وڭىردەگى ءبىلىم وشاقتارىندا 133 346 مەكتەپ وقۋشىسى بولسا, ونىڭ 15 379-ى الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلاردىڭ پەرزەنتتەرى. دەمەك قولى قىسقا جانداردىڭ دا بالالارى قۇربىلارىنان قالماي دەم العاندارى دۇرىس. بۇل جاي دا باستى نازاردا. وعان قوسا يۋۆەنالدى پوليتسيانىڭ ەسەبىندە تۇرعان 338, مەكتەپىشىلىك ەسەپتە تۇرعان 592, قيىن جاعدايداعى وتباسىلاردىڭ 683 بالاسى بار. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى وسىنداي 17 مىڭعا تاياۋ بالالاردىڭ ۋاقتىلى دەمالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپتەۋ ۇستىندە.
– بيىل وبلىس اۋماعىندا 20 بالالار ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ۇشەۋى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ قۇزىرىنداعى مەكەمەلەر. ەكى ورتالىق سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان «سوكول» جانە «چايكا» ورتالىقتارى. قالا سىرتىنداعى 15 ورتالىقتىڭ 10-ى مەملەكەتتىك بولسا, 5-ءى جەكەمەنشىك يەلىكتە, – دەدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بوتاگوز دۇيسەنوۆا. – بارلىق بالالار لاگەرى سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قورىتىندى الۋ ءۇشىن دايىندىق جۇمىستارىن تالاپقا ساي ەتىپ جۇرگىزۋدە. جازعى ماۋسىمدا ءاربىر لاگەردە اراسى 10 كۇننەن التى-جەتى كەزەكتە دەمالىس ۇيىمداستىرىلماق.
بيىل ءوڭىردىڭ بالالارىنا جاقسى ءبىر مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. زەرەندى اۋدانىنداعى «سۇڭقار» ساۋىقتىرۋ كەشەنى جىل بويى ءۇزىلىسسىز قىزمەت كورسەتپەك. ءسوز اراسىندا بۇرىن بۇل كەشەننىڭ «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ەسەبىندە بولعانىن ايتا كەتەلىك. قازىر بۇل كەشەن جەرگىلىكتى جەرگە بەرىلدى. جىل باسىنان بەرى مۇندا 2 مىڭنان استام بالا دەمالىپ ۇلگەردى.
جىل سايىن اتا-انالاردىڭ ورىندى الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزاتىن ءبىر ماسەلە – جولداما قۇنى. مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى لاگەرلەرگە بەرىلەتىن جولداما قۇنى 25-75 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە, ال جەكەمەنشىك يەلىگىندەگى لاگەرلەردە دەمالۋ قۇنى – 75-90 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. ارينە بارلىق وتباسىنىڭ مۇمكىندىگى جەتە بەرمەيتىنى شىندىق. سوندىقتان مەملەكەت مەنشىگىندەگى لاگەرلەردە ساتىلاتىن جولداما قۇنىن ءسال دە بولسىن تومەندەتۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيزنەس وكىلدەرى قولۇشىن بەرمەك. ولار لاگەر اسحانالارىن ارزان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن مۇمكىندىگىنشە قامتاماسىز ەتەمىز دەپ وتىر. وسىلايشا, جاز ايلارىندا وبلىستىڭ 11 مىڭنان استام وقۋشىسى قالا سىرتىنداعى لاگەرلەردە دەمالىپ, تابيعات اياسىندا تىنىعاتىن بولادى. وسى 11 مىڭ وقۋشىنىڭ 2 مىڭى «جاپپاي قامتۋ» قورى جانە دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن تەگىن دەم الماق. وسىنداي يگىلىكتى ىسكە كاسىپوداق تا اتسالىسپاقشى. ال 7 مىڭ وقۋشىنىڭ جولداماسىن اتا-انالارى تولەيدى.
وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى دا بالالاردىڭ جازعى ساۋىقتىرۋ دەمالىسى قولجەتىمدى بولۋى كەرەك ەكەنىن نازارعا الۋدا. تاياۋدا حالىق قالاۋلىلارى قالا سىرتىنداعى بىرقاتار ساۋىقتىرۋ ورتالىعىندا بولىپ قايتتى. ورتالىقتاردىڭ كەيبىر كورپۋستارىنا جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, توسەك جابدىقتارىن دا جاڭارتۋ قاجەت.
جاز دەمالىس قانا ەمەس, دوس-جاراندى كوبەيتىپ, جاڭا تانىستارمەن ارالاساتىن ۋاقىت. ايتالىق, «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ بولىمشەلەرىندە وبلىستىڭ 450 وقۋشىسى دەم الماق. ولار شارتاراپتان كەلگەن وزدەرىنىڭ قۇربى-قۇرداستارىمەن قىزىقتى ويىن-ساۋىق ۇيىمداستىرىپ, سان الۋان جارىستارعا قاتىسادى. ال 2,5 مىڭنان استام وقۋشى اتا-انالارىمەن بىرگە الىس-جاقىن شەتەلدەرگە دە ساپار شەگۋى مۇمكىن. وسىنىڭ ءبارىن ەسەپتەي كەلگەندە وبلىستاعى 24 مىڭ بالا قالا سىرتىنداعى دەمالىستىڭ ءدامىن تاتپاق. بۇل – بارلىق كورسەتكىشتىڭ 18,3 پايىزى.
قالا سىرتىنداعى دەمالىسپەن بىرگە مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەردە وقۋشىلاردىڭ دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋ قولعا الىنۋدا. ماۋسىمنىڭ بىرىنەن باستاپ 158 ءبىلىم وشاعىندا تۇسكى اس بەرىلەتىن دەمالىس الاڭى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق تۇسكى اسسىز 376 الاڭدا 35 مىڭنان استام مەكتەپ وقۋشىسى جازعى دەمالىستارىن وتكەرەدى.
بالالاردىڭ جازعى دەمالىسىندا شىعىنى از, بىراق رۋحاني دامۋىنا تيگىزەر پايداسى شاش ەتەكتەن ءىس-شارالاردى وتكىزۋ دە كوزدەلىپ وتىر. ول ولكەتانۋ جورىقتارى, شاتىرلى جانە كيىز ءۇيلى لاگەرلەر. بۇل جەرلەردە جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاق كيەلى كوكشەتاۋ مەن قاسيەتتى قورعالجىننىڭ ارالىعىنداعى ىقىلىم زاماننان بەرى ونەگەسىن ورىستەتىپ كەلە جاتقان ەجەلگى مەكەندەردە بولىپ, تىلسىم تاريحىمەن تانىسپاق. الاش جۇرتىنىڭ كەيبىر حاتقا تۇسپەگەن كونە دەرەكتەرىن كوكىرەكتەرىنە قۇيىپ, ەلدىك پەن ەرلىككە باۋرايتىن ونەگەسىن ۇقسا, عاجاپ ەمەس پە؟!
جاز ايلارىندا 850 شىعارماشىلىق ۇيىرمە مەن ستۋديا جۇمىس ىستەيدى, 1 260 ەڭبەك وتريادى پايدالى ىسپەن شۇعىلدانىپ, ەڭبەك نانىنىڭ ءدامىن تاتىپ, ومىرلەرىنە ازىق بولار ءتالىم-تاربيە الادى. ەلدى مەكەندەر ماڭايىن كوگالداندىرۋعا قولۇشىن بەرەتىن بريگادالار دا جاساقتالماق. 705 ينتەللەكتۋالدى ءبىلىم دەڭگەيىن ۇشتاۋعا ارنالعان جانە سپورتتىق باعىتتاعى 549 ۇيىرمە مەن سەكتسيا جۇمىس ىستەيدى. دەمالىستىڭ مۇنداي فورماسىمەن 35 مىڭنان استام وقۋشى قامتىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
بار جاقسىلىقتى بالالارعا جاساۋعا تىرىسقاندىقتان مەملەكەت تاراپىنان دا مول قامقورلىق كورسەتىلمەك. مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ اياسىندا 8 مىڭعا جۋىق وقۋشى تەگىن ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. بۇل جوباعا 3,5 ملرد تەڭگە قاراستىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
ماۋسىم ايى ورتاسىنان اۋا قورعالجىن جانە ەرەيمەنتاۋ اۋداندارىنداعى ەتنولاگەرلەر ءوز جۇمىسىن باستايدى. بۇل جەرلەردە ۇلتتىق سالت-ءداستۇر مەن ادەت-عۇرىپتى ءسىڭىرىپ, تاقىرىپتىق كەشتەر ۇيىمداستىرىلماق. جەتكىنشەكتىڭ ىنتاسىن ۇشتاۋ ءۇشىن كوزدەلگەن ماقساتقا قول جەتكىزۋ ويىن تۇرىندە ۇيىمداستىرىلماق. ەڭبەككە باۋلۋ ماسەلەسى دە نازاردا. كراسنويار, كامەنكا, ەرەيمەنتاۋ اۋىلدارىنداعى اگروتەحنيكالىق كوللەدجدەردىڭ نەگىزىندە تاقىرىپتىق ساباقتار قولعا الىنادى. تاعى ءبىر جارقىن جاڭالىق – جازعى بالالار لاگەرى نەگىزىندە پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ. وڭىردە «جاس ولكەتانۋشىلار اكادەمياسى» ەكىنشى جىل جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وقۋشىلار بوتاي مادەنيەتىنىڭ ءىزى ساقتالعان اتباسار جانە زەرەندى اۋماقتارىندا رەسپۋبليكانىڭ عالىم ارحەولوگتەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسپاق. مۇنداي ىزدەنىسكە 200 وقۋشى قاتىسادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
اقمولا وبلىسى
