ادەبيەت • 25 مامىر، 2022

قازاقى بۇرىم، دەلانىڭ شاشى

34 رەت كورسەتىلدى

پاراقتارعا سىڭگەن سوزدەردە ءومىردىڭ ءوزى، زامانانىڭ سىرى بار. اقىن دۇيسەنبەك قاناتباەۆتىڭ «بۇرىم» اتتى ولەڭىندە سوناۋ زۇلمات جىلدارى مايدانعا اتتانىپ بارا جاتقان قازاق قىزىنىڭ بۇكىل سەزىمى، ەلگە، جەرگە دەگەن قۇرمەتى، ساناسىنا تۇسكەن سالماقتىڭ انتەك بۇلقىنىسى جاتىر.

جەتى شۋماقتان تۇراتىن ولەڭنىڭ ءون-بويىندا ادامنىڭ تۋعان دالاسى مەن وتانىنا ايتاتىن ءسوزى مەن سىرى استارلانىپ بەرىلگەن.

«ايقاسقا بارام ولىممەن،

قايتەمىن جالعىز باس قامىن،

بۇرىمىمدى توگىلگەن،

تۋعان جەر، ساعان تاستادىم.

وزىڭدە قالسىن بۇرىمىم،

قوش بوپ تۇر، بايتاق قىرلارىم،

كەسىلىپ قالعان قىزىعىم –

ايتا الماي كەتكەن سىرلارىم!».

وسى جەردە ءبىزدىڭ ەسىمىزگە اتاقتى بايرون اقىننىڭ «ەففاي قىزى» اتتى جىرى تۇسەدى. ول تۋىندىدا دا مايدانعا بارا جاتقان قىزدىڭ سوڭعى ءسوزى ولەڭ بولىپ كەستەلەنەدى. ۇقساماعان ەل، ءارتۇرلى سالت، بىراق تاريح پەن ۋاقىتتىڭ شىندىعى بىرەۋ عانا. بايرون دا، قاناتاباەۆ تا ءولىم مەن ءومىر تايتالاسىنا تۇسكەن جاننىڭ جالعىز ءساتىن اسەم دە ويلى جىرعا اينالدىرىپ، وقىرمانعا ۇسىنىپ وتىر. دەمەك «ولەڭنىڭ تەك قايشىلىقتان تۋاتىنى» (مۇقاعالي ماقاتاەۆ) راس. بۇل بۇلجىماس اقيقاتتىڭ ءوزى.

«شاشىمدى ماقتاپ ايتسا ناز

قيناپ ەم جىگىت تالايىن...

توقتاشى ءسال-ءسال، شاشتاراز،

ايناعا قاراپ الايىن...

شاقىرىپ اپات گۇرىلى،

مايداندا جاتتى ۇيىپ قان.

ارۋدىڭ اسەم بۇرىمى

كەسىلىپ ءتۇستى يىقتان.

قارا جەر بەتىن قان قىلىپ،

وكوپتان تالاي تۇرمادى.

ۇيقىدا قازىر ماڭگىلىك،

باتىر قىز – مايدان قۇربانى».

نە كەرەك، سوعىستىڭ سۇمدىعىن جىرلاپ تا، ايتىپ تا تاۋىسا الماسپىز. ال دۇيسەنبەك قاناتباەۆتىڭ وسى ولەڭىندەگى ادامنىڭ جانى، قاتەر الدىنداعى ىشكى دايىندىعى، كوڭىل كۇيى ءبارى-ءبارى شەبەرلىكتىڭ تۋىندىسى ەكەنىن دالەلدەپ تۇر ەمەس پە؟! قالاي ايتساق تا، سوعىس تۋرالى شىعارمانىڭ سوڭى تراگەديا­مەن اياقتالادى. «بۇرىمنىڭ» سوڭى دا وسى ءۇردىستى قايتالايدى. جالعىز ولەڭنەن اقىننىڭ پوەتيكالىق قۋاتىن بايقاۋعا بولاتىن شىعار، ال ءبىز ءۇشىن دۇيسەنبەك قاناتباەۆتىڭ پوەزياسى – ءمىنسىز الەم.

 امەريكالىق جازۋشى و.گەنريدىڭ «روج­دەستۆو تارتۋى» اتتى اڭگىمەسىندە دە ءدال وسىنداي اڭگىمە ءوربيدى.

«وسىدان سوڭ شيراق قيمىلداپ، كونەتوز پالتوسى مەن قوڭىر قالپاعىن كيىپ، اسىعىس سىرتقا شىعا جونەلدى. جىلاۋدان دومبىققان كوزدەرىمەن كوشەدەگى ۋ-شۋ كورىنىسكە قىزىعا ءارى قۇنىعا قاراۋمەن كەلەدى. دۇكەندەردى ارالاپ كەلە جاتىپ، «ايەل شاشىن ساتىپ الامىز» دەگەن جازۋى بار ەسىكتىڭ الدىنا توقتادى. ەتجەڭدى دۇكەن قوجايىنىنا دەلا توتەسىنەن سۇراق قويدى:

– شاشىمدى ساتىپ الاسىز با؟

– ارينە، قالپاعىڭىزدى شەشىڭىز، شاشىڭىزدى كورەيىن، – دەدى دۇكەن يەسى.

قالىڭ ءارى ۇزىن قوڭىر ءتۇستى بۇرىم جىلانشا يرەلەڭدەپ تارقاتىلا كەتتى.

– 20 دوللار، – دەدى ساتىپ الۋشى دەلانىڭ شاشىن ۇستاپ كورىپ.

– تەزىرەك كەسىڭىز دە اقشاسىن بەرىڭىز، – دەپ جاۋاپ قاتتى دەلا».

ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان ەكى اڭگىمە ەكى ءتۇرلى باعىتتا، ياعني ەكى ەلدە بولعانىن اڭدايمىز. بىراق ەكەۋىنىڭ دە وزەكتى تۇسى – شاش. شاشىن قيىپ، مايدانعا اتتانعان قازاق قىزى مەن كۇيەۋىنە تارتۋ الىپ بەرۋ ءۇشىن قولاڭ شاشىن ساتقان باتىس قوعامىنىڭ قىزى.

قازاقى بۇرىمنىڭ يەسى مەن و.گەنريدىڭ كەيىپكەرى دەلانىڭ اراسىنداعى بايلانىس تا بىرەۋ، ول – نيەت. ءبىرى ءولىم اۋزىنا كەتىپ بارا جاتىپ شاشىنا سىر ايتىپ، تۋعان دالاسىنا، ەلىنە دەگەن ىشكى سىرىن بىلدىرسە، ءبىرى ولىمنەن كەم تۇسپەيتىن جوقشىلىقتان شاشىن ساۋداعا سالىپ، سۇيگەنىن قۋانتپاقشى. وكىنەرلىگى، ەكەۋىنىڭ دە ءومىرى تراگەديامەن اياقتالادى. باتىر قىز مايداندا وپات بولادى، ال دەلانىڭ تارتۋى كۇيەۋىنە تۇككە جارامسىز بولىپ قالادى. ويت­كەنى ول كۇيەۋىنە ساعاتتىڭ باۋىن ساتىپ العان ەدى. ال دجيم ايەلىنە تاراق ساتىپ الىپتى.

«مەنىڭ شاشىم كوپ وتپەي ۇزىن بولىپ وسەدى، دجيم، – دەدى ول اۋزىنا باسقا ءسوز تۇس­پەي. سوسىن ول جۇگىرىپ بارىپ كۇيەۋىنە العان مەرەكەلىك تارتۋىن اكەلدى دە ءدجيمنىڭ قولىنا ۇستاتتى.

– ادەمى شىعار، ءا؟ دۇكەن بىتكەندى ارالاپ ءجۇرىپ، وسىنى قالادىم. بۇدان كەيىن ساعاتىڭا كۇنىنە ءجۇز رەت قاراساڭ دا بولادى. قانە، ساعا­تىڭدى اكەلشى، وعان جاڭا باۋىن تاعىپ كورەيىك.

دجيم ءمىز باقپاستان ءۇنسىز وتىرا بەردى، ءتىپتى نە ىستەرىن بىلمەگەندەي كۇلە باستادى.

– دەلا، ەكەۋمىزدىڭ دە مەرەكەلىك تارتۋىمىز ەستە قالارلىقتاي ەكەن، ولاردى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ساقتاپ قويالىق. مەن التىن ساعاتىمدى ساتىپ، ساعان تاراق الدىم. قانە، ەندى كەشكى اس ىشەلىك». بۇل الىپ شاھاردا ءومىر كەشكەن، ءبىر-ءبىرىن قۇلاي سۇيەتىن ەكى جاستىڭ ماحاببات حيكاياسىنان ءبىر تاراۋ ەدى.

مىنە، بۇل ءبىزدى تولعاندىرعان ەكى شىعار­ماداعى ۇقساستىق ەدى. ەكەۋى ەكى كەڭىستىكتە وربى­گەنىمەن، نەگىزى ءبىر سياقتى سەزىلە بەرەدى. قاي-قاشاندا ايەل زاتىنىڭ اسىل قۇندىلىعىنىڭ ءبىرى – شاشى بولسا كەرەك. ويتكەنى ولار قي­نالعان ساتتە شاشىنىڭ شاراپاتتارىن كورىپ كەلەدى. بۇرىمى تۋعان دالاسىنىڭ ساعى­نىشىن جاسىرعان قازاق قىزى مەن باتىس­تىق كەيىپكەر دەلا ەكى حالىقتىڭ تىنىسى دەپ قابىلداعان ءجون سياقتى. كەيىپكەرلەر سويلەسە، ار جاعىن­دا شىندىق تۇراتىنى ءسوزسىز. ال سول كەيىپ­كەرلەردى سويلەتكەن قالامگەرلەر ءتىلى  ۇلتتىڭ ءۇنى سەكىلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار باعامى ءوستى

قارجى • بۇگىن، 16:12

ۇقساس جاڭالىقتار