مەديتسينا • 31 مامىر، 2022

قاتەرلى ىسىك: بالالار دەرتى ادامزاتتى الاڭداتادى

212 رەت كورسەتىلدى

جاھاندى جايلاپ العان ونكولوگيالىق اۋرۋلار وكىنىشكە قاراي، بالالاردى دا اينالىپ وتكەن جوق. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، جىل سايىن جەر بەتىندە 400 مىڭعا جۋىق بالا مەن جەتكىنشەك قاتەرلى ىسىككە شالدىعادى. ال قازاقستاندا جىل سايىن شامامەن 600 بالاقاي جاس تالعامايتىن جامان اۋرۋدان جاپا شەگەدى. سوعان قاراماستان، وتاندىق دارىگەرلەر قولدان كەلگەن كومەگىن جاساپ، كۇردەلى دەرتپەن كۇن دەمەي، ءتۇن دەمەي كۇرەس جۇرگىزىپ كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جو­مارت توقاەۆ «بالالار – مەملەكەتىمىزدىڭ جارقىن بولاشا­عىنىڭ كەپىلى. سون­دىقتان دا الداعى جىلدى بالالار جىلى دەپ جاريالاۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. اڭگىمە جالاڭ ۇران مەن مەرەكەلىك ءىس-شارالار تۋرالى ەمەس. ءبىرىنشى كەزەكتە بيلىك تاراپىنان بالالاردى قورعاۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، الەۋمەتتىك قولداۋ باعىتىندا ناق­تى ءىس-شارالار قولعا الىنۋى كەرەك. وسكە­لەڭ ۇرپاقتىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى مەن باقىتتى بالالىق شاعى – ءبىزدىڭ جالپىۇلتتىق مىندەتىمىز»، دەگەن بولاتىن.

ۇلت مۇددەسى – ۇرپاق ساۋلىعى. ەل پرەزيدەنتى ايتىپ وتكەندەي، وس­كە­لەڭ ۇرپاقتىڭ ۇيلە­سىمدى دامۋى – جالپىۇلتتىق مىن­دەت. سول مىندەتتىڭ كوش باسىندا بالا­لاردىڭ دەنساۋلى­عىن قورعاۋ ماسە­لەسى تۇر. بۇل اسا ما­ڭىزدى ءارى جاۋاپتى ءىس. سەبەبى بۇ­گىنگى بالالار مەن جەتكىنشەكتەر – ەل جاستارى، قازاق­ستاننىڭ كەلەشەك تول­قىنى. وعان نەمقۇرايدى قاراۋعا بولمايدى. اسىرەسە بالالار اراسىن­دا­عى وبىر سىندى قاتەرلى اۋرۋمەن كۇ­رەستى قاپەرگە الماۋعا حاقىمىز جوق. وتان­دىق دارىگەرلەر ءۇشىن بۇل تاڭسىق دەرت ەمەس. ءتىپتى اۋرۋدىڭ وسى تۇرىمەن كۇن سايىن كۇرەسىپ، ءار بالانىڭ ءومىرى ءۇشىن ارپالىسىپ جۇرگەن جاندار بار. ەلىمىزدەگى بىلىكتى دارىگەرلەر مەن كاسى­بي مامانداردىڭ باسىن قوسقان ەمدەۋ ۇيىمدارى ناۋقاس بالا­لارعا ۇدايى قول ۇشىن سوزادى. سونىڭ ءبىرى – نۇر-سۇلتان قالاسىندا ورنالاسقان University Medical Center كورپوراتيۆ­­تىك قورى. ورتالىقتا اق حالاتتى ابزال جان، ونكوگەما­تو­لو­گيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءزابيرا قىزدار­بەكوۆا ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدەگى قيىن پاتولوگياعا تاپ بولعان بالالار بىردەن وسى كلينيكاعا جەتكىزىلەدى. وزگە وبلىستىڭ دارىگەرلەرى ەمدەي الما­عان جاعدايدا بالالار وسى ورتالىققا جىبەرىلەدى.

– 2011 جىلى University Medical Center ورتالىعىن­دا 30 توسەكتىك ورىن­دىق ونكوگەماتولوگيا بولىمشە­سى اشىلدى. 2013 جىلى 22 توسەكتىك ورىن­دىق ونكولوگيا بولىم­شەسى قولدانىسقا بەرىلدى. ال 2018 جىلى 10 توسەكتىك ورىندىق كۇندىزگى ستاتسيونار ەل يگىلىگىنە جۇمىس ىستەي باس­تا­دى. قازىرگى كەزدە ونكولوگيا بولىمىن­دە توسەكتىك ورىن سانى 137-گە جەتتى. ايتا كەتۋ قاجەت، بۇگىندە وسى ون­كولوگيا بولىمىنە قاراستى 4 بولىم­شە جۇمىس ىستەيدى. ياعني ەكى ونكو­لوگيا بولىمشەسى، تگسك بولىم­شەسى جانە كۇندىزگى ستاتسيونار بار. 2012 جىلى قازاقستاندا العاش رەت سۇيەك كەمىگىن اۋىستىرۋ وپەراتسيا­سى دا وسى ورتالىقتا جاسالدى. ەلى­­مىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋلار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بەكىتىلگەن حاتتاماسىنا سايكەس ەمدە­لەدى. ورتالىقتا زاماناۋي تەحنولو­گيالاردىڭ كومەگىمەن سۇيەك كەمىگىن اۋىستىرۋ، ساۋلەلىك تەراپيا، يممۋنوتەراپيا (كيترۋدا، كارزيبا) سىندى ەمدەۋ شارالارى قولعا الىندى، – دەدى ز.قىزداربەكوۆا.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، قازاقستاندا جىل سايىن 600-گە جۋىق بالادان العاش رەت قاتەرلى ىسىك انىقتالادى. بىلتىر بۇل قورقىنىشتى دياگنوز العاش رەت 591 بالاعا قويىلدى. جالپى، ەل اۋماعىندا كەيىنگى 7 جىلدا قاتەرلى ىسىگى بار بالالاردىڭ اۋرۋشاڭدىعى تۇراقتى جاعدايدا. ماسەلەن، 2021 جىلى سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ ءبىر­شا­ما وسۋىنە قاراماستان، بۇل كورسەت­كىش الەمدىك دەرەكتەردەن تومەن قا­لىپ وتىر (100 مىڭ بالاعا 14-15 جاعداي).

نەگىزى، ەلىمىزدە ايماقتىق مامان­داردىڭ دينا­ميكالىق باقىلاۋىن­دا ءار ءتۇرلى ونكولوگيالىق جانە گەما­تولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققان 4 621 بالا بار. قاتەرلى ىسىك اۋرۋى بو­يىنشا 2 083 بالا باي­­قالادى. جىل سايىن بالالار ونكولوگتەرى مەن گەما­تولوگ دارىگەرلەرى جالپى پراكتيكا دارىگەرلەرىن جانە سالالىق مامانداردى قاتەرلى ىسىكتى ەرتە دياگنوس­تيكالاۋ ادىستەرىنە وقىتادى. سونىڭ نا­تيجەسىندە، 1، 2-ساتىداعى بالالاردا قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن ەرتە انىقتاۋ 2015 جىلى 29%-دان 2021 جىلى 52%-عا دەيىن ارتتى.

قازاقستاندا قاتەرلى ىسىگى بار با­لالاردى دياگنوستيكالاۋ جانە قار­قىندى ەمدەۋ 2013 جىلدان باس­تاپ ەكى رەسپۋبليكالىق كلينيكا­دا ىسكە اسىرىلادى. سونىڭ ءبىرى ال­ماتى قالاسىنداعى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتا­لىعى بولسا، ەكىنشىسى نۇر-سۇلتان قالا­سىنداعى University Medical Center كورپوراتيۆتىك قورى سانالادى. سونى­مەن قاتار كوپبەيىندى وبلىستىق بالالار ستاتسيونارلارىنىڭ بازاسىندا ونكولوگيالىق جانە گەماتولوگيا­لىق بەيىندەگى پاتسيەنتتەرگە ارنالعان بو­لىم­شەلەر نەمەسە توسەكتەر بار. وندا قا­تەرلى ىسىككە كۇدىكتى پاتسيەنت­تەرگە باس­تاپقى دياگنوستيكا جاسالادى.

قازىرگى تاڭدا ەل اۋماعىندا قا­تەرلى ىسىگى بار پاتسيەنتتەر ءۇشىن 488 توسەكتىك ورىن ۇسىنىلعان. سونىڭ 266-سى – رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كلينيكالاردا. كادرلىق قامتاماسىز ەتۋگە كەلەتىن بولساق، بۇگىندە قازاق­ستاندا 81 بالالار ونكولوگى/گەماتولوگى جۇ­مىس ىستەيدى. 51 دارىگەر رەسپۋبليكالىق ورتا­لىقتاردا، 35 دارىگەر وڭىرلىك ورتا­لىقتاردا ەڭبەك ەتەدى. 2013 جىلى «بالالار ونكولوگياسى» جانە «بالا­لار گەماتولوگياسى» ماماندىقتارى­نىڭ بىرىگۋىنەن باستاپ تەراپيانىڭ كۇر­دەلى كوپ كومپونەنت­تى باعدارلاما­لارى ازىرلەنىپ ەنگىزىل­دى. ءار ءتۇرلى ونكو­­لوگيالىق جانە گەما­تولوگيالىق اۋرۋلار كەزىندە گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتتاۋ، سۇيەك ىسىكتەرى كەزىندە بۋىنداردى ەندوپرو­تەزدەۋ، ­رەتينوبلاستوما كەزىندە سە­لەك­تيۆتى ينتراكرانيالدى حيميا­لىق تەراپيا ­سياق­تى ەمدەۋدىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ادىستەرى يگەرىلدى.

بارلىق دياگنوستيكالىق تەحنولو­گيا­لاردىڭ كومەگىمەن دياگنوزدى تۇپ­كىلىكتى ۆەريفيكاتسيالاۋ، سونداي-اق قارقىندى باعدارلامالىق حيميا­­­لىق تەراپيا، جەدەل ەمدەۋ، گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشالارىن ترانسپلانتتاۋ ەكى رەسپۋبليكالىق كلينيكادا جۇ­زە­گە اسىرىلادى. ەلىمىزدە بارلىعى 280-نەن استام گەموپوەزدىك ءدىڭ جاسۋشا­لارىن ترانسپلانتاتسيالاۋ جۇر­گى­زىل­دى. ەمدەۋ قىزمەتىنەن باسقا، وسى ەكى ورتا­لىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى تەرا­پيا­­­نىڭ جاڭا ادىستەرىن، دياگنوس­تيكا مەن ەمدەۋدىڭ كلينيكالىق حات­تاما­لا­رىن، كونسۋلتاتيۆتىك-پراك­تيكالىق كو­مەك، ەمدەلىپ جاتقان ناۋ­قاس­تاردى دينا­ميكالىق باقىلاۋ ­جانە وقۋ-ادىس­تەمە­لىك قىزمەتتى ازىر­لەپ ەنگىزەدى.

قاتەرلى ىسىگى بار بالالاردى ەمدەۋ جۇمىسى بالا­لارعا تەگىن مە­ديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىل­گەن كولەمى شەڭبەرىندە، ياعني رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇر­گىزىلەدى. ماسەلەن، ورتا ەسەپپەن قا­تەرلى ىسىگى بار ءبىر بالانى ەمدەۋ­دىڭ قارقىندى كۋرسىنا مەملەكەت شامامەن 12 ملن تەڭگە جۇمسايدى. نە­گىزگى قارقىندى ەمدەۋ كۋرسى اياقتال­عاننان كەيىن بالالار ۋچاسكەلىك دارى­گەرلەردىڭ قاداعالاۋىنا شىعا­رىلادى. دەكرەتتەلگەن مەرزىمدە وڭىر­لىك جانە رەسپۋبليكالىق بالالار ونكولوگتەر مەن گەماتولوگتەردەن تەك­سەرۋدەن وتەدى.

ۇزارتىلعان ەم قاراستىرىلعان كەيبىر اۋرۋلار ءۇشىن بالالار قاجەت­تى ءدارى-دارمەكتەردى تەگىن الادى. مە­ديتسينالىق ارالاسۋلارمەن قا­تار قا­زىر پاتسيەنتتىڭ جانە ونىڭ اتا-انا­سى­نىڭ پسيحولوگيالىق جاع­دا­يىنا، الەۋ­مەت­تىك مارتەبەسىنە كوپ كوڭىل بول­ىنۋ­دە. سونىمەن، ەكى رەس­پۋب­ليكالىق ورتا­­لىقتا دا سمارت-مەك­تەپتەر اشىلىپ، جۇمىس ىستەپ جاتىر. وندا بالالار مەديتسينالىق پروتسەدۋرالاردان الشاقتاپ، روبوتتەحنيكا، لەگو-قۇراس­تىرۋ، ءپىشۋ جانە تىگۋ بويىنشا ءوز داع­دىلارىن دامىتا الادى، شاحمات ويناۋ­دى، اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنەدى.

قازاقستاندا بالالاردىڭ ونكولو­گيالىق اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدە قول جەتكىزىلگەن تابىس­تارعا قاراماستان، كەيبىر دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى ىلەسپە تەراپيا ءۇشىن تىر­كەۋ جانە اكەلۋ پروبلەماسى، گيستوتيپتەلگەن دونورلار­دىڭ تىركەلىمىن كەڭەيتۋ، وبىردى 1-2 ساتىدا ەرتە دياگنوس­تي­كالاۋ، بالالار ونكولوگياسىندا دياگ­نوستيكا­نىڭ مولە­كۋليارلىق-گەنە­تيكالىق ادىستەرىن دامىتۋ، بالالاردى ەمدەۋدەن كەيىن وڭالتۋ سىندى شەشىمىن تاپ­پاعان پروبلەمالار ءالى دە از ەمەس. سوندىقتان قوعام­نىڭ، مەتسەناتتاردىڭ، ۇكىمەتتىڭ نازارىن قازىرگى پروب­لەمالارعا، سونىڭ ىشىندە قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ ماسەلەلەرىنە جانە بالالار ونكولوگيا­سىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى شوعىرلان­دىرۋ قاجەت­تىلىگىنە اۋدارعان ءجون.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار