قازاقستان • 17 مامىر، 2022

قۇقىقتىق مەملەكەتتە بىلىكسىز زاڭگەرلەرگە ورىن جوق

84 رەت كورسەتىلدى

ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى ءوتتى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ەلىمىزدە ساپالى قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى سەنات دەپۋتاتتارى زاڭ ماماندارىن دايارلاۋداعى وزەكتى ماسەلەلەردى زەردەلەۋ ماقساتىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە، م.نا­رىك­باەۆ اتىنداعى قازگزۋ، ءىىم-ءنىڭ قاراعاندى اكادەمياسى جا­نە باسقا دا قازاقستاندىق جو­عارى وقۋ ورىندارىندا بولدى. وسى وتىرىستا سەناتورلار ەلىمىزدەگى سوت-قۇقىقتىق رەفور­مالار مەن قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ­دى جەتىلدىرۋ جولدارىن تال­قىلادى. سونىمەن قاتار زاڭ ءبى­لىمىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسە­لەلەرى جونىندەگى ۇكىمەتتىك مەكە­مەارالىق جۇمىس توبىنىڭ قورى­تىندىسىن تالقىلاپ، وقىتۋ­شى­لار مەن بولاشاق زاڭگەرلەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.

ءىس-شاراعا ونلاين رەجىمدە قاتىسقان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ساپالى ماماندار دايارلاۋ ءىسى، تالاپقا ساي ەمەس جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ليتسەنزيا­لارىن قايتا قاراستىرۋدىڭ ما­ڭىزى، وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندى جەتىلدىرۋ، ت.ب. ماڭىزدى مىن­دەتتەرگە توقتالدى. مينيستر اتاپ وتكەندەي، ەلىمىزدەگى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالارعا بايلانىستى ءتيىستى مينيسترلىك تاراپىنان ناقتى ىستەر اتقا­رى­لۋدا. وسى ورايدا قۇقىق سالاسىنا بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ماسەلەسى وزەكتى. جوعارى ءبىلىم الۋعا بايلانىستى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كورسەتكىشى سوڭعى جىلداردا  ەكى ەسەگە دەيىن وسكەن. الايدا زاڭ ماماندىقتارىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كەرىسىنشە ازايعان. بۇگىندە وسى باعىتتا 45 مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. بيىل زاڭ ماماندىقتارىنا تۇسەتىن تۇلەكتەر ءۇشىن شەكتىك بالل 75-كە جەتتى. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارى قوسىمشا ەمتيحان وتكىزۋگە مۇمكىندىك الادى. جوعارى وقۋ ورىندارىن بەيىندەۋ باعىتىندا بىرقاتار شارا قابىلدانىپ، ونىڭ ىشىندە بەيىندى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارىنا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىن كۇشەيتۋ، ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ رەەسترىن كەڭەيتىپ، تسيفرلىق كريميناليس­تيكا، IT سالاسىنداعى قىل­مىس­تىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قار­سى ءىس-قيمىل، ەكى شەت ءتىلىن بىلەتىن جاسىل ەكونوميكا قۇقىعى سياقتى يننوۆاتسيالىق باسىمدىقتار ەنگىزۋ كوزدەلۋدە. زاڭ ءبىلىمىن جاڭ­عىر­تۋعا باعىتتالعان شارالار قا­تارىندا مينيستر سالالىق بىلىك­تىلىك شەڭبەرىنىڭ جانە «زاڭ­گەر» كاسىبي ستاندارتىنىڭ جوبا­لارىن ازىرلەۋدى، ءبىلىم بەرۋ باع­دار­لامالارىن وزەكتەندىرۋدى، سالا­لىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كادر­لار دايارلاۋعا قاتىسۋى مىندەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كومي­تەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ۆول­كوۆ ەلىمىزدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى قۇقىقتىق سايا­سات تۇجىرىم­داماسىندا ايتىل­عان قۇقىق­تىق ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن جاڭعىر­تۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سونى­مەن قاتار سوڭ­عى جىلدارى زاڭ­گەر­لەردى دايار­لاۋ ساپاسى ءجيى سىنعا ۇشىرا­عان­دىعىنا توقتالىپ، مامانداردى دايارلاۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسى كوپتەگەن وقۋ ورىندارىمەن سيپات­تا­لاتىنىنا توقتالدى. «بۇگىن­گى تاڭدا ەلىمىزدەگى وقۋ ورىن­دارىنىڭ 50 پايىزى زاڭگەر­لەر دايارلايدى. سوڭعى 5 جىلدا 82 مىڭنان استام زاڭگەر ءبىتىرىپ شىققان. بۇل كورسەتكىش جاڭا قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى ساپالى زاڭ كادرلارىن دايارلاۋ سالاسىندا تۇبەگەيلى رەفورمالاردى جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى. كوميتەت كەيبىر جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ، اسىرەسە، ساپالى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە بەيىم ەمەس، زاڭگەرلەردى وقىتۋ اق­شا تابۋدىڭ ءتاسىلى بولىپ تابى­لا­تىندىعىنا كوز جەتكىزدى»، دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.

بۇل تۇيت­كىلدى ماسەلەگە پرەزي­دەنت ق.توقاەۆ تا اسا ءمان بەرگەن بولاتىن. سەناتور اتاپ وتكەندەي، زاڭگەر، دارىگەر مامانداردىڭ قاتەلەسۋگە قۇقىعى جوق. ويتكەنى، بۇل قوعام مەن مەملەكەتكە قاۋىپ توندىرەدى. ال زاڭگەرلىك تاجىريبە كوبىنەسە ادام تاعدىرىمەن بايلانىستى. وسى ورايدا ءتيىستى  مينيسترلىك جوعارى وقۋ ورىندارىن بەيىندەۋ، بەيىندى ەمەس جانە تالاپ ەتىلمەگەن ليتسەنزيالاردى قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جۇر­گىزۋدە. «قۇقىق» باعىتى بويىن­شا بىلىكتىلىك تالاپتارى كۇشەي­تىلىپ، وقىتۋ ساپاسى تومەن وقۋ ورىن­دارى قىسقارۋدا. بۇل با­عىتتاعى جۇمىستار ءالى دە جالعا­ساتىن بولادى.

ءوز كەزەگىندە سەناتورلار ق.سا­­فينوۆ، ل.سۇلەيمەن، ن.بەك­نا­­زاروۆ قۇقىق سالاسىن جەتىل­­دىرۋدە، ادام قۇقىن قور­عاۋدا بىلىكتى زاڭگەرلەردى دايار­لاۋ ما­سە­لەسىنىڭ وزەكتىلىگىنە توق­تالدى. سە­ناتور ن.بەكنازاروۆ اتاپ وتكەندەي، بىلىكتى زاڭگەرلەر دايار­لاۋ ءىسىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا كەشەن­دى شارالاردىڭ ىسكە اسىپ جات­قاندىعىن جەتكىزدى. سەناتور­دىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە قۇقىق سا­لاسى ماماندىقتارىن بىتىرگەن­دەردىڭ 60 پايىزى عانا ءوز ما­ماندىعىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر.

«قۇقىقتىق رەفورمالار­دى ىسكە اسىرۋ، جۇيەدەگى تۇيت­كىل­دەردى شەشۋ – وسى سالاداعى ما­مانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە تىكە­لەي بايلانىستى. ءال-فارا­بي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سيتەتى بۇل باعىتتا جۇيەلى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى»، دەدى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى ج.تۇيمەباەۆ.

اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە زاڭگەر­لەردى دايارلاۋ 1954 جىلدان باس­تاپ جۇيەلى جۇزەگە اسىپ كەلەدى. وسى جىلدار ىشىندە ءال-فا­رابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋل­تەتىندە ءبىرتۇتاس ءبىلىم بەرۋ-عىلىمي ەكوجۇيەسى قۇرىلدى. بۇگىنگە دەيىن وقۋ ورنىن 30 مىڭ­نان استام زاڭگەر بىتىرگەن. تۇ­لەكتەر ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك باس­قارۋ جۇيەسىندە جاۋاپتى قىز­مەتتەر اتقارۋدا. ال قازىرگى ۋاقىتتا «قۇقىق» باعىتى بو­يىنشا باكالاۆريات، ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرادا 20-عا جۋىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسۋدا. ۋنيۆەرسيتەت الداعى ۋاقىتتا دا قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ جۇمىستارىن ءتيىمدى جالعاستىرا بەرەتىن بولادى. رەكتور اتاپ وتكەندەي، قازىرگى ۋاقىتتا «وقۋ-ادىستەمەلىك بى­ر­لەستىك» وكىلەتتىكتەرىن جۇزە­گە اسىراتىن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جە­كە ءرول بەرىلگەن. اتاپ ايتقان­دا، «قۇقىق» باعىتى بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ءرولدى م.نارىك­باەۆ اتىنداعى قازاق گۋماني­تار­لىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى اتقارادى. سونىمەن قاتار قازۇۋ-دىڭ زاڭ كادرلارىن دايارلاۋداعى ءبى­لىم بەرۋ-عىلىمي تاجىريبەسىن ەس­كە­رە وتىرىپ، بىرىككەن «وقۋ-ادىس­­تەمەلىك بىرلەستىك» قۇرۋعا بو­لادى. بۇل سالاداعى ىنتىماق­تاستىق – رەسۋرستاردى شوعىر­لان­­دى­رۋعا جانە زاڭ ءبىلىمىن جاڭ­­عىرتۋ جونىندە كەشەندى شە­شىم­دەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جيىنعا باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ت.سۇلەيمەنوۆ، د.قوناەۆ اتىن­داعى ەۋرازيالىق زاڭ اكادە­ميا­سىنىڭ رەكتورى ءو.جالاي­ري، قازاقستان جوو قاۋىمداس­تى­عىنىڭ پەرزيدەنتى ر.الشانوۆ، تاعى دا باسقا وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

بۇعىبۇلاۋ

قازاقستان • كەشە

جۇزە ءبىلۋ – ءومىر

قوعام • كەشە

ولكەتانۋشى

قازاقستان • كەشە

كەبەنەك

تاريح • كەشە

ساۋكەلە

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار