قوعام • 29 مامىر، 2022

جازبا ەسكەرتكىشتەردى جاڭاشا زەردەلەگەن

470 رەت كورسەتىلدى

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە كورنەكتى مەم­لەكەت جانە قوعام قايراتكەرى، ايتۋلى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ 85 جىل­دىق مەرەيتويىنا ارنالعان «تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرى: ءتىلى، تاريحى جانە مادەنيەتى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. وعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ، ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ جانە ەلىمىزدەگى ديپلوماتيالىق كورپۋس پەن زيا­لى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى.

جيىن تىزگىنىن ۇستاعان بەلگىلى قا­لامگەر، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ تۇلعالاردى تانۋ، ونىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلۋ، اسىلداردى ارداقتاۋ دەگەن تاقىرىپتا ءسوز باستاپ، ءبىر وقيعانى مىسالعا كەلتىردى.

«1970 جىلى جەلتوقسان ايىندا باۋ­كەڭ­نىڭ – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 60 جىلدىعى ءوتتى. ءبىز وندا 1 كۋرس ستۋ­دەنتىمىز. بارىپ كوردىك. حالقىمىز ارداقتاعان اسىلىمىزدىڭ سول مەرەيتو­يىنا قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنەن ەشقانداي وكىل قاتىسقان جوق. باتىردى قازاقستان جازۋشىلار وداعى جانە ت.ب. شىعارماشىلىق وداق وكىلدەرى عانا قۇتتىقتادى. سوسىن جۋالى اۋداندىق پارتيا كوميتەتى مەن اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنەن قۇتتىقتاۋ كەلىپتى. قالعانىنىڭ بارلىعى – باۋكەڭنىڭ سي­راعىنان دا كەلمەيدى. سوندا ءبىز ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتى بولساق تا، سول كەشتەن كوڭىلىمىز قوڭىلتاقسىپ، اڭىزعا اينالعان ەسىل ەردىڭ تويى «جەتىم قىزدىڭ تو­يىنداي» وتكەنىن كورىپ، اڭ-تاڭ قالىپ، قايتتىق. ودان بەرى زامان وزگەردى. ازات­تىعىمىزدى الدىق. ەگەمەندىك سىيلا­عان ريزىقتارىنىڭ ءبىرى – ءوز اسىلى­مىزدى ارداقتاي ءبىلۋ. قازىر ءبىز تۇلعا­لارىمىزدى ءوز بيىگىنە كوتەرەتىن ەلگە اينالىپ كەلەمىز. وسىدان بەس جىل بۇرىن مىرزاكەڭنىڭ 80 جىلدىعى دۇركىرەپ ءوتتى. ەندى، مىنە، حالقىمىزدىڭ سىيلى اقساقالدارىنىڭ ءبىرى مىرزاتاي اعامىز ءوزى مەن ءسوزى بابىندا، جۇرتىنىڭ الدىندا 85 جاسقا تولىپ وتىر» دەپ، وسى ءىس-شارانى وتكىزۋدىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

ودان كەيىن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ مەرەيتوي يەسىنە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. وندا: «حالقىمىز ءوزىڭىزدى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى، عالىم، قارىمدى قالامگەر رەتىندە جاقسى بىلە­دى جانە قۇرمەتتەيدى. ۇستازدىقتان باستالعان ەڭبەك جولىڭىزدا مينيستر، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى، ەلشى، ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى، پرەزيدەنتتىك ورتالىقتىڭ باسشىسى سياقتى جاۋاپتى لاۋازىمداردى ابىرويمەن اتقارىپ، ەلىمىزدىڭ مارتەبەسى مەن بەدەلىنىڭ ارتا تۇسۋىنە اتسالىستىڭىز. ادەبي قازى­نامىزدىڭ قاينار بۇلاعى بولعان اقىن-جىراۋلاردىڭ شىعارماشىلىعىن جاڭا قىرىنان كورسەتىپ، قازاق ءۇشىن ايتىس ونەرىنىڭ ايرىقشا ءرول اتقاراتىنىن دالەلدەپ بەردىڭىز. ورحون-ەنيسەي جازبا ەسكەرتكىشتەرىن تەرەڭ زەردەلەدىڭىز. ءسىزدىڭ قالامىڭىزدان شىققان «ەجەلگى ادەبيەت نۇسقالارى»، «كۇلتەگىن»، «اسىل ءسوزدىڭ اتاسى»، «كىسىلىك كىتابى»، «تاڭ­عالامىن ءومىردىڭ عاجابىنا» جا­نە باسقا دا كىتاپتارىڭىز – ۇلتتىق قۇن­­دىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋ مەن جاڭ­­عىرتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى. الداعى ۋا­قىتتا دا قوعامدىق-ساياسي ىستەرگە بەل­سەندى اتسالىسىپ، ەل-جۇرتتىڭ شىنايى قۇرمەتىنە بولەنىپ، مەرەيىڭىزدىڭ ۇستەم بولا بەرۋىنە تىلەكتەستىك بىلدىرە­مىن» دەپ جازىلعان.

سونداي-اق ەرالى لۇقپان ۇلى تاۋەل­­سىزدىك العان جىلدارى مىرزاتاي جول­داسبەكوۆتىڭ الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنە تارىداي شاشىلعان قانداستارىمىزدىڭ تاريحي وتانىنا ورالۋىنا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ، سونىڭ ناتيجەسىندە ەلگە ءبىر ميلليوننان اسا باۋىرلارىمىز كەلگەندىگىن اتاپ ءوتتى.

مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا دا زور ۇلە­سىن قوستى. تالدىقورعان پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى، قازاقستاننىڭ وقۋ ءمينيسترى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەت­تەردى اتقاردى. وسى ەڭبەگىن تىلگە تيەك ەتكەن ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ مينيسترلىك اتىنان جىلى لەبىزىن جەتكىزدى.

«بيىل زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 125 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. ۇلى اۋەزوۆتىڭ شاكىرتى بولۋ باقىتىنا يە بولعان، ءسىز دە باقىتتى تۇلعاسىز. تاري­حىمىزدى، رۋحانياتىمىزدى دامىتۋعا ارنالعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى باستاماشىلارىنىڭ ءبىرىسىز. سونىمەن بىرگە استانامىزدىڭ رۋحاني ورتاسىن قالىپتاستىرىپ، باس قالاعا اقىن-جازۋشىلاردى، زيالى قاۋىم وكىلدەرىن تارتىپ، ۇيىتقى بولدىڭىز. بۇگىنگى كەشىڭىز ءوتىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ العاشقى رەكتورلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ بيىك دەڭگەيگە جەتۋىنە دە ۇلكەن سەپتىگىڭىز ءتيدى»، دەدى اسحات قانات ۇلى.

سونىمەن قاتار ارداقتى ازاماتتى 85 جاسقا تولۋىمەن يران يسلام رەسپۋب­ليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مادجيد سامادزادە سابەر، قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى قۇتتىقتادى. تۇركيا رەسپۋبليكاسىنداعى تۇرىك ءتىلى قوعامىنىڭ توراعاسى، پروفەسسورى گۇرەر گۇلسەۆين ونلاين ارقىلى ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى. سونداي-اق كەش مودەراتورى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ مەرەيتوي يەسىنە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن تابىس ەتتى. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ تە قۇتتىقتاۋ حاتىن جولداپتى. اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نەسىپبەك ايت ۇلى ارناۋ ولەڭ وقىدى.

قۇتتىقتاۋدان كەيىن كونفەرەنتسيانى بايانداماشىلار جالعادى. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى، ساياسي عىلىمدار دوكتورى، پروفەسسور قۋانىش سۇلتانوۆ «قايراتكەرلىك پەن عالىمدىق جول توعىسىندا» اتتى بايانداماسىندا مىر­زاتاي جولداسبەكوۆتىڭ سان قىرلى قىرىن اشىپ سويلەدى.

«مىرزاتاي اعامىزدىڭ بىزدەن ار­تىقشىلىعى – ۇلىلاردىڭ الدىن كورىپ، ولاردان ءدارىس الدى. «اسىل­دارىم» اتتى ەسسەسىندە: ء«بىز كەشەگى ۇلى اعالارىمىزدىڭ الدىن كورگەن با­قىتتى ۇرپاقپىز» دەپ، مۇحتار اۋەزوۆ، الكەي مارعۇلان، زەينوللا قاب­دولوۆ، بەيسەنباي كەنجەباەۆ، مۇحا­مەدجان قاراتاەۆ، تەمىرعالي نۇرتا­زين سەكىلدى ۇستازدارى تۋرالى شەجىرە تولعادى. مىرزاكەڭ قانداي لاۋازىمدى قىزمەت اتقارسا دا، سول قىزمەتتىڭ بەدەلىن كوتەردى. تاۋەلسىزدىك الاردا انا ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرگەن ەكى تۇلعانىڭ ءبىرى – وزبەكالى جانىبەكوۆ بولسا، ەكىنشىسى – مىرزاتاي جولداسبەكوۆ بولدى. قازاقستان كومپارتياسى ورتا­لىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا ءبولىمىن باسقارعاندا الاش ارىستارىن اقتاۋ مەن ولاردى تاريح ساحناسىنا شىعارۋعا ۇلەس قوستى. ەگەمەندىك العاسىن ءبىرىنشى قازاق قۇرىلتايىن وتكىزۋدىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى» دەي كەلىپ، عالىمنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىندەگى ىرگەلى ىزدەنىستەرىن سارالادى.

قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ «مىرزاكەڭ مەكتەبى» دەگەن بايانداماسىندا م.جولداسبەكوۆتىڭ عىلىمي كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاعان­دا «ۆوپروسى ليتەراتۋرى» اتتى بەدەلدى جۋرنالدا «قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى 12 عاسىرعا ءارى شەگەرىلدى» دەپ جازىل­عاندىعىن جەتكىزىپ، ونىڭ قايرات­كەرلىك قىزمەتى قازاقستان ورتالىق كومي­تەتىندە ەرەكشە كورىنىپ، پارتيالىق قالىپتاسقان ستاندارتتارعا باعىنباي جۇمىس ىستەپ، ەل يگىلىگى جولىندا كوپتەگەن شارۋالاردى اتقارعاندىعىنا توقتالدى. تۇركىتانۋشى عالىم، پرو­فەس­سور شاكىر ىبىراەۆ «رۋنيكالىق جاز­با ەسكەرتكىشتەرى – ادەبي مۇرا» اتتى بايانداماسىندا عالىمنىڭ تۇرك قاعاناتى كەزىندەگى ورحون-ەنيسەي جازبا ەسكەرتكىشتەرىن قازاق عالىمدارى اراسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ، جاڭاشا زەردەلەگەندىگىن ءسوز ەتتى. ايتىسكەر اقىن، عالىم سەرىكزات دۇيسەنعازين عالىمنىڭ ل.ن.گۋ­مي­لەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى كەزىندە جاس ايتىسكەر اقىنداردى عىلىم جولىنا اكەلىپ، قولداۋ كورسەتكەندىگىن ايتتى. سونداي-اق تۇركياداعى حادجى بايرام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى نەدجيە يىلدىز ونلاين بايانداما جاسادى. ەكى سەكتسياعا بولىنگەن كونفەرەنتسيا سوڭىندا قارار قابىلداندى.

مازمۇندى جيىن سوڭى اسەم ءان مەن كۇمبىرلەگەن كۇيگە ۇلاستى. وپەرا ءانشىسى كەنجەعالي مىرجىقباي «دۋدار-ايدى» شىرقاسا، جىرشى ەلمۇرا جاڭابەرگەن نۇرتۋعاننىڭ تەرمەسىن توگىلتىپ، كۇيشى جانعالي ءجۇزباي مەرەيتوي يەسىنىڭ «تولعاۋ» كۇيىن تارتتى. سونىمەن بىرگە تالانتتى ءداستۇرلى انشىلەر كلارا تولەنباەۆا، گۇلميرا سارينا، گۇلزيرا بوكەيحان، جازگۇل داڭىلباەۆا مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ەلگە تانىمال تۋىندىلارىن ورىنداپ، جينالعان قاۋىمنىڭ كوڭىلىن سەرپىلتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

جەتى وڭىردە 2 گرادۋس ۇسىك جۇرەدى

اۋا رايى • بۇگىن، 18:48

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:50

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

ۇقساس جاڭالىقتار