جۇگەن ۇستاپ قالماساق جارار ەدى...

دەرتتىڭ دەندەپ ەنگەن جەرى – ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنا قاراستى ەركىنشىلىك اۋىلى. بۇل اۋىل – مالدى, جاندى ەلدى مەكەن. تاراتىپ ايتاتۇعىن بولساق, 5 مىڭ حالىق مەكەن ەتەتىن اتا­قونىستا 10 مىڭ قارا مال, 15 مىڭعا جۋىق جىلقى, 11-12 مىڭ باس قوي-ەشكى باعىلادى. جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بەلەڭ العان بەلگىسىز اۋرۋ بۇگىن عانا پايدا بولىپ وتىرعان جوق, جاڭا جىل وتە وسىنداي ءبىر ناۋبەتتىڭ كەلىپ قالعاندىعى تۋرالى جامانات حاباردان جالپاق ەل قۇلاعدار بولعان. اياقتارى جەتەتىن جەرگە دەيىن بارىپ, سوزدەرى جە­تەتىن جەرگە دەيىن ايتىپ, جان­اي­قايىن جەتكىزىپ, دابىرالاپ دابىل قاققانىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۋاجىنە ەلەڭ ەتەتىن ەشكىم تابىلمادى. اۋەلى قارا مال اۋىرىپتى. العاشقى بەلگىسى سىلەكەيىنىڭ توقتاۋسىز كوپىرىپ اعۋى ەكەن. جىلداعىداي ۇيرەنشىكتى جەمشوبىن جەپ تۇرسا دا, نەگە ەكەنىن كىم ءبىلسىن, ىشتەرى وتكەن. ابدەن السىرەگەن سوڭ بىرىنەن كەيىن ءبىرى ولە بەرگەن. مال قىستاتۋ ماۋسىمىندا 200-گە جۋىق قارا مال ولگەن. ارقايسىسىنىڭ قۇنى ورتا ەسەپپەن 300 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە دەگەن كۇننىڭ وزىندە ءبىر وتباسىنىڭ ءۇش-ءتورت مالى ءولىپ جاتسا, قانشاما شىعىن ەمەس پە؟! قارا مال قىرعىن تارتقاننان كەيىن قوي-ەشكىنى شىعىن دەپ ەسەپتەۋگە دە شامالارى جەتپەگەن. قىستا قورادا قامالىپ تۇرعان اۋرۋ مال جا­يى­لىمعا شىققان كەزدە ساۋ مال­عا جۇقتىرىپ, دەرت دەڭگەيى دۇمەپ سالا بەرگەن. جالعىز ەركىنشىلىكتە عانا ەمەس, بەلگىسىز اۋرۋدىڭ قاۋپى وبلىستىڭ ءبىراز جەرىندە بار. وتكەن ەكى جىل ىشىندە 139 باس مال ولگەن.

مالساق قاۋىمنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مال اۋرۋىنىڭ بەلگىلەرى اۋسىلعا ۇقسايدى. ۆەتە­رينارلىق قىزمەت 2021 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى زەرتحاناعا 170 مارتە سىناما جىبەرسە, وسى جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا 38 سىناما جونەلتكەن. وسىلايشا, 209 مارتە سىنامانى زەرتحانا­دان وتكىزگەنىمەن, بۇل اۋرۋدىڭ قۇرامىندا اۋسىلدىڭ بەلگىلەرى جوق دەگەن قورىتىندى شىعارىلىپ وتىر.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بەلگىسىز اۋرۋدان مالدى ەمدەۋ, الدىن الۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلىپ جات­قانعا ۇقسايدى. ما­سەلەن, وتكەن جىلى وبلىستا 16 163 باس قارا مال ەمدەلىپ, جا­زىلعان. بيىل بەس ايدا 1 520 باس قارا مال, 320 قوي-ەشكى ايتپاي كەلگەن اپاتتىڭ تىرناعىنان امان قالعان. ءبىر عاجابى, اۋرۋ بەلگىسىز دەلىنگەنىمەن, ەمى بەلگىلى. دەرت تىم كوپ تارالعان جەر­دىڭ ءبىرى – تسەلينوگراد اۋدانى. وتكەن جىلى بۇل اۋداندا مال دارىگەرلەرى 5 177 مالدى ەمدەپ, جازعان. سونداي-اق قورعالجىن, ارشالى, ەرەيمەنتاۋ اۋداندارىندا دا بەلگىسىز اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالىپ, قارا مال مەن قوي-ەشكى اۋىرعان سوڭ ەمدەلگەن. مىنە, وسى كەزدە دابىل قاعىپ, قولداعى مالدى امان الىپ قالۋ ءۇشىن ەكپە ەگىلۋ كەرەك ەدى.

– ەكپە ەگىلمەگەننەن كەيىن بەلگىسىز مال اۋرۋى ەتەك الىپ كەتتى. اۋرۋدان ولگەن مالدىڭ ولىمتىگىن اۋىل تۇرعىندارى قو­قىسقا اپارىپ ءۇيىپ تاستادى. كەيىن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرى ولىمتىكتەردى كۇيدىرىپ جىبەردى. نەگىزى ول دا اۋرۋعا جول اشۋى مۇمكىن. ولگەن مالدى ساداقا دەر ەدىڭ, ءتول دە جوق. قارا مالدىڭ دا, ۇساق مالدىڭ دا ءتولى تۋا سالىپ ءولىپ جاتتى. ءولى تۋعاندارى دا بار, – دەيدى ەركىنشىلىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەرىكبول كەنجەبەك ۇلى.

سەرىكبول كەنجەبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاپپاي اۋرۋ كوكتەم شىعا باستالعان. ۋاقىتىندا ەكپە ەگىپ, بەلگىسىز اۋرۋدىڭ الدىن العاندا مۇنداي بولماس پا ەدى.

– ەندى نەسيەگە مال الىپ, شارۋامىزدى العا سۇيرەيمىز دەپ ۇمتىلعاندار قارىزدارىن قايتارا الماي دال. اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعى وسى مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان ادامدار عوي. ءتورت ت ۇلىگىن تەگىس قىرىپ الىپ, جۇ­گەن ۇستاپ قالسا, قايتىپ كۇن كور­مەك؟ ايتەۋىر, كۇندىز-ءتۇنى ۋا­يىمعا باتقان جۇرتتىڭ ىشكەنى ءىرىڭ, جەگەنى جەلىم بولىپ وتىر, – دەيدى سەرىكبول كەنجەبەك ۇلى.

وتكەن قىستا وبلىستاعى باعىم­داعى مال ازىقتان تارىل­ماعانىمەن, الدەبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى ءىرى قارانىڭ ءبىرشاما ازايىپ كەتكەنى تۋرالى اقپارات ايتىلعان ەدى. ەل ىشىندەگى مالساق قاۋىمنىڭ پايىمداۋىنشا, ىلگەرى باسقان قادامدى كەرى كەتىرىپ تۇرعان جاي بەلگىسىز مال اۋرۋى بولىپ تۇر. وسى ارادا بەلگىسىز دەگەن بولجام تۋرالى كۇدىكتى ويدىڭ قىلاڭ بەرەتىنى بار. ىقىلىم زاماننان بەرى ءتورت ت ۇلىك مال باعىپ كەلە جاتقان مالساق قاۋىم ءۇشىن اق سۇيەك جۇتپەن پارا-پار مال اۋرۋىنىڭ قاي-قايسىسى بولسىن بەلگىلى-تۇعىن. ال بەلگىسىز دەپ كۇلبىلتەلەۋدىڭ استارىندا قانداي ساياسات جاتىر؟! بالكىم, تابىنعا كەلگەن توپالاڭ تۋرالى ءتامام ەل قۇلاقتانسا, مال ەتىنىڭ وتپەي قالۋى مۇمكىن بە؟ جاۋىردى جابا توقىپ, بۇل ءوزى بۇرىن-سوڭدى بولماعان بەلگىسىز اۋرۋ دەپ جاسىراتىن بولساق, ەتىن جەپ, ءسۇتىن ىشكەن حالىق جاپپاي اۋرۋعا شالدىقپاي ما؟ مامانداردىڭ ايتۋىنا قا­را­عاندا, الگى اۋرۋ وتە جىلدام تا­­رايتىن ءتۇرى بار. قازىرگى كۇنى وبلىستىڭ استراحان, ارشالى, بۋراباي, بۇلاندى, ءبىرجان سال, ەرەيمەنتاۋ, زەرەندى, قور­عال­جىن, تسەلينوگراد اۋداندارى دەرت وشاعىنا اينالعان. دابىل قاعاتىن-اق جاي. مىڭ­داعان ءىرى قارا اۋىرعان سوڭ اياقتى مال جۇقپالى اۋرۋدى جۇقتىرماي تۇرا ما؟ بەلگىسىز اۋرۋ مەڭدەگەن مىڭ سان مال جايىلعان جايىلىم دەمىككەن دەرتتىڭ وشاعى ەمەس پە؟! مال سىلەكەيى جايىلىمداعى شالعىنعا جۇعىپ, ساۋ مال دا الگى وشاقتىڭ وقپانىندا ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جۇتىلىپ جاتسا, تىگەرگە تۇياق قالا ما؟

دەرت وشاعى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىندا دەندەپ تۇرعانىن جوعارىدا ايتتىق. اۋدانداعى ەرەيمەنتاۋ قالاسى اقمىرزا, ەركىنشىلىك, ۆەرەنكا جانە ەڭبەك ەلدى مەكەندەرىنىڭ جايىلىمدارى مەن 14 جايلاۋدا باعىلعان مال اۋرۋعا ۇشىراپ وتىر. وبلىستىق ۆەتەريناريا باسقارماسى باس­شىسىنىڭ ورىنباسارى يبرا­گيم بالتابايدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مال دارىگەرلەرى اۋرۋ العاش بەلگىلى بولعان كۇننەن باس­تاپ جۇمىس جۇرگىزۋدە. ايتسە دە, ەكپە ۋاقتىلى ەگىلمەگەندىكتەن, قاۋىپتىڭ بەتىن قايتارۋ مۇمكىن بولماي تۇر.

كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالعان 698 باس ءىرى قارا مال مەن 300-گە جۋىق قوي-ەشكى ساۋىققان. ال 19 باسى ارام ءولىپتى. وسى ارادا سال­ماق­تىڭ مال يەسىنە ءتۇسىپ وتىر­عانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ما­مانداردىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, مال اۋرۋىنىڭ ناقتى ءتۇرى بەل­گىسىز بولعاندىقتان  كارانتين جاريا­لانباعان. وسى اراسى مۇلدە تۇسىنىكسىز. قىرۋار مال­دىڭ قىناداي قىرىلىپ جات­قانىن كوز كورىپ وتىر. سى­نا­ماعا جىبەرىلگەنىمەن, اۋسىل اۋرۋى­نىڭ بەلگىسى جوق دەگەن قورى­تىندى جاسالۋدا. كارانتين جاريالانباعان سوڭ مال يەسىنە وتەماقى تولەنبەيدى. ال جاريالاي قالسا, مال اۋرۋى ەتەك العان جەردەن مال ەتىن كىم ساتىپ السىن؟! بىزدىڭشە, ماسەلەنىڭ ءمانىسى وسى تۇيىنگە كەلىپ تىرەلىپ تۇر.

ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ ۆەتەرينارلىق ستانساسى اۋرۋعا شال­دىققان مالداردى ەمدەۋ ءۇشىن 5 ملن تەڭگە كولە­مىن­­­دەگى قايتارىمدى قارجىعا ءدارى-دارمەك ساتىپ العان. قول­دا­نىس­تاعى زاڭناماعا سايكەس بۇل ورايداعى شىعىندى مال يەلەرىنىڭ وزدەرى وتەيدى. ال اۋرۋ بەلگىسىز بولسا, وندا قالاي ەمدەمەك؟ اينالىپ كەلگەندە شوقپاردىڭ جۋان باسى ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ باسىن ءتولىنىڭ ەسەبىنەن كوبەيتەمىز دەپ نەسيە الىپ, جاتپاي-تۇرماي جۇمىس ىستەپ, جانتالاسىپ جاتقان ەلگە تيگەلى تۇر. ەڭ دۇرىسى, اقيقاتىن ايتۋ, كارانتين جاريالاۋ, ءتيىستى شارالاردى قولدانۋ. سوندا عانا ەتەك الىپ بارا جاتقان بەلگىسىز اۋرۋ بىردەن ساپ تىيىلماسا دا, جايىلۋ كولەمى تارىلار ەدى. ءدال قازىر قالعان مالدى امان ساقتاۋ باستى ۋايىم بولىپ تۇر.

ەركىنشىلىك اۋىلىنداعى اسا قاۋىپتى مال اۋرۋى بەلگىلى بولعاننان كەيىن ءساۋىر ايىنىڭ 11-29 كۇندەرى سىناماعا جىبە­رىلگەن. كەلگەن جاۋاپ بەلگىلى. اۋسىلدان امان. ونداي بەلگى باي­قالمادى دەگەن سىڭايلى. ازىرگە مال يەلەرىنە ساقتانۋ قاجەت­­تىگى ەسكەرتىلۋدە.

اقمولا وبلىسى