مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «بالالار – مەملەكەتىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى. سوندىقتان دا الداعى جىلدى بالالار جىلى دەپ جاريالاۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. اڭگىمە جالاڭ ۇران مەن مەرەكەلىك ءىس-شارالار تۋرالى ەمەس. ءبىرىنشى كەزەكتە بيلىك تاراپىنان بالالاردى قورعاۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋ باعىتىندا ناقتى ءىس-شارالار قولعا الىنۋى كەرەك. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى مەن باقىتتى بالالىق شاعى – ءبىزدىڭ جالپىۇلتتىق مىندەتىمىز», دەگەن بولاتىن.
ۇلت مۇددەسى – ۇرپاق ساۋلىعى. ەل پرەزيدەنتى ايتىپ وتكەندەي, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى – جالپىۇلتتىق مىندەت. سول مىندەتتىڭ كوش باسىندا بالالاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماسەلەسى تۇر. بۇل اسا ماڭىزدى ءارى جاۋاپتى ءىس. سەبەبى بۇگىنگى بالالار مەن جەتكىنشەكتەر – ەل جاستارى, قازاقستاننىڭ كەلەشەك تولقىنى. وعان نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. اسىرەسە بالالار اراسىنداعى وبىر سىندى قاتەرلى اۋرۋمەن كۇرەستى قاپەرگە الماۋعا حاقىمىز جوق. وتاندىق دارىگەرلەر ءۇشىن بۇل تاڭسىق دەرت ەمەس. ءتىپتى اۋرۋدىڭ وسى تۇرىمەن كۇن سايىن كۇرەسىپ, ءار بالانىڭ ءومىرى ءۇشىن ارپالىسىپ جۇرگەن جاندار بار. ەلىمىزدەگى بىلىكتى دارىگەرلەر مەن كاسىبي مامانداردىڭ باسىن قوسقان ەمدەۋ ۇيىمدارى ناۋقاس بالالارعا ۇدايى قول ۇشىن سوزادى. سونىڭ ءبىرى – نۇر-سۇلتان قالاسىندا ورنالاسقان University Medical Center كورپوراتيۆتىك قورى. ورتالىقتا اق حالاتتى ابزال جان, ونكوگەماتولوگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءزابيرا قىزداربەكوۆا ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى قيىن پاتولوگياعا تاپ بولعان بالالار بىردەن وسى كلينيكاعا جەتكىزىلەدى. وزگە وبلىستىڭ دارىگەرلەرى ەمدەي الماعان جاعدايدا بالالار وسى ورتالىققا جىبەرىلەدى.
– 2011 جىلى University Medical Center ورتالىعىندا 30 توسەكتىك ورىندىق ونكوگەماتولوگيا بولىمشەسى اشىلدى. 2013 جىلى 22 توسەكتىك ورىندىق ونكولوگيا بولىمشەسى قولدانىسقا بەرىلدى. ال 2018 جىلى 10 توسەكتىك ورىندىق كۇندىزگى ستاتسيونار ەل يگىلىگىنە جۇمىس ىستەي باستادى. قازىرگى كەزدە ونكولوگيا بولىمىندە توسەكتىك ورىن سانى 137-گە جەتتى. ايتا كەتۋ قاجەت, بۇگىندە وسى ونكولوگيا بولىمىنە قاراستى 4 بولىمشە جۇمىس ىستەيدى. ياعني ەكى ونكولوگيا بولىمشەسى, تگسك بولىمشەسى جانە كۇندىزگى ستاتسيونار بار. 2012 جىلى قازاقستاندا العاش رەت سۇيەك كەمىگىن اۋىستىرۋ وپەراتسياسى دا وسى ورتالىقتا جاسالدى. ەلىمىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋلار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بەكىتىلگەن حاتتاماسىنا سايكەس ەمدەلەدى. ورتالىقتا زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن سۇيەك كەمىگىن اۋىستىرۋ, ساۋلەلىك تەراپيا, يممۋنوتەراپيا (كيترۋدا, كارزيبا) سىندى ەمدەۋ شارالارى قولعا الىندى, – دەدى ز.قىزداربەكوۆا.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, قازاقستاندا جىل سايىن 600-گە جۋىق بالادان العاش رەت قاتەرلى ىسىك انىقتالادى. بىلتىر بۇل قورقىنىشتى دياگنوز العاش رەت 591 بالاعا قويىلدى. جالپى, ەل اۋماعىندا كەيىنگى 7 جىلدا قاتەرلى ىسىگى بار بالالاردىڭ اۋرۋشاڭدىعى تۇراقتى جاعدايدا. ماسەلەن, 2021 جىلى سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ ءبىرشاما وسۋىنە قاراماستان, بۇل كورسەتكىش الەمدىك دەرەكتەردەن تومەن قالىپ وتىر (100 مىڭ بالاعا 14-15 جاعداي).
نەگىزى, ەلىمىزدە ايماقتىق مامانداردىڭ ديناميكالىق باقىلاۋىندا ءار ءتۇرلى ونكولوگيالىق جانە گەماتولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان 4 621 بالا بار. قاتەرلى ىسىك اۋرۋى بويىنشا 2 083 بالا بايقالادى. جىل سايىن بالالار ونكولوگتەرى مەن گەماتولوگ دارىگەرلەرى جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىن جانە سالالىق مامانداردى قاتەرلى ىسىكتى ەرتە دياگنوستيكالاۋ ادىستەرىنە وقىتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە, 1, 2-ساتىداعى بالالاردا قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن ەرتە انىقتاۋ 2015 جىلى 29%-دان 2021 جىلى 52%-عا دەيىن ارتتى.
قازاقستاندا قاتەرلى ىسىگى بار بالالاردى دياگنوستيكالاۋ جانە قارقىندى ەمدەۋ 2013 جىلدان باستاپ ەكى رەسپۋبليكالىق كلينيكادا ىسكە اسىرىلادى. سونىڭ ءبىرى الماتى قالاسىنداعى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى بولسا, ەكىنشىسى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى University Medical Center كورپوراتيۆتىك قورى سانالادى. سونىمەن قاتار كوپبەيىندى وبلىستىق بالالار ستاتسيونارلارىنىڭ بازاسىندا ونكولوگيالىق جانە گەماتولوگيالىق بەيىندەگى پاتسيەنتتەرگە ارنالعان بولىمشەلەر نەمەسە توسەكتەر بار. وندا قاتەرلى ىسىككە كۇدىكتى پاتسيەنتتەرگە باستاپقى دياگنوستيكا جاسالادى.
قازىرگى تاڭدا ەل اۋماعىندا قاتەرلى ىسىگى بار پاتسيەنتتەر ءۇشىن 488 توسەكتىك ورىن ۇسىنىلعان. سونىڭ 266-سى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كلينيكالاردا. كادرلىق قامتاماسىز ەتۋگە كەلەتىن بولساق, بۇگىندە قازاقستاندا 81 بالالار ونكولوگى/گەماتولوگى جۇمىس ىستەيدى. 51 دارىگەر رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا, 35 دارىگەر وڭىرلىك ورتالىقتاردا ەڭبەك ەتەدى. 2013 جىلى «بالالار ونكولوگياسى» جانە «بالالار گەماتولوگياسى» ماماندىقتارىنىڭ بىرىگۋىنەن باستاپ تەراپيانىڭ كۇردەلى كوپ كومپونەنتتى باعدارلامالارى ازىرلەنىپ ەنگىزىلدى. ءار ءتۇرلى ونكولوگيالىق جانە گەماتولوگيالىق اۋرۋلار كەزىندە گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتتاۋ, سۇيەك ىسىكتەرى كەزىندە بۋىنداردى ەندوپروتەزدەۋ, رەتينوبلاستوما كەزىندە سەلەكتيۆتى ينتراكرانيالدى حيميالىق تەراپيا سياقتى ەمدەۋدىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستەرى يگەرىلدى.
بارلىق دياگنوستيكالىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن دياگنوزدى تۇپكىلىكتى ۆەريفيكاتسيالاۋ, سونداي-اق قارقىندى باعدارلامالىق حيميالىق تەراپيا, جەدەل ەمدەۋ, گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتتاۋ ەكى رەسپۋبليكالىق كلينيكادا جۇزەگە اسىرىلادى. ەلىمىزدە بارلىعى 280-نەن استام گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتاتسيالاۋ جۇرگىزىلدى. ەمدەۋ قىزمەتىنەن باسقا, وسى ەكى ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى تەراپيانىڭ جاڭا ادىستەرىن, دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ كلينيكالىق حاتتامالارىن, كونسۋلتاتيۆتىك-پراكتيكالىق كومەك, ەمدەلىپ جاتقان ناۋقاستاردى ديناميكالىق باقىلاۋ جانە وقۋ-ادىستەمەلىك قىزمەتتى ازىرلەپ ەنگىزەدى.
قاتەرلى ىسىگى بار بالالاردى ەمدەۋ جۇمىسى بالالارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە, ياعني رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, ورتا ەسەپپەن قاتەرلى ىسىگى بار ءبىر بالانى ەمدەۋدىڭ قارقىندى كۋرسىنا مەملەكەت شامامەن 12 ملن تەڭگە جۇمسايدى. نەگىزگى قارقىندى ەمدەۋ كۋرسى اياقتالعاننان كەيىن بالالار ۋچاسكەلىك دارىگەرلەردىڭ قاداعالاۋىنا شىعارىلادى. دەكرەتتەلگەن مەرزىمدە وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق بالالار ونكولوگتەر مەن گەماتولوگتەردەن تەكسەرۋدەن وتەدى.
ۇزارتىلعان ەم قاراستىرىلعان كەيبىر اۋرۋلار ءۇشىن بالالار قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەردى تەگىن الادى. مەديتسينالىق ارالاسۋلارمەن قاتار قازىر پاتسيەنتتىڭ جانە ونىڭ اتا-اناسىنىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنا, الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە كوپ كوڭىل بولىنۋدە. سونىمەن, ەكى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتا دا سمارت-مەكتەپتەر اشىلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. وندا بالالار مەديتسينالىق پروتسەدۋرالاردان الشاقتاپ, روبوتتەحنيكا, لەگو-قۇراستىرۋ, ءپىشۋ جانە تىگۋ بويىنشا ءوز داعدىلارىن دامىتا الادى, شاحمات ويناۋدى, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنەدى.
قازاقستاندا بالالاردىڭ ونكولوگيالىق اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدە قول جەتكىزىلگەن تابىستارعا قاراماستان, كەيبىر دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ىلەسپە تەراپيا ءۇشىن تىركەۋ جانە اكەلۋ پروبلەماسى, گيستوتيپتەلگەن دونورلاردىڭ تىركەلىمىن كەڭەيتۋ, وبىردى 1-2 ساتىدا ەرتە دياگنوستيكالاۋ, بالالار ونكولوگياسىندا دياگنوستيكانىڭ مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق ادىستەرىن دامىتۋ, بالالاردى ەمدەۋدەن كەيىن وڭالتۋ سىندى شەشىمىن تاپپاعان پروبلەمالار ءالى دە از ەمەس. سوندىقتان قوعامنىڭ, مەتسەناتتاردىڭ, ۇكىمەتتىڭ نازارىن قازىرگى پروبلەمالارعا, سونىڭ ىشىندە قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ ماسەلەلەرىنە جانە بالالار ونكولوگياسىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى شوعىرلاندىرۋ قاجەتتىلىگىنە اۋدارعان ءجون.
