قوعام دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ۇدايى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. الايدا وسىعان قاراماستان, مەملەكەتتىڭ قارجىسىن قارپىپ قالعىسى كەلەتىندەر قاي سالادان بولسا دا تابىلادى. جەمقورلىقتىڭ تامىر جايۋىنا اكەپ سوقتىراتىن فاكتورلار دا جىل سايىن تۇرلەنىپ, جاڭاشا سيپات الۋدا. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى مەن م.نارىكباەۆ اتىنداعى KAZGUU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تىزە قوسۋىمەن وتكەن حالىقارالىق فورۋم-سەميناردا جەمقورلىققا قارسى عىلىمي ساراپتامانى جەتىلدىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى وتكىزگەن كەڭەستە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جەمقورلىققا جول بەرگەندەردىڭ جازاسى اۋىر بولاتىنىن شەگەلەپ تۇرىپ ايتقان بولاتىن. «جەمقورلىق ارەكەتى ءۇشىن سوتتالعان ازاماتتاردى شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋعا تىيىم سالىندى. سوتتارعا, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە, پارا بەرگەندەرگە جانە دەلدالدارعا قاتاڭ جازا قولدانىلاتىن بولدى» دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسوزى باسقوسۋدا تالقىلانعان تاقىرىپتىڭ وزەگىنە اينالدى.
فورۋمعا دەپۋتاتتار, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى جانە ساراپشىلار قاتىسىپ, كوكەيدە جۇرگەن ويلارىن ورتاعا سالدى. سەميناردى م.نارىكباەۆ اتىنداعى KAZGUU ۋنيۆەرسيتەتى عىلىمي ساراپتاما جانە تالداۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مارات قوعاموۆ جۇرگىزىپ وتىردى.
ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز العان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ پرەۆەنتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىسى مۇرات احمەتوۆ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاما ىسكە اسىرىلعان ساتتەن باستاپ, 12 مىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى جوباسى قامتىلعانىن, وندا سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپىنىڭ 32 مىڭنان استام فاكتورى انىقتالعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول ءوز سوزىندە بۇل باعىتتاعى اۋقىمدى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا ساتىمەن جالعاساتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
تالعات نارىكباەۆ,
KAZGUU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى:
– جالپى, جەمقورلىققا قارسى عىلىمي ساراپتاما جۇرگىزۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ قالىپتى ىرعاققا تۇسكەنى تالاس تۋدىرماسا كەرەك-ءتى. ونى كۇندەلىكتى ومىردە دە كورىپ ءجۇرمىز. بۇل البەتتە, جىلدار بويى اتقارىلىپ كەلە جاتقان اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى ەكەنى راس. دەسە دە ءبىرىنشى كەزەكتە بارلىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتاما ارقىلى وتۋگە ءتيىس ەكەنىن قاپەردەن شىعارماعان ابزال. ولاردى قۇرۋعا باستاماشىلىق جاساعان سۋبەكتىلەرگە قاراماستان, وسى ساراپتامالىق زەرتتەۋدەن بوساتىلعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر بولماۋعا ءتيىس. ساراپتاما قورىتىندىسى ۇسىنىمدىق سيپاتقا يە بولۋدان بىرتىندەپ الشاقتاۋى قاجەت. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار ساراپشىلاردىڭ ەسكەرتۋ-ۇسىنىستارىن مىندەتتى تۇردە قابىلداۋعا كوشۋى قاجەت. سوندا عانا بارلىق جۇمىس جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلاتىنى اقيقات. ازاماتتار وسىنى ەستەن شىعارماسا دەيمىز.
مۇرات احمەتوۆ,
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ پرەۆەنتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىسى:
– ساراپتاما قورىتىندىسى بويىنشا شامامەن 5,2 مىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى قابىلدانىپ, ءتيىستى مەرزىم ىشىندە قولدانىسقا ەنگىزىلگەن بولاتىن. وندا ەسكەرىلگەن ۇسىنىمداردىڭ ۇلەسى 52,7%-دى قۇراعانى بارشاعا ءمالىم. وسىلايشا, قابىلدانعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جارتىسىنان استامىندا ازىرلەۋ كەزەڭىندە سىبايلاس جەمقورلىق قاۋپى الىنىپ تاستالعان ەدى. ياعني مەملەكەت سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ ماقساتىندا تاعى ءبىر توسقاۋىل بولاتىن جولدى جاڭىلماي تاپتى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. قۋانىشتىسى دا سول بولىپ تۇر. قىسقاسى, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا دا لايىقتى تۇردە جالعاسىن تاباتىن بولادى.
مايكل ۆيلدينگ,
DAAD قۇقىق سالاسىنداعى ءدارىس وقىتۋشىسى:
– سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ قاي كەزدە دە ماڭىزدى سانالادى. قوعامداعى وزگەرگەن نورمالار مەن قۇندىلىقتاردىڭ كورىنىسى دە وسىدان بايقالسا كەرەك. جالپى, الىپ قاراعاندا جەگى قۇرتقا اينالعان قۇبىلىسپەن كۇرەس ادامدار ءۇشىن اسا زور ماڭىزعا يە ەكەنىن ۇمىتپاعان دۇرىس. ەگەر ولار وزدەرىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنىڭ جەمقورلىق تۇرىندە بۇزىلعانىن بايقاماسا, وندا الدىمەن ولارعا جەمقورلىققا قارسى ءبىلىمدى ءتۇسىندىرۋ كەرەك بولادى. ءبىر نارسەنى ەشقاشان ۇمىتپاۋ كەرەك – ءىس جۇزىندە قوعامدىق جانە جەكە مۇددەلەر اراسىنداعى ايىرماشىلىق كوبىنە ءسىز ويلاعانداي قاراپايىم ەمەس. بىراق بۇل ءبىزدىڭ قوعامعا قاجەت. ال قوعام قاي كەزدە دە جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋعا ۇمتىلعانى ءجون. سوندا عانا ەل دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا قادام باسادى.
سۆەتلانا ارىستامباەۆا,
اگەنتتىكتىڭ ساراپشىسى, «Transparency قازاقستان» قوعامدىق قورى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى.
– مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساراپتامانىڭ تۇپكى ماقساتى – قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا بەيىم نورمالارىن بارىنشا ازايتۋ دەپ بىلەمىن. وعان ەشكىمنىڭ تالاسى دا جوق شىعار. دەگەنمەن ستاتيستيكا جوبالارداعى بايقاۋسىزدا جاسالعان سىبايلاس جەمقورلىق بولجامدارىنىڭ كولەمى ازايماي وتىرعانىن كورسەتكەنىن دە نازاردان تىس قالدىرماعان ابزال. ونىڭ ىشىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نەمقۇرايلى دايىنداعان جوبالارىنىڭ سانى دا كىرەدى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەگە كەلگەندە ادامدار وتە ساۋاتتى بولعانى دۇرىس.
سەمينار بارىسىندا ءسوز العان سپيكەرلەر اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ وڭ ىقپالى بار ەكەنىن ايتتى. الداعى ۋاقىتتا قولعا الىناتىن اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ دا ناتيجەسى بولاتىندىعىنا سەندىردى.
ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانوۆا اتاپ وتكەندەي, قازىرگى ۋاقىتتا شەشىمدەر قابىلداۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن جەدەلدىگىن ارتتىرۋعا, اتقارۋشى بيلىك قىزمەتىنىڭ شامادان تىس زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋىن بولدىرماۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىن بيۋروكراتياسىزداندىرۋ بويىنشا ماڭىزدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىن ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمعا جىبەرۋ جانە جوبالار بويىنشا قورىتىندىلار بەرۋ تەتىكتەرىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگى دە اڭگىمەگە ارقاۋ بولدى. قۇقىقتىق ساراپتاما بويىنشا پايدالانىلاتىن تەتىكتى ەنگىزىپ, وسى جۇمىستى «اشىق نقا» پورتالىندا جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنى دا باسقوسۋ بارىسىندا ايتىلدى.
ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى ارمان قوجاحمەتوۆ باستاعان وزگە دە ازاماتتاردىڭ پىكىرلەرى باسقالاردىڭ ويىمەن ءبىر ارنادا توعىسىپ جاتتى.
فورۋم بارىسىندا حالىقارالىق (گەرمانيا, گرۋزيا, ۋكراينا) سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ الدىڭعى قاتارلى تاجىريبەسى, ونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق اكتىلەردى ساراپتاۋدا, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن باعالاۋ ءادىسناماسىن جەتىلدىرۋدىڭ نەگىزگى جانە پروبلەمالىق ماسەلەلەرى, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ قاعيدالارىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تانىستىرىلىپ, سول باعىتتا بىرلەسە جۇمىس اتقارۋ قاجەتتىگى ءسوز بولدى. وسىنىڭ ءوزى-اق سالادا قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ وڭ ناتيجە بەرە باستاعانىن ايعاقتايدى.
