قوعام • 01 ماۋسىم، 2022

سىبايلاس جەمقورلىق: عىلىمي ساراپتامانىڭ ماڭىزى نەدە؟

183 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدە ەڭ كوپ تارالعان سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستىڭ ءتۇرى – پارا بەرۋ. وتكەن جىلى وسى قىلمىسقا قاتىستى 568 دەرەك انىقتالعان. ال ودان كەيىنگى ورىنداردا پارا الۋ مەن الاياقتىق تۇر. پاراقورلىققا دەلدال بولۋ دا جىلدان-جىلعا ءوسىپ بارادى. 2021 جىلعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ­تۋرالى ۇلتتىق باياندامادا كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە زەر سالساق، جەمقور­لىققا باراتىنداردىڭ الدىڭعى ۇشتىگىنە ىشكى ىستەر ورگاندارى، اكىمدەر مەن ­قارجى مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى ەنەدى ەكەن.

قوعام دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ۇدايى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. الايدا وسىعان قارا­ماستان، مەملەكەتتىڭ قارجىسىن قارپىپ قالعىسى كەلەتىندەر قاي سالادان بولسا دا تابىلادى. جەمقورلىقتىڭ تامىر جايۋى­نا اكەپ سوقتىراتىن فاكتورلار دا جىل سايىن تۇرلەنىپ، جاڭاشا سيپات الۋدا. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى مەن م.نارىكباەۆ اتىنداعى KAZGUU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تىزە قوسۋىمەن وتكەن حالىقارالىق فورۋم-سەميناردا جەمقورلىققا قارسى عىلىمي ساراپتامانى جەتىلدىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى وتكىزگەن كەڭەستە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جەمقورلىققا جول بەرگەندەردىڭ جازاسى اۋىر بولاتى­نىن ­شەگەلەپ تۇرىپ ايتقان بولاتىن. «جەمقورلىق ارەكەتى ءۇشىن سوتتالعان ازاماتتاردى شارت­تى تۇردە مەرزىمىنەن بۇ­رىن بوساتۋعا تىيىم سالىندى. سوتتارعا، قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە، پارا بەرگەندەرگە جانە دەلدالدارعا قاتاڭ جازا قولدانىلاتىن بولدى» دەگەن مەملەكەت باس­شىسىنىڭ ءسوزى باسقوسۋدا تالقىلانعان تاقىرىپتىڭ وزەگىنە اينالدى.

فورۋمعا دەپۋتاتتار، ورتالىق مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى جانە ساراپشىلار قاتىسىپ، كوكەيدە جۇرگەن ويلارىن ورتاعا سالدى. سەميناردى م.نارىكباەۆ اتىنداعى KAZGUU ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي ساراپتاما جانە تالداۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مارات قوعاموۆ جۇرگىزىپ وتىردى.

ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز العان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ پرەۆەنتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىسى مۇرات احمەتوۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاما ىسكە اسىرىلعان ساتتەن باستاپ، 12 مىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى جوباسى قامتىلعانىن، وندا سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپىنىڭ 32 مىڭنان استام فاكتورى انىقتالعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول ءوز سوزىندە بۇل باعىتتاعى اۋقىمدى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا ساتىمەن جالعاساتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

تالعات نارىكباەۆ،

KAZGUU ۋنيۆەرسي­تە­تى­نىڭ باسقارما توراعاسى:

– جالپى، جەمقورلىققا قارسى عىلى­مي ساراپتاما جۇرگىزۋ باعىتىنداعى جۇ­مىس­تاردىڭ قالىپتى ىرعاققا تۇسكەنى تالاس تۋدىرماسا كەرەك-ءتى. ونى كۇندەلىكتى ومىر­دە دە كورىپ ءجۇرمىز. بۇل البەتتە، جىل­دار بويى اتقارىلىپ كەلە جاتقان اۋقىمد­ى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى ەكەنى راس. دەسە دە ءبىرىنشى كەزەكتە بارلىق نور­ما­تيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاما ارقىلى وتۋگە ءتيىس ەكەنىن قاپەردەن شىعارماعان ابزال. ولاردى قۇرۋعا باستاماشىلىق جاساعان سۋبەكتىلەرگە قاراماستان، وسى ساراپتامالىق زەرتتەۋدەن بوساتىلعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر بولماۋعا ءتيىس. ساراپتاما قورىتىندىسى ۇسى­نىمدىق سيپاتقا يە بولۋدان بىرتىندەپ الشاقتاۋى قاجەت. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگان­دار ساراپشىلاردىڭ ەسكەرتۋ-ۇسى­نىس­تارىن مىندەتتى تۇردە قابىلداۋعا كوشۋى قاجەت. سوندا عانا بارلىق جۇمىس جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلاتىنى اقيقات. ازاماتتار وسىنى ەستەن شىعارماسا دەيمىز.

مۇرات احمەتوۆ،

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ پرەۆەنتسيا قىزمە­تىنىڭ باسشىسى:

– ساراپتاما قورىتىندىسى بويىنشا شامامەن 5،2 مىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى قابىلدانىپ، ءتيىستى مەرزىم ىشىندە قولدانىسقا ەنگىزىلگەن بولاتىن. وندا ەسكەرىلگەن ۇسىنىمداردىڭ ۇلەسى 52،7%-دى قۇراعانى بارشاعا ءمالىم. وسىلاي­شا، قابىلدانعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەردىڭ جارتىسىنان استامىندا ازىر­لەۋ كەزەڭىندە سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپى الى­نىپ تاستالعان ەدى. ياعني مەملەكەت سى­بايلاس جەمقورلىقتى جويۋ ماقسا­تىندا تاعى ءبىر توسقاۋىل بولاتىن جولدى جاڭىل­ماي تاپتى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. قۋانىشتىسى دا سول بولىپ تۇر. قىسقاسى، بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا لايىقتى تۇردە جالعاسىن تاباتىن بولادى.

مايكل ۆيلدينگ،

DAAD قۇقىق سالاسىنداعى ءدارىس وقىتۋشىسى:

– سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ قاي كەزدە دە ماڭىزدى سانالادى. قوعامداعى وزگەرگەن نورمالار مەن قۇندىلىقتاردىڭ كورىنىسى دە وسىدان بايقالسا كەرەك. جالپى، الىپ قاراعاندا جەگى قۇرتقا اينالعان قۇبىلىسپەن كۇرەس ادامدار ءۇشىن اسا زور ماڭىزعا يە ەكە­نىن ۇمىتپاعان دۇرىس. ەگەر ولار وزدە­رىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنىڭ جەمقورلىق تۇرىندە بۇزىلعانىن بايقاماسا، وندا الدى­مەن ولارعا جەمقورلىققا قارسى ءبىلىم­دى ءتۇسىندىرۋ كەرەك بولادى. ءبىر نار­سەنى ەشقاشان ۇمىتپاۋ كەرەك – ءىس جۇزىن­دە قوعامدىق جانە جەكە مۇددەلەر ارا­سىن­داعى ايىرماشىلىق كوبىنە ءسىز ويلا­عانداي قاراپايىم ەمەس. بىراق بۇل ءبىزدىڭ قوعامعا قاجەت. ال قوعام قاي كەزدە دە جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋعا ۇمتىلعانى ءجون. سوندا عانا ەل دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا قادام باسادى.

سۆەتلانا ارىستامباەۆا،

اگەنتتىكتىڭ ساراپشىسى، «Transpa­rency قازاقستان» قوعامدىق قورى قام­قورشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.

– مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ساراپتامانىڭ تۇپكى ماقساتى – قول­­دا­نىستاعى زاڭنامانىڭ سىبايلاس جەم­قورلىققا بەيىم نورمالارىن بارىنشا ازايتۋ دەپ بىلەمىن. وعان ەشكىمنىڭ تالاسى دا جوق شىعار. دەگەنمەن ستاتيستيكا جوبالارداعى بايقاۋسىزدا جاسالعان سىبايلاس جەمقورلىق بولجامدارىنىڭ كولەمى ازايماي وتىرعانىن كورسەتكەنىن دە نازاردان تىس قالدىرماعان ابزال. ونىڭ ىشىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نەمقۇرايلى دايىنداعان جوبالارىنىڭ سانى دا كىرەدى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەگە كەلگەندە ادامدار وتە ساۋاتتى بولعانى دۇرىس.

سەمينار بارىسىندا ءسوز العان سپيكەرلەر اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ وڭ ىقپالى بار ەكەنىن ايتتى. الداعى ۋاقىتتا قولعا الىناتىن اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ دا ناتيجەسى بولاتىندىعىنا سەندىردى.

ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانوۆا اتاپ وتكەندەي، قازىرگى ۋاقىتتا شەشىمدەر قابىلداۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن جەدەلدىگىن ارتتىرۋعا، اتقارۋشى بيلىك قىزمەتىنىڭ شامادان تىس زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋىن بولدىرماۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىن بيۋروكراتياسىزداندىرۋ بويىنشا ماڭىزدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق، نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىن ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمعا جىبەرۋ جانە جوبالار بويىنشا قورىتىندىلار بەرۋ تەتىكتەرىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگى دە اڭگىمەگە ارقاۋ بولدى. قۇقىقتىق ساراپتاما بويىنشا پاي­دالانىلاتىن تەتىكتى ەنگىزىپ، وسى جۇمىستى «اشىق نقا» پورتالىندا جۇزە­گە اسىرۋعا بولاتىنى دا باسقوسۋ بارىسىندا ايتىلدى.

ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز العان پارلا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارمان قوجاحمەتوۆ باستاعان وزگە دە ازا­ماتتاردىڭ پىكىرلەرى باسقالاردىڭ ويىمەن ءبىر ارنادا توعىسىپ جاتتى.

فورۋم بارىسىندا حالىقارالىق (گەر­­مانيا، گرۋزيا، ۋكراينا) سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ال­دىڭعى قاتارلى تاجىريبەسى، ونىڭ ىشىندە قۇقىق­تىق اكتىلەردى ساراپتاۋدا، سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن باعالاۋ ءادىسناماسىن جەتىلدىرۋدىڭ نەگىزگى جانە پروبلەمالىق ماسەلەلەرى، سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ قاعيدالارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تانىس­تىرىلىپ، سول باعىتتا بىرلەسە جۇمىس ات­قارۋ قاجەتتىگى ءسوز بولدى. وسىنىڭ ءوزى-اق سالادا قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ وڭ ناتيجە بەرە باستاعانىن ايعاقتايدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار