«پوليتسيا جۇمىسىنىڭ قازاقستاندىق سەرۆيستىك مودەلى: پەرسپەكتيۆالارى جانە دامۋ ستراتەگياسى». ءىىم بۇۇ-نىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسى جانە «قۇقىقتىق ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن وتكەن قۇقىقتىق فورۋم وسىلاي اتالدى.
پوليتسيا جۇمىسىنىڭ سەرۆيستىك مودەلىن ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى تالقىلانعان فورۋم جۇمىسىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرجان جيەنباەۆ, باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ, ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى يانكاۋسكاس كەستۋتيس مىرزا, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار, ديپلوماتيالىق ميسسيالار, زاڭ جانە عىلىمي قوعامداستىقتار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ باسشىلارى مەن جاۋاپتى وكىلدەرى قاتىستى. ۇلكەن ديالوگ الاڭىندا پوليتسيا جۇمىسىن ساپالى قايتا باعدارلاۋ, جۇيەنى بيۋروكراتيادان ارىلتۋ, مىقتى اناليتيكا نەگىزىندە پروبلەمالىق-باعدارلانعان ءتاسىلدى قولدانۋ, سونداي-اق قوعامنىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا قاتىستى ناقتى ۇسىنىستار ايتىلدى. وسىعان وراي حالىقارالىق جيىندا ءسوز الىپ, تۇجىرىمدى ويلارىن بىلدىرگەن بىرنەشە ساراپشىنىڭ پىكىرىن توپتاستىرىپ بەرۋدى ءجون كوردىك.
مارات احمەتجانوۆ,
ىشكى ىستەر ءمينيسترى:
– بيىلعى جولداۋىندا پرەزيدەنت ەل دامۋىنىڭ جاڭا ماقسات-تالاپتارىن بەلگىلەپ بەردى. ماڭىزدى قۇجاتتا جاڭا, ادىلەتتى قازاقستاننىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى دا ايتىلدى. قازىر وسى قاعيداتتاردى ىسكە اسىرۋدىڭ قولايلى ۋاقىتى. ساياسي ەرىك-جىگەر مەن قوعامنىڭ وزگەرۋى سايكەس كەلگەندە «مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى» اشىلدى. بۇل رەتتە پوليتسيا شەتتە قالماۋى ءتيىس. ويتكەنى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كۇن سايىن حالىقپەن بايلانىستا. بۇل تەك اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق زاڭناماعا قاتىستى ەمەس. مۇندا حالىققا كەڭەس بەرۋ, قىزمەت كورسەتۋ جانە كومەكتەسۋدىڭ باسقا دا سۇراقتارى بار. سوندىقتان قوعاممەن بايلانىستى جاقسارتىپ, حالىقپەن سەرىكتەستىك قاتىناستاردى دامىتۋ قاجەت. بۇل جۇمىس سەرۆيستىك مودەلگە اۋىسۋدىڭ اياسىندا باستالدى.
بىرىنشىدەن, سەرۆيستىك پوليتسيانىڭ ءمانى – پوليتسياعا جۇگىنگەن ءاربىر ادامعا زاڭدى, ۋاقتىلى, جان-جاقتى اقپاراتتاندىرىلعان, سىپايى ءارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەپىلى دەگەن ءسوز. ەكىنشىدەن, بۇل پروبلەمالىق باعدارلانعان ءتاسىلدى ەنگىزۋ. ءار اۋداننىڭ جانە جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ تۇرعىندارى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن جەرگىلىكتى پوليتسيا ورگاندارىمەن بىرگە شەشەتىنىنە سەنىمدى بولۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءوز ميسسياسىن قازاقستان حالقىنا قىزمەت ەتۋ جانە ونى قورعاۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايعا دايىن ءارى جان-جاقتى بولۋعا ءتيىس. ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جۇمىسىنا قاراپايىم حالىقتىڭ بەرەر باعاسى پوليتسيانىڭ ماڭىزدى ۇيىمداستىرۋشىلىق كريتەريىنە اينالۋى كەرەك. بۇل تاسىلدەردى ەنگىزۋ ءۇشىن پوليتسيا تسيفرلاندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا ءتيىس. بۇل قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ اشىقتىعىن, تيىمدىلىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىز قازىر قوعامنىڭ پوليتسيادان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەتىنىن مويىندايمىز. سونداي-اق سىنعا اشىق بولۋىمىز كەرەك ەكەنىن تۇسىنەمىز. كەز كەلگەن سالا ءوز ىشكى ماسەلەلەرى مەن قاتەلىكتەرىن مويىنداماي, دامي المايدى. قاتەلىكتى مويىنداۋ دا باتىلدىق. ال ءبىزدىڭ سالادا پروبلەمالار بار. ءبىز ولاردى جاسىرمايمىز جانە ولاردى جۇيەلى تۇردە شەشەمىز. بۇل جۇمىس جان-جاقتى تالداۋ مەن عىلىمي كوزقاراستى قاجەت ەتەدى. ول ءۇشىن جاڭا پروتسەستەر, مەحانيزمدەر, جۇمىس ىستەۋ الگوريتمىن قۇرۋ كەرەك. ءبىز قوعاممەن سەرىكتەستىكتە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋدىڭ اشىق پروتسەسىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جۇمىستا ءبىز ورتاق ماقسات – قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بارلىق مۇددەلى تاراپتارمەن ىنتىماقتاسۋعا دايىنبىز.
بەرىك اسىلوۆ,
باس پروكۋرور:
– «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسى پوليتسيا سالاسىنا رەفورما جۇرگىزۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. جالپى بۇل قازىرگى ۋاقىتتىڭ دا تالابى. فورۋم جۇمىسىندا پوليتسيانىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ, ستراتەگيانىڭ ءوزىن جانە ءىىم قۇرىلىمىنىڭ قىزمەتىن وزگەرتۋ تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. ال مۇنىڭ بارلىعى ازاماتتارعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە, ولاردىڭ پروبلەمالارىن دەر كەزىندە شەشىپ, قاۋىپسىزدىگى مەن جايلى ءومىر سۇرۋىنە باعىتتالعان.
پوليتسيانىڭ ەڭ باستى مىندەتى – قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن قىلمىستىڭ الدىن الۋ, بيلىك ورگاندارىنىڭ ازاماتتارعا قولجەتىمدىلىگى. پروكۋراتۋرا باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا 2017 جىلدان باستاپ اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق ىستەردى تسيفرلاندىرۋدى باستادى. بۇگىندە پوليتسياداعى اكىمشىلىك حاتتامالاردىڭ 80 پايىزى ەلەكتروندى فورماتتا راسىمدەلەدى.
ءىىم-مەن بىرلەسىپ, ءبىز 2020 جىلى تۇتىنۋشى باسىمدىعى بار مودەلدى ەنگىزۋگە كىرىستىك, بۇل تەرگەۋ, پروكۋراتۋرا جانە سوت ورگاندارى اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ايماعىن ناقتى ايقىنداپ بەردى. ەگەر پوليتسيا قىلمىستى انىقتاپ, تىركەسە, پروكۋرور دالەلدەمەلەرگە باعا بەرەدى, ءىستى سوتقا جىبەرەدى. سوت باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى جانە ۇكىم شىعارادى, جازانى بەلگىلەيدى. ەنگىزۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە پروكۋرورلار تەرگەۋشىنىڭ بارلىق نەگىزگى شەشىمدەرىن كەلىسە باستادى. ادامدى كۇدىكتى دەپ تانۋ, ونىڭ ارەكەتىن سارالاۋ, ءىستى توقتاتا تۇرۋ جانە توقتاتۋ تۋرالى بارلىق شەشىمدەر پروكۋراتۋرامەن كەلىسىلەدى. ياعني قىلمىستىق پروتسەسس بويىنشا بارلىق قۇقىقتىق ءىس-ارەكەتتەر پروكۋرور ارقىلى وتەدى. بۇل, ارينە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا وڭ ناتيجە بەرەدى.
الەكسەي كالايچيدي,
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قاۋىپسىزدىك جانە قۇقىقتىق ءتارتىپ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
– حالىقارالىق فورۋمدا لاتۆيا, نيدەرلاندتان كەلگەن ارىپتەستەرىمىزدىڭ باياندامالارىن تىڭدادىق. ولار ءوز ەلدەرىندە سەرۆيستىك مودەلدى ەنگىزۋدى ەڭ الدىمەن قاۋىپسىزدىك وفيتسەرلەرىنەن باستاعانىن ايتىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟! سەبەبى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ەكى ماسەلەدە. بۇل – مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى جانە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ازاماتتار اراسىنداعى كوممۋنيكاتسيانىڭ ناشارلىعى. ەكىنشىسى – قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى. ال بۇل ماسەلە ەلىمىزدە ءالى كۇنگە اقساپ تۇر.
قوعامدا حالىقپەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەيتىن پوليتسيا وكىلى كىم؟ جۇرتپەن ءجيى بايلانىسىپ, ءتۇرلى داۋ-داماي مەن كيكىلجىڭنىڭ ورتاسىندا قالاتىندار كىم؟ ارينە, ولار – ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى. سول سەبەپتى دە قوعام مۇشەلەرىنە ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋ جانە ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن قولداۋ مەن رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋعا باعىتتالعان بۇل جوبا ەڭ ءبىرىنشى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردان باستالدى. مەملەكەت باسشىسى سەرۆيسكە باعدارلانعان پوليتسيا مودەلىن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنەن باستاۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى, وندا باستى ءرول ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتىنە جۇكتەلەدى. الايدا بۇل سەرۆيستىڭ وسىمەن اياقتالاتىنىن بىلدىرمەيدى.
الەكسەي ميليۋك,
ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى:
– تاجىريبەلى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, عالىمدار مەن ساياساتكەرلەر پوليتسيا جۇمىسىندا جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ قارىم-قاتىناسىن كۇشەيتۋ جونىندە ءجيى ايتىپ ءجۇر. ويتكەنى پوليتسيادا الەۋمەتتىك ماسەلەلەر مەن قىلمىستىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن جوياتىن رەسۋرستار جوق. سوندىقتان باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, اتاپ ايتقاندا, ازاماتتىق قوعامنىڭ قولداۋىنا مۇقتاج ەكەنىن مويىنداۋىمىز قاجەت. ال ازاماتتاردىڭ ءۇنى ەستىلىپ, مۇڭ-مۇقتاجدارى ءتيىستى جەرگە جەتۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءتيىستى جاعداي مەن الاڭدار جاساۋ قاجەت. بۇل ءتاسىل مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا تولىق سايكەس كەلەدى.
حالىقارالىق تاجىريبەدە بۇل ماسەلەلەر تالدامالىق پروبلەمالىق-باعدارلانعان ءتاسىل ارقىلى شەشىلىپ كەلەدى. كوپتەگەن شەت مەملەكەتتە پوليتسيانىڭ باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە ەتەنە جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى ءارى قاۋىپسىز جاعداي جاسالعان. ارينە, سەرۆيستىك مودەل بارلىق ەلدەر ءۇشىن امبەباپ بولىپ تابىلمايدى. ولار ەڭ الدىمەن ناقتى جەرگىلىكتى جاعدايلارعا, ۇلتتىق مادەنيەتكە, مەنتاليتەتكە, زاڭناماعا جانە رەسۋرستىق مۇمكىندىكتەرگە بەيىمدەلەدى. ماسەلەن, ۇلىبريتانيا, كانادا جانە ەىدۇ-نىڭ باسقا ەلدەرىندە پوليتسيامەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى نىساندارى ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ونى وزدەرى «قىلمىس پەن تارتىپسىزدىكتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى سەرىكتەستىك» دەپ اتايدى. مۇنداعى سەرىكتەستىك دەگەنىمىز – ءتۇرلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى مەن بەلسەندى قوعامنان تۇراتىن اناليتيكالىق ورتالىق. ءبىر عانا ۇلىبريتانيادا وسىنداي 350-دەن استام سەرىكتەستىك بار. ولاردىڭ مىندەتتەرى بەلگىلى ءبىر اۋماقتىڭ پروبلەمالارىنا بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. سوڭعى 20 جىلدا بۇل سەرىكتەستىكتەر جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى شەشۋدە, رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋدا وزدەرىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. بۇل قىزمەتتىڭ ناتيجەسى حالىقتىڭ مەملەكەتتىك اپپارات جۇمىسىنا ارتقان سەنىمىنەن-اق ايقىن كورىنەدى.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, ءىىم حالىقارالىق تاجىريبەنى, ولاردىڭ قاتەلىكتەرى مەن جەتىستىكتەرىن, سونداي-اق قولدا بار ۇلتتىق الەۋەتتى زەردەلەپ, ەقىۇ-مەن بىرلەسىپ, قاراعاندى قالاسىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلىنىڭ بىرلەسكەن قاناتقاقتى جوباسىن ىسكە قوستى. وسىعان وراي وبلىس اكىمى جەڭىس قاسىمبەككە ەرەكشە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. سەبەبى شىنى كەرەك, العاشىندا بۇل جوبانىڭ ناتيجەلىلىگىنە كوپشىلىك سەنە قويعان جوق. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەنى وزدەرىنە جايلى ايماقتان شىعۋعا ق ۇلىقسىز بولاتىن. ءدال وسىنداي كەدەرگىلەرگە تاپ بولاتىنىمىزدى حالىقارالىق ساراپشىلار ءاۋ باستا ەسكەرتكەن ەدى.
ناقتى جوباعا توقتالار بولساق, اكىمدىك جانىنان قۇرىلعان قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق توپ ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىستارىن جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل توپتىڭ قۇرامىنا پوليتسيا, پروكۋراتۋرا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ورگاندارى, پوليتسيا اكادەمياسى, اكىمدىك, سونداي-اق جۇرتشىلىقتىڭ ساراپشىلارى كىردى. حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى پروبلەمالارى مەن قاجەتتىلىكتەرىن انىقتاۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى رەسمي ستاتيستيكانى قوسا العاندا, بارلىق قاجەتتى دەرەكتەردى جيناۋ, ازاماتتار مەن پوليتسەيلەرگە الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جانە ساۋالدامالار جۇرگىزۋ, سونداي-اق بارلىق الىنعان دەرەكتەردى تەك پوليتسيا قىزمەتى پريزماسى ارقىلى ەمەس, باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ساراپشىلارى تۇرعىسىنان تالداۋ – مىنە, ۆەدومستۆوارالىق توپتىڭ الدىنا قويىلعان باستى تالاپتار وسىلار.
انىقتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ بويىنشا وڭتايلى ۇسىنىستار ازىرلەنىپ, ولاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اكىمگە ۇسىنىلادى. بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ شەشىمدەردى ورىنداۋ مونيتورينگى جۇرگىزىلىپ, كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ تيىمدىلىگىنىڭ ينديكاتورلارى بەلگىلەنىپ وتىراتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. جيناقتالعان تاجىريبە بويىنشا دەرەكتەر بازاسى تۇراقتى تۇردە جاڭارتىلىپ وتىرادى. توپتى قارجىلاندىرۋ تولىق اكىمدىك پەن پوليتسياعا جۇكتەلگەن.
بيىل بۇل تاجىريبەنى بارلىق اۋدان مەن قالادا دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ءار اۋىلعا ءتان وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, پوليتسيا, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حالىقتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە.
ارينە, جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا قيىندىقتار بولدى. ەڭ ءبىرىنشى, ايماقتارداعى جەكەلەگەن باسشىلاردىڭ سەنىمسىزدىگى كوپ كەدەرگى كەلتىردى. ويتكەنى ءوڭىر باسشىلارىنىڭ سكەپتيتسيزمى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ سەرۆيستىك تاسىلدەرىن كەڭىنەن ەنگىزۋ پروتسەسىن ەداۋىر كەشىكتىردى. ال جەرگىلىكتى بيلىك جوباعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان وڭىرلەردە ول قازىردىڭ وزىندە وڭ ناتيجە بەرۋدە. جالپى قاراعاندى جوباسى ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەدى, ەڭ باستىسى, مۇددەلى ورگاندار مەن سەرىكتەستەردىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا قۇندى تاجىريبە جيناقتالىپ, بەلگىلى ءبىر ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى.
مارات قوجاەۆ,
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس, سەرۆيستىك پوليتسيا – بۇل پوليتسيا قىزمەتىنە دەگەن جاڭا كوزقاراس, وندا پوليتسيانىڭ يدەولوگياسى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىق ستراتەگياسى ازاماتتارعا ساپالى پوليتسيا قىزمەتىن كورسەتۋگە جانە قوعاممەن سەرىكتەستىكتە قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعان. الەمدە سەرۆيستىك پوليتسيانىڭ بىرىڭعاي مودەلى جوق, بىراق ورتاق قاعيداتتار بار. ولار – تانىمالدىق, قولجەتىمدىلىك, تىلەكتەستىك, اشىقتىق جانە ەسەپتىلىك.
پوليتسيانىڭ ءداستۇرلى جۇمىسىندا باستى ماقسات قىلمىسقا قارسى كۇرەسكە باعىتتالعان. سوندىقتان «قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جاۋاپ بەرۋ» دەگەن جەدەل جۇمىس ءستيلى پايدا بولادى.
جاپونيا, كورەيا, سينگاپۋر سەكىلدى دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە قالالاردىڭ نەعۇرلىم كريمينوگەندى ۋچاسكەلەرىندە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ مودۋلدىك بەكەتتەرى ورناتىلعان. بۇل بەكەتتەردە قىزمەت اتقارۋ جانە ازاماتتاردى تاۋلىك بويى قابىلداۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان.
ەلىمىزدە وتكەن جىلى 91 زاماناۋي ۋچاسكەلىك پۋنكت جانە 61 ءمودۋلدى پوليتسيا بەكەتى پايدالانۋعا بەرىلدى. قوعامدىق ورىنداردا جانە اۆتوماگيسترالداردا 40-قا جۋىق «SOS باتىرماسى» ورناتىلدى. سونداي-اق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە بەينە قوڭىراۋ ارقىلى ونلاين فورماتتا ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە جەدەل دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 102 ءموبيلدى قوسىمشاسى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىندە قاناتقاقتى جوبا ەلىمىزدىڭ 18 وڭىرىندە ىسكە قوسىلدى, ال قاراعاندى وبلىسىندا بۇل جوبا سوڭعى ءتورت جىلدىڭ كولەمىندە مونوقالالار مەن اۋدانداردا كەڭەيتىلۋدە. ءبىزدىڭ بۇل جوبادان كۇتەرىمىز وتە كوپ.
باستى ماقسات – مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارى, كاسىبي پوليتسيا مەن ىقىلاستى قوعامداستىق اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋدىڭ ءبىرتۇتاس جۇيەسىن قۇرۋ. ال جوبا وسى جۇيەنىڭ ىرگەتاسى بولۋعا ءتيىس. بۇل جۇيەدە باسشىلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ توراعاسى – اكىمگە بەرىلەدى. قاناتقاقتى جوبانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پوليتسيا جۇمىسىنىڭ قازاقستاندىق سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسى ازىرلەنەدى.
كەستۋتيس يانكاۋسكاس,
ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى:
– قازىرگى تاڭدا ەۋروپالىق وداققا 27 مەملەكەت مۇشە. بۇل دەگەنىڭىز 450 ميلليون ادامنان تۇراتىن وتە اۋقىمدى بلوك. بۇل ەلدەردىڭ ارقايسىسىندا ءتۇرلى مودەلدەر بار. ءار مودەلدىڭ وزىندىك مول تاجىريبەسى جيناقتالعان. جاڭا قازاقستاندى قۇرۋدا ءبىز وسى ۇدەرىستەردىڭ ءبىر بولىگى بولعانىمىزعا جانە ەۋروپالىق وداق پەن بىزگە مۇشە ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەلەرىمەن بولىسكەنىمىزگە قۋانىشتىمىز. سوڭعى ۋاقىتتا قازاقستان پوليتسياسى مەن زاڭ جۇيەسى بيلىك مودەلىنەن باس تارتىپ, قىزمەت كورسەتۋ ۇلگىسىنە كوشۋگە تىرىسۋدا. بۇل, ەڭ الدىمەن, ساپانى باعالاۋعا قاتىستى.
نازگۇل ەرعاليەۆا,
«قۇقىقتىق ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى:
– جوبا شەڭبەرىندە سەرۆيستىك پوليتسيا قاعيداتتارىنا سايكەس ەڭ ءبىرىنشى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جۇيەسى جەتىلدىرىلۋ كوزدەلدى. وسىعان وراي جەرگىلىكتى پوليتسيا جۇمىسىنىڭ جاڭا تەتىكتەرى قاراستىرىلىپ, قۇرالدارى مەن ادىستەرى ەنگىزىلدى. تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ كەشەندى تالداۋى جانە پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ نەگىزىندە ء«تيىمدى ۋچاسكەلىك» مودەلى قۇرىلدى.
قاناتقاقتى جوبانىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى – قازاقستان پوليتسياسى. سول سەبەپتى وسى سالانىڭ قىزمەتىنە «سەرۆيستىك پوليتسيانى» جاپپاي ەنگىزۋ ءۇشىن الدىمەن ونىڭ حالىقارالىق مودەلىنە بەيىمدەۋ قاجەت بولدى. بۇگىنگى تاڭدا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جانە ازاماتتاردىڭ سۇرانىستارىنا ءتيىمدى جاۋاپ بەرۋ جەكە پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ دە, جالپى پوليتسيا جۇمىسىنىڭ دا نەگىزگى كورسەتكىشى بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدا الدىمەن ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىن اقپاراتتىق تۇرعىدان جان-جاقتى قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. ويتكەنى قاراپايىم حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار ارىز-وتىنىشپەن كەلگەن كەز كەلگەن ازاماتقا دۇرىس باعىت سىلتەپ, قاجەتتى كەڭەس بەرۋى كەرەك.
ءبىز پوليتسيا مەن حالىق اراسىنداعى سەنىم تۋرالى كوپ ايتامىز. ال پوليتسياعا دەگەن سەنىمدى ارتتىراتىن نەگىزگى فاكتورلار قانداي؟ ول – ەڭ ءبىرىنشى رەسمي بايلانىستاردىڭ سانى مەن ساپاسى, پوليتسيا جۇمىسى تۋرالى اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن اشىقتىعى. ياعني جۇرتشىلىقپەن كەرى بايلانىس ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنگەن ءجون. وتىنىشپەن كەلگەن, قانداي دا ءبىر قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ قۇربانى بولعان ادام ەڭ الدىمەن ءتيىمدى كوممۋنيكاتسيانى قالايدى. ستراتەگيا سەرۆيستىك مودەلدى دامىتۋدىڭ ءتورت ۆەكتورىنا باعىتتالعان, ولار – قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن پوليتسيانىڭ قادامدىق قولجەتىمدىلىگى, پوليتسيا جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, قىلمىستىڭ الدىن الۋ جانە جەرگىلىكتى قوعامداستىقپەن ارىپتەستىك.
جوبانى ەنگىزۋ بارىسىندا ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستىڭ بارلىعى تاجىريبەدە سىناقتان وتكەنىن ايتا كەتكىم كەلەدى. فورۋم بارىسىندا كەلتىرىلگەن دەرەكتەر دە ساپالى اناليتيكاعا نەگىزدەلگەن.
ءتۇيىن. ەلىمىزدە پوليتسيا جۇمىسىنا سەرۆيستىك تاسىلدەردى ەنگىزۋ جوباسى 2018 جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. العاشقى تاجىريبە الاڭى رەتىندە نۇر-سۇلتان مەن قاراعاندى قالالارى تاڭدالىپ الىنعان بولاتىن. سەرۆيستىك پوليتسيا – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى. ال ونىڭ باستى قاعيداتى «ىشكى ىستەر ورگاندارى – جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك – حالىق» دەپ اتالاتىن ۇشتىكتىڭ ءوزارا سەرىكتەستىگىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى.
