پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ەلىمىزدە ساپالى قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى سەنات دەپۋتاتتارى زاڭ ماماندارىن دايارلاۋداعى وزەكتى ماسەلەلەردى زەردەلەۋ ماقساتىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە, م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازگزۋ, ءىىم-ءنىڭ قاراعاندى اكادەمياسى جانە باسقا دا قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا بولدى. وسى وتىرىستا سەناتورلار ەلىمىزدەگى سوت-قۇقىقتىق رەفورمالار مەن قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋدى جەتىلدىرۋ جولدارىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار زاڭ ءبىلىمىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇكىمەتتىك مەكەمەارالىق جۇمىس توبىنىڭ قورىتىندىسىن تالقىلاپ, وقىتۋشىلار مەن بولاشاق زاڭگەرلەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
ءىس-شاراعا ونلاين رەجىمدە قاتىسقان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ساپالى ماماندار دايارلاۋ ءىسى, تالاپقا ساي ەمەس جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ليتسەنزيالارىن قايتا قاراستىرۋدىڭ ماڭىزى, وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندى جەتىلدىرۋ, ت.ب. ماڭىزدى مىندەتتەرگە توقتالدى. مينيستر اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارعا بايلانىستى ءتيىستى مينيسترلىك تاراپىنان ناقتى ىستەر اتقارىلۋدا. وسى ورايدا قۇقىق سالاسىنا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسى وزەكتى. جوعارى ءبىلىم الۋعا بايلانىستى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كورسەتكىشى سوڭعى جىلداردا ەكى ەسەگە دەيىن وسكەن. الايدا زاڭ ماماندىقتارىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كەرىسىنشە ازايعان. بۇگىندە وسى باعىتتا 45 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. بيىل زاڭ ماماندىقتارىنا تۇسەتىن تۇلەكتەر ءۇشىن شەكتىك بالل 75-كە جەتتى. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارى قوسىمشا ەمتيحان وتكىزۋگە مۇمكىندىك الادى. جوعارى وقۋ ورىندارىن بەيىندەۋ باعىتىندا بىرقاتار شارا قابىلدانىپ, ونىڭ ىشىندە بەيىندى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارىنا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىن كۇشەيتۋ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ رەەسترىن كەڭەيتىپ, تسيفرلىق كريميناليستيكا, IT سالاسىنداعى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قارسى ءىس-قيمىل, ەكى شەت ءتىلىن بىلەتىن جاسىل ەكونوميكا قۇقىعى سياقتى يننوۆاتسيالىق باسىمدىقتار ەنگىزۋ كوزدەلۋدە. زاڭ ءبىلىمىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان شارالار قاتارىندا مينيستر سالالىق بىلىكتىلىك شەڭبەرىنىڭ جانە «زاڭگەر» كاسىبي ستاندارتىنىڭ جوبالارىن ازىرلەۋدى, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وزەكتەندىرۋدى, سالالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كادرلار دايارلاۋعا قاتىسۋى مىندەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆولكوۆ ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا ايتىلعان قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى زاڭگەرلەردى دايارلاۋ ساپاسى ءجيى سىنعا ۇشىراعاندىعىنا توقتالىپ, مامانداردى دايارلاۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسى كوپتەگەن وقۋ ورىندارىمەن سيپاتتالاتىنىنا توقتالدى. «بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىنىڭ 50 پايىزى زاڭگەرلەر دايارلايدى. سوڭعى 5 جىلدا 82 مىڭنان استام زاڭگەر ءبىتىرىپ شىققان. بۇل كورسەتكىش جاڭا قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى ساپالى زاڭ كادرلارىن دايارلاۋ سالاسىندا تۇبەگەيلى رەفورمالاردى جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. كوميتەت كەيبىر جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, اسىرەسە, ساپالى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە بەيىم ەمەس, زاڭگەرلەردى وقىتۋ اقشا تابۋدىڭ ءتاسىلى بولىپ تابىلاتىندىعىنا كوز جەتكىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
بۇل تۇيتكىلدى ماسەلەگە پرەزيدەنت ق.توقاەۆ تا اسا ءمان بەرگەن بولاتىن. سەناتور اتاپ وتكەندەي, زاڭگەر, دارىگەر مامانداردىڭ قاتەلەسۋگە قۇقىعى جوق. ويتكەنى, بۇل قوعام مەن مەملەكەتكە قاۋىپ توندىرەدى. ال زاڭگەرلىك تاجىريبە كوبىنەسە ادام تاعدىرىمەن بايلانىستى. وسى ورايدا ءتيىستى مينيسترلىك جوعارى وقۋ ورىندارىن بەيىندەۋ, بەيىندى ەمەس جانە تالاپ ەتىلمەگەن ليتسەنزيالاردى قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. «قۇقىق» باعىتى بويىنشا بىلىكتىلىك تالاپتارى كۇشەيتىلىپ, وقىتۋ ساپاسى تومەن وقۋ ورىندارى قىسقارۋدا. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءالى دە جالعاساتىن بولادى.
ءوز كەزەگىندە سەناتورلار ق.سافينوۆ, ل.سۇلەيمەن, ن.بەكنازاروۆ قۇقىق سالاسىن جەتىلدىرۋدە, ادام قۇقىن قورعاۋدا بىلىكتى زاڭگەرلەردى دايارلاۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى. سەناتور ن.بەكنازاروۆ اتاپ وتكەندەي, بىلىكتى زاڭگەرلەر دايارلاۋ ءىسىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالاردىڭ ىسكە اسىپ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە قۇقىق سالاسى ماماندىقتارىن بىتىرگەندەردىڭ 60 پايىزى عانا ءوز ماماندىعىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر.
«قۇقىقتىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ, جۇيەدەگى تۇيتكىلدەردى شەشۋ – وسى سالاداعى مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بۇل باعىتتا جۇيەلى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى», دەدى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى ج.تۇيمەباەۆ.
اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە زاڭگەرلەردى دايارلاۋ 1954 جىلدان باستاپ جۇيەلى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. وسى جىلدار ىشىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىندە ءبىرتۇتاس ءبىلىم بەرۋ-عىلىمي ەكوجۇيەسى قۇرىلدى. بۇگىنگە دەيىن وقۋ ورنىن 30 مىڭنان استام زاڭگەر بىتىرگەن. تۇلەكتەر ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارۋدا. ال قازىرگى ۋاقىتتا «قۇقىق» باعىتى بويىنشا باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرادا 20-عا جۋىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسۋدا. ۋنيۆەرسيتەت الداعى ۋاقىتتا دا قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ جۇمىستارىن ءتيىمدى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى. رەكتور اتاپ وتكەندەي, قازىرگى ۋاقىتتا «وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەستىك» وكىلەتتىكتەرىن جۇزەگە اسىراتىن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جەكە ءرول بەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, «قۇقىق» باعىتى بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ءرولدى م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى اتقارادى. سونىمەن قاتار قازۇۋ-دىڭ زاڭ كادرلارىن دايارلاۋداعى ءبىلىم بەرۋ-عىلىمي تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, بىرىككەن «وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەستىك» قۇرۋعا بولادى. بۇل سالاداعى ىنتىماقتاستىق – رەسۋرستاردى شوعىرلاندىرۋعا جانە زاڭ ءبىلىمىن جاڭعىرتۋ جونىندە كەشەندى شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جيىنعا باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ت.سۇلەيمەنوۆ, د.قوناەۆ اتىنداعى ەۋرازيالىق زاڭ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ءو.جالايري, قازاقستان جوو قاۋىمداستىعىنىڭ پەرزيدەنتى ر.الشانوۆ, تاعى دا باسقا وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
الماتى
