىشىن ازاماتتىق پارىز رەتىندە ءتۇسىنىپ, مىندەتىن لايىقتى تۇردە وتەپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟ الايدا وعان باس اۋىرتاتىن ادامدار جوقتىڭ قاسىنا اينالىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. ايتەۋىر, اۋىردىڭ استىمەن, جەڭىلدىڭ ۇستىمەن جۇرگىسى كەلەتىندەردىڭ سانى سيرەيتىنگە ۇقسامايدى.
قازاقستاندا بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن اسكەردە ءبىر جىل بويى قىزمەت ەتە المايتىن ازاماتتار ءۇشىن اسكەري قىزمەتتى اقىلى وتكەرۋ ەنگىزىلدى. «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس 24-تەن 27 جاسقا دەيىنگى اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار قم «اسكەري-تەحنيكالىق مەكتەپتەر» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىنىڭ فيليالدارىندا اقىلى نەگىزدە اسكەري دايارلىقتان وتە الادى, بۇل دا مەملەكەتكە اسكەري وقىتىلعان رەزەرۆتىڭ سانىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەكتەپ تۇلەكتەرى مەرزىمدى قىزمەتكە شاقىرىلمايدى.
قورعانىس مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتكە قاراعاندا, وقۋ مەرزىمى 40 تاۋلىك, قۇنى 263 318 تەڭگە, وعان كۇنىنە ءۇش رەت ىستىق تاماق, كيىم-كەشەك, وقۋ پروتسەسىنە جۇمسالاتىن شىعىندار, كازارماعا ورنالاسۋ كىرەدى. اسكەري بيلەتى بار, سونداي-اق بۇرىن اسكەري دايارلىقتان وتپەگەن اسكەرگە بارۋعا ءتيىستى ازاماتتار وقي الادى.
اسكەري-تەحنيكالىق مەكتەپتە وقۋ «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ فيليالىنا نەمەسە «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالىنا جۇگىنۋ ارقىلى الۋعا بولاتىن مەملەكەتتىك قىزمەت ساناتىنا جاتادى. بەلگىلەنگەن ۇلگىدەگى ءوتىنىش بەرۋ جانە تىزبە بويىنشا قاجەتتى قۇجاتتاردى قوسا ۇسىنۋ قاجەت. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىندا اسكەري قىزمەتتىڭ بالاماسى بولىپ تابىلاتىن ازاماتتىق قىزمەت كوزدەلمەگەن.
كەلىسىمشارتپەن قابىلدانعاندار ەلدى قورعاي الا ما؟
قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى دەگەن كەزدە كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇرگەندەردىڭ ماسەلەسى قوسا ايتىلاتىنى بۇرىننان بەلگىلى. ءبىر انىعى, كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇرگەندەردىڭ كوپ بولعانى اسا ءبىر جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس. قالاي دەسەك تە, ارميانىڭ نەگىزگى تىرەگى رۋحى ءور جاس سارباز ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسا كەرەك.
«كەلىسىمشارتپەن قابىلداناتىندار ماسەلەسىنە ءوز باسىم, ءاۋ باستا-اق قارسى بولعانمىن», دەيدى, حالىق قاھارمانى باقىتجان ەرتاەۆ وزەكتى ماسەلەگە ءۇن قوسىپ. «ولاردىڭ كەرەك ەكەنى داۋسىز. تەحنيكانى باسقارۋ ءۇشىن دە بولعانى دۇرىس شىعار. الايدا ولاردىڭ سانى 70 پايىزعا جەتەقابىل دەگەندى ەستىپ قالامىز. سوندا بۇل قالاي بولعانى؟ ونداي جىگىتتەردىڭ قاراسى كوپ بولسا 30-40 پايىزدى قۇراسا دا جەتكىلىكتى. وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى قولدارىنان كەلگەنشە اتقارۋعا ءتيىس. قانداي دا ءبىر ماسەلە تۋىنداعان كەزدە سول جىگىتتەردى شاقىرىپ كورشى. نە بولادى ەكەن؟ ساربازدار كوپ بولعان كەزدە مەملەكەتتىڭ دە رەسۋرسى ارتاتىنى ەكىباستان بەلگىلى. كەلىسىمشارتپەن قابىلداناتىنداردىڭ قاراسى كوبەيگەن سايىن ارميامىزدىڭ قارتايا تۇسەتىنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سوندا ءبىزدىڭ اسكەري رەسۋرسىمىزدى زەينەتكەرلەر قۇرايتىن بولا ما؟ وسىعان مىقتاپ دەن قوياتىن كەز كەلدى. رەفورما جاسالعان كەزدە ولاردىڭ قانشا پايىزدى قۇراۋى كەرەكتىگى تالقىلانۋعا ءتيىس», دەيدى گەنەرال-لەيتەنانت.
«ساربازداردى بار بولعانى ءبىر جىلعا شاقىرامىز. ولار بۇل ۋاقىتتا نە ۇيرەنەدى؟ ءبىر جاعداي بولسا, تويدا وتىرعان كەلىسىمشارت نەگىزىندەگى قىزمەتكەردى اكەلىپ تانكىگە وتىرعىزا الامىز با؟ ول جەتەم دەگەنشە ۋاقىت وتەدى, ءبارى بىتەدى. قىسقاسى, باسىن بايگەگە تىگەتىندەر – كازارماداعى ساربازدار. مۇنى كوكەيگە مىقتاپ تۇيەتىن ۋاقىت جەتتى», دەگەن اسكەري قايراتكەر ارميادا قانداي دا ءبىر رەفورما جاسالعان كەزدە وتە مۇقيات بولۋ قاجەتىن العا تارتتى.
راسىندا دا, اسكەردىڭ نەگىزىن ساربازدار قۇراسا, ودان ەشكىمنىڭ ۇتىلماسى انىق. قالاي الىپ قاراساق تا, ارميا شاربولاتتاي شيرىققان جاستاردان قۇرالسا, رۋح تا ۇستەم بولارى بەلگىلى. انىعى سول – قۋاتتى اسكەر مەملەكەتتىڭ تىرەگى, جۇرەگى.
ءتۇيىن. اسكەري بورىشتى وتەۋ – ءسوزسىز پارىز. الايدا جاستاردىڭ سىنىققا سۇيەنەتىن سىلتاۋ ىزدەپ, مىندەتتى اتقارۋدان جالتارۋى ويلاندىرماي قويمايدى. «تارتىپكە باس يگەن قۇل بولمايدى, ءتارتىپسىز ەل بولمايدى» دەيدى باۋىرجان مومىش ۇلى. ال اسكەر – جىگىتتى شيرىقتىراتىن دا, شىنىقتىراتىن دا ۇلكەن مەكتەپ. قىسقاسى, ارمياعا قاتىستى قابىلداناتىن رەفورمالاردا وسى ماسەلەنى شەشۋدىڭ مەحانيزمى قاراستىرىلسا ءجون بولار ەدى. ال جاستار جاعى «جىگىتتىڭ ەكى سويلەگەنى – ولگەنى» دەگەن ءسوزدى قاپەردەن شىعارماسا دەيمىز. ەر ادام ەكى تۋمايدى سەبەبى.
